ดาวอังคาร

ดาวอังคารเป็นดาวเคราะห์หินดวงที่สี่จากดวงอาทิตย์ เส้นผ่านศูนย์กลางราว 6,780 กิโลเมตร ราวครึ่งหนึ่งของโลก โคจรรอบดวงอาทิตย์ในราว 687 วัน และหมุนรอบตัวเองในราว 24 ชั่วโมง 37 นาที ใกล้เคียงกับโลกมาก แกนของดาวอังคารยังเอียงราว 25 องศา จึงมีฤดูกาลคล้ายโลก

ทำไมดาวอังคารเป็นสีแดง

ฝุ่นและหินบนผิวดาวอังคารมีเหล็กออกไซด์ หรือสนิมเหล็กอยู่มาก จึงเห็นเป็นสีส้มแดง ฝุ่นละเอียดนี้ถูกลมพัดขึ้นไปในบรรยากาศ บางครั้งเกิดพายุฝุ่นที่ปกคลุมทั้งดวงได้นานหลายสัปดาห์

ภูมิประเทศสุดขั้ว

• โอลิมปัสมอนส์ ภูเขาไฟที่ใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะ สูงราว 22 กิโลเมตร ราว 2.5 เท่าของยอดเขาเอเวอเรสต์ ฐานกว้างราว 600 กิโลเมตร ภูเขาไฟบนดาวอังคารใหญ่ได้ขนาดนี้เพราะไม่มีแผ่นเปลือกโลกเคลื่อนที่ แหล่งแมกมาจึงพ่นลาวาสะสมอยู่ที่เดิมนานมาก
• วัลเลสมาริเนริส ระบบหุบเขาลึกยาวราว 4,000 กิโลเมตร ลึกได้ถึงราว 7 กิโลเมตร
• ขั้วน้ำแข็ง มีทั้งน้ำแข็งและน้ำแข็งแห้ง (คาร์บอนไดออกไซด์แข็ง) ที่ขยายและหดตามฤดู

ตัวเลขของดาวอังคาร

• แรงโน้มถ่วง ราว 3.7 เมตรต่อวินาทีกำลังสอง หรือ 38% ของโลก คนหนัก 60 กิโลกรัมจะรู้สึกเหมือนหนักราว 23 กิโลกรัม
• อุณหภูมิ เฉลี่ยราวลบ 60 องศาเซลเซียส ตอนกลางวันใกล้เส้นศูนย์สูตรอาจถึงราว 20 องศาเซลเซียส แต่กลางคืนลดลงต่ำกว่าลบ 70 องศา เพราะบรรยากาศบางเกินกว่าจะเก็บความร้อน
• บรรยากาศ คาร์บอนไดออกไซด์ราว 95% ความดันเฉลี่ยราว 600 ปาสคาล ใกล้กับจุดร่วมสามสถานะของน้ำ (611 ปาสคาล) พอดี น้ำแข็งที่อุ่นขึ้นจึงมักระเหยกลายเป็นไอโดยตรง แทนที่จะละลายเป็นน้ำ

ความเร็วหลุดพ้นจากดาวอังคารคือราว 5.0 กิโลเมตรต่อวินาที น้อยกว่าครึ่งหนึ่งของโลก (11.2 กิโลเมตรต่อวินาที) ข้อนี้เป็นทั้งข่าวดีสำหรับจรวดที่จะบินกลับจากดาวอังคาร และเป็นเหตุผลส่วนหนึ่งที่ดาวอังคารเก็บบรรยากาศไว้ได้ยาก

น้ำบนดาวอังคาร

บรรยากาศของดาวอังคารบางมาก ความดันเหลือไม่ถึง 1% ของบนโลก น้ำเหลวจึงคงอยู่บนผิวได้ยาก แต่ยานสำรวจพบร่องรอยชัดเจนว่าเมื่อราว 3,500 ล้านปีก่อน ดาวอังคารเคยมีแม่น้ำ ทะเลสาบ และอาจมีทะเล เช่น ร่องน้ำโบราณ ดินตะกอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำ และแร่ที่เกิดได้เฉพาะในน้ำ ปัจจุบันน้ำส่วนใหญ่อยู่ในรูปน้ำแข็งใต้ผิวดินและที่ขั้ว

ดาวอังคารสูญเสียบรรยากาศไปเพราะแกนดาวเย็นตัวจนสนามแม่เหล็กหายไป ลมสุริยะจึงค่อย ๆ กวาดบรรยากาศออกสู่อวกาศ

การสำรวจ

ดาวอังคารเป็นดาวเคราะห์ที่มียานไปสำรวจมากที่สุดรองจากโลก ยานสำรวจพื้นผิวอย่างคิวริออซิตีและเพอร์เซเวียแรนซ์ค้นหาร่องรอยสิ่งมีชีวิตในอดีต และเก็บตัวอย่างหินไว้รอนำกลับโลกในอนาคต ดาวอังคารมีดวงจันทร์ขนาดเล็กรูปร่างไม่กลมสองดวง คือโฟบอสและไดมอส

เดินทางไปดาวอังคาร

ยานไม่ได้บินตรงไปหาดาวอังคาร แต่ใช้วงโคจรประหยัดเชื้อเพลิงที่เริ่มจากวงโคจรของโลกและไปแตะวงโคจรของดาวอังคารพอดี ใช้เวลาราว 7 ถึง 9 เดือน และต้องออกเดินทางในช่วงที่ดาวอังคารอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสมเท่านั้น ช่วงนี้วนกลับมาทุกคาบซินอดิก ราว 780 วัน หรือราว 26 เดือน

\frac{1}{S} = \frac{1}{365.26\ \text{วัน}} - \frac{1}{687.0\ \text{วัน}} \;\Rightarrow\; S \approx 780\ \text{วัน} \approx 26\ \text{เดือน}

ระยะห่างที่เปลี่ยนจากราว 55 ถึง 400 ล้านกิโลเมตรทำให้สัญญาณวิทยุใช้เวลาเดินทางทางเดียวตั้งแต่ราว 3 ถึง 22 นาที ยานบนดาวอังคารจึงต้องตัดสินใจหลายอย่างเอง ผู้ควบคุมบนโลกบังคับแบบทันทีไม่ได้

การค้นพบล่าสุด

• เฮลิคอปเตอร์อินเจนูอิตี อากาศยานลำแรกที่บินบนดาวเคราะห์ดวงอื่น บินได้ 72 เที่ยวระหว่างปี ค.ศ. 2021 ถึง 2024 แม้อากาศจะเบาบางมาก โดยใช้ใบพัดที่หมุนเร็วราว 2,500 รอบต่อนาที
• หิน Cheyava Falls ยานเพอร์เซเวียแรนซ์พบหินที่มีลายจุดคล้ายเสือดาวในหุบเขาเนเรตวาซึ่งเคยเป็นแม่น้ำโบราณ ในปี ค.ศ. 2025 NASA รายงานว่าตัวอย่างที่เจาะจากหินนี้มีลักษณะที่อาจเป็นร่องรอยทางชีวภาพ แต่ลายแบบนี้อาจเกิดจากปฏิกิริยาเคมีที่ไม่เกี่ยวกับสิ่งมีชีวิตก็ได้ การตรวจให้แน่ต้องนำตัวอย่างกลับมาวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการบนโลก ซึ่งแผนการนำกลับยังไม่แน่นอนเพราะปัญหางบประมาณ
• ดวงจันทร์โฟบอส โคจรใกล้ดาวอังคารมากและค่อย ๆ ลดระดับลง ในอีกราวสามสิบถึงห้าสิบล้านปี มันจะถูกแรงไทดัลฉีกออกเป็นวงแหวน หรือตกลงสู่พื้นดาวอังคาร

ดูดาวอังคาร

ดาวอังคารสว่างที่สุดช่วงใกล้วันที่อยู่ตรงข้ามดวงอาทิตย์ (opposition) ซึ่งเกิดราวทุก 26 เดือน ช่วงนั้นจะเห็นเป็นจุดสีส้มสว่างขึ้นทางทิศตะวันออกตอนหัวค่ำและอยู่บนฟ้าเกือบทั้งคืน