ดาวเคราะห์ชุมนุม การบัง และการเรียงตัวบนท้องฟ้า

ดวงจันทร์และดาวเคราะห์เคลื่อนที่ไปตามแถบจักรราศีด้วยความเร็วต่างกัน จึงแซงกันและเข้าใกล้กันบนท้องฟ้าเป็นระยะ ปรากฏการณ์เหล่านี้เป็นภาพที่สวยงามและถ่ายภาพได้ง่าย แม้จะเห็นอยู่ชิดกัน แต่จริง ๆ แล้ววัตถุเหล่านั้นอยู่ห่างกันหลายร้อยล้านกิโลเมตร แค่อยู่ในแนวสายตาเดียวกัน

การร่วมทิศ

ทางดาราศาสตร์ การร่วมทิศหมายถึงตอนที่วัตถุสองชิ้นมีไรต์แอสเซนชันหรือลองจิจูดสุริยวิถีเท่ากัน ตอนนั้นมักเป็นตอนที่อยู่ใกล้กันที่สุดบนท้องฟ้าด้วย ที่เห็นบ่อยที่สุดคือดวงจันทร์ร่วมทิศกับดาวเคราะห์ ซึ่งเกิดทุกเดือนกับดาวเคราะห์แต่ละดวง เพราะดวงจันทร์โคจรครบรอบท้องฟ้าในราว 27 วัน

การร่วมทิศที่หายากคือการร่วมทิศครั้งใหญ่ ระหว่างดาวพฤหัสบดีกับดาวเสาร์ ซึ่งเกิดทุกราว 20 ปี ตามคาบซินอดิกระหว่างดาวทั้งสอง

ครั้งล่าสุดในวันที่ 21 ธันวาคม ค.ศ. 2020 ทั้งคู่อยู่ห่างกันเพียง 0.1 องศา ใกล้ที่สุดในรอบเกือบ 400 ปี มองด้วยกล้องโทรทรรศน์เห็นดาวพฤหัสบดีกับดวงจันทร์บริวารและดาวเสาร์กับวงแหวนในมุมมองเดียวกัน

การบัง

เมื่อวัตถุที่อยู่ใกล้กว่าเคลื่อนผ่านหน้าวัตถุที่อยู่ไกลกว่าจนบังมิดเรียกว่าการบัง ที่พบบ่อยที่สุดคือดวงจันทร์บังดาวฤกษ์หรือดาวเคราะห์ ดวงจันทร์ไม่มีบรรยากาศ ดาวฤกษ์จึงหายวับไปทันทีเมื่อขอบดวงจันทร์ผ่าน ส่วนดาวเคราะห์ซึ่งเป็นจานเล็ก ๆ จะค่อย ๆ หายไปในไม่กี่วินาที การบังเห็นได้เฉพาะบางพื้นที่บนโลก เพราะตำแหน่งของดวงจันทร์บนท้องฟ้าต่างกันตามตำแหน่งผู้สังเกตเป็นมุมได้ถึงราว 1 องศา

การบังมีประโยชน์ทางวิทยาศาสตร์มาก จังหวะเวลาที่ดาวหายไปและปรากฏใหม่บอกตำแหน่งของดวงจันทร์ได้แม่นยำ บอกขนาดของดาวฤกษ์บางดวง และการบังที่ขอบดวงจันทร์เฉียด ๆ ใช้ทำแผนที่ภูเขาตามขอบดวงจันทร์ เมื่อดาวเคราะห์น้อยบังดาวฤกษ์ นักดาราศาสตร์สมัครเล่นหลายคนที่ตั้งกล้องกระจายตัวกันจะได้รูปร่างของดาวเคราะห์น้อยนั้น วงแหวนของดาวยูเรนัสก็ถูกค้นพบในปี ค.ศ. 1977 จากการที่ดาวฤกษ์กะพริบหลายครั้งก่อนถูกดาวยูเรนัสบัง

ดาวเคราะห์เรียงตัว

ข่าวที่ว่า "ดาวเคราะห์เรียงเป็นแนวเดียวกัน" มักหมายถึงการที่ดาวเคราะห์หลายดวงอยู่บนท้องฟ้าพร้อมกันในเวลาเดียว ซึ่งก็เป็นเรื่องปกติ เพราะดาวเคราะห์อยู่ตามแนวสุริยวิถีเสมอ ไม่ได้เรียงเป็นเส้นตรงในอวกาศจริง และไม่ได้มีผลต่อโลก แรงโน้มถ่วงรวมของดาวเคราะห์ทุกดวงแม้จะเรียงแนวเดียวกันพอดี ก็ยังน้อยกว่าแรงไทดัลของดวงจันทร์หลายหมื่นเท่า