อภิธานศัพท์ดาราศาสตร์ หมวด A
146 คำ พร้อมคำแปลภาษาไทยและความหมาย
ค้นหาในอภิธานศัพท์บนเว็บไซต์ ›aberration of starlight
การเบี่ยงเบนของแสงดาวการที่ตำแหน่งปรากฏของดาวเลื่อนไปเล็กน้อยในทิศที่ผู้สังเกตกำลังเคลื่อนที่ เพราะโลกโคจรด้วยความเร็วจำกัดเทียบกับความเร็วแสง มีค่าสูงสุดราว 20.5 พิลิปดา
absolute magnitude
โชติมาตรสัมบูรณ์โชติมาตรที่ดาวจะปรากฏหากอยู่ห่างจากผู้สังเกต 10 พาร์เซก ใช้เปรียบเทียบความสว่างจริงของดาวโดยไม่ขึ้นกับระยะทาง
absolute zero
ศูนย์สัมบูรณ์อุณหภูมิต่ำสุดตามทฤษฎี เท่ากับ 0 เคลวิน หรือ -273.15 องศาเซลเซียส
absorption line
เส้นดูดกลืนเส้นมืดในสเปกตรัมต่อเนื่อง เกิดเมื่อแก๊สที่เย็นกว่าดูดกลืนแสงที่ความยาวคลื่นเฉพาะของธาตุนั้น
absorption spectrum
สเปกตรัมแบบดูดกลืนสเปกตรัมต่อเนื่องที่มีเส้นดูดกลืนปรากฏอยู่ ใช้บอกองค์ประกอบทางเคมีของบรรยากาศดาว
accretion
การพอกพูนมวลกระบวนการที่วัตถุดึงดูดสสารรอบข้างให้ตกลงมาสะสมเพิ่มมวล เช่น การเกิดดาวเคราะห์ หรือสสารตกลงสู่หลุมดำ
accretion disk
จานพอกพูนมวลจานแก๊สและฝุ่นที่หมุนวนรอบวัตถุมวลมาก เช่น ดาวฤกษ์เกิดใหม่ ดาวแคระขาว หรือหลุมดำ สสารในจานร้อนจัดและแผ่รังสีออกมา
achondrite
อะคอนไดรต์อุกกาบาตหินที่ไม่มีคอนดรูล เพราะเคยหลอมละลายบนดาวต้นกำเนิด บางก้อนมาจากดาวอังคาร ดวงจันทร์ หรือเวสตา
achromatic lens
เลนส์อวรงค์เลนส์ประกอบจากแก้วสองชนิดที่ช่วยลดความคลาดสี ทำให้แสงสีต่าง ๆ โฟกัสใกล้จุดเดียวกัน
active galactic nucleus
นิวเคลียสดาราจักรกัมมันต์ใจกลางดาราจักรที่แผ่พลังงานสูงมาก เชื่อว่าเกิดจากสสารตกลงสู่หลุมดำมวลยวดยิ่ง เช่น เควซาร์ และดาราจักรเซย์เฟิร์ต
active optics
ทัศนศาสตร์แอกทีฟระบบที่ปรับรูปกระจกของกล้องโทรทรรศน์อย่างช้า ๆ เพื่อแก้การบิดตัวจากน้ำหนักและอุณหภูมิ ต่างจากทัศนศาสตร์ปรับตัวที่แก้ความปั่นป่วนของอากาศอย่างรวดเร็ว
Adam Riess
อดัม รีสส์นักฟิสิกส์ดาราศาสตร์ชาวอเมริกัน ผู้วิเคราะห์ข้อมูลหลักของทีม High-Z ที่ค้นพบการขยายตัวที่เร่งขึ้นของเอกภพ ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ปี ค.ศ. 2011 และเป็นผู้นำการวัดค่าคงที่ฮับเบิลจากบันไดระยะทาง
adaptive optics
ทัศนศาสตร์ปรับตัวระบบที่ปรับรูปกระจกของกล้องโทรทรรศน์อย่างรวดเร็ว เพื่อแก้ภาพสั่นไหวจากความปั่นป่วนของบรรยากาศ
Aditya-L1
ยานอาทิตยา L1ยานสังเกตดวงอาทิตย์ลำแรกของอินเดีย ส่งขึ้นปี ค.ศ. 2023 ประจำการที่จุดลากรางจ์ L1 ของระบบดวงอาทิตย์กับโลก ศึกษาโคโรนาและลมสุริยะ
aerobraking
การเบรกด้วยบรรยากาศการให้ยานโฉบผ่านชั้นบรรยากาศชั้นบนของดาวเคราะห์ซ้ำหลายรอบ เพื่อใช้แรงต้านอากาศลดความเร็วและปรับวงโคจรโดยประหยัดเชื้อเพลิง
afterglow
แสงเรืองหลังการระเบิดแสงที่ค่อย ๆ จางลงหลังการระเบิดรังสีแกมมา ปรากฏในย่านรังสีเอกซ์ แสงที่ตามองเห็น และวิทยุ นานหลายวันถึงหลายเดือน เกิดจากเจ็ตพุ่งชนแก๊สรอบข้าง ช่วยให้ระบุตำแหน่งและระยะทางของการระเบิดได้
age of the universe
อายุของเอกภพเวลานับจากบิกแบงถึงปัจจุบัน ค่าที่ได้จากรังสีไมโครเวฟพื้นหลังราว 13,800 ล้านปี
AGN unified model
แบบจำลองรวมของนิวเคลียสดาราจักรกัมมันต์แบบจำลองที่อธิบายว่านิวเคลียสดาราจักรกัมมันต์หลายชนิด เช่น ควอซาร์ ดาราจักรเซย์เฟิร์ต และเบลซาร์ คือวัตถุแบบเดียวกันที่เรามองจากมุมต่างกัน ขึ้นกับว่าวงแหวนฝุ่นรอบหลุมดำบังแนวเล็งหรือไม่ และเจ็ตชี้มาทางเราหรือเปล่า
air shower
ฝนอนุภาคในบรรยากาศอนุภาคจำนวนมากที่แตกตัวต่อกันเป็นทอด ๆ เมื่อรังสีคอสมิกพลังงานสูงชนนิวเคลียสในบรรยากาศชั้นบน อาจแผ่กว้างหลายตารางกิโลเมตรเมื่อถึงพื้น
airburst
การระเบิดกลางอากาศการที่ดาวเคราะห์น้อยหรือดาวตกขนาดใหญ่ถูกความดันและความร้อนในบรรยากาศบดขยี้จนระเบิดก่อนถึงพื้น ปล่อยคลื่นกระแทกที่สร้างความเสียหายได้กว้างโดยไม่ทิ้งหลุมอุกกาบาต เช่น เหตุการณ์ทังกุสกาและเชเลียบินสค์
airglow
แสงเรืองอากาศแสงจาง ๆ ที่บรรยากาศชั้นบนเปล่งออกมาเองตลอดเวลา ทำให้ท้องฟ้ากลางคืนไม่มืดสนิทแม้ในที่ห่างไกล
airlock
ห้องปรับความดันห้องเล็กที่มีประตูสองชั้น ใช้ปรับความดันอากาศเพื่อให้นักบินอวกาศออกจากยานหรือกลับเข้ายานได้โดยอากาศในยานไม่รั่วออก
airmass
มวลอากาศความหนาของบรรยากาศที่แสงผ่านเทียบกับเมื่อวัตถุอยู่ที่จุดเหนือศีรษะ ประมาณ 1 หารด้วยไซน์ของมุมเงย
Airy disk
จานแอรีภาพจุดแสงกลมที่มีวงแหวนจาง ๆ ล้อมรอบ ซึ่งกล้องโทรทรรศน์ให้เมื่อส่องดาว เกิดจากการเลี้ยวเบนของแสงที่หน้ากล้อง กำหนดความละเอียดสูงสุดของกล้อง
albedo
อัตราส่วนสะท้อน (อัลบีโด)สัดส่วนของแสงที่พื้นผิวสะท้อนออกไปเทียบกับแสงที่ตกกระทบ มีค่าตั้งแต่ 0 (ดูดกลืนทั้งหมด) ถึง 1 (สะท้อนทั้งหมด)
Albert Einstein
อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์นักฟิสิกส์ผู้เสนอทฤษฎีสัมพัทธภาพพิเศษ (ค.ศ. 1905) และทั่วไป (ค.ศ. 1915) เป็นพื้นฐานของความเข้าใจเรื่องแรงโน้มถ่วง หลุมดำ เลนส์ความโน้มถ่วง และจักรวาลวิทยาสมัยใหม่
Aldebaran
ดาวอัลเดบารัน (ดาวโรหิณี)ดาวยักษ์สีส้มในกลุ่มดาววัว ห่างราว 65 ปีแสง เป็นตาของวัว ดูเหมือนอยู่ในกระจุกดาวไฮอะดีส แต่ที่จริงอยู่ใกล้กว่ามาก
Alfred Nobel
อัลเฟรด โนเบลนักเคมีและนักประดิษฐ์ชาวสวีเดน (ค.ศ. 1833 ถึง 1896) ผู้ประดิษฐ์ไดนาไมต์ และทิ้งมรดกไว้ก่อตั้งรางวัลโนเบล ซึ่งเริ่มมอบในปี ค.ศ. 1901
Alfvén wave
คลื่นอัลฟ์เวนคลื่นที่เส้นสนามแม่เหล็กในพลาสมาสั่นคล้ายสายที่ถูกดีด เคลื่อนที่ด้วยอัตราเร็วที่ขึ้นกับความเข้มสนามแม่เหล็กและความหนาแน่นของพลาสมา
Algol
ดาวอัลกอลดาวคู่คราสในกลุ่มดาวเพอร์ซิอัส ความสว่างลดลงชัดเจนทุก 2.87 วันเมื่อดาวที่มืดกว่าผ่านหน้า ชื่อมาจากภาษาอาหรับแปลว่าหัวปีศาจ
ALMA
กล้องโทรทรรศน์วิทยุอัลมากลุ่มจานสายอากาศวิทยุ 66 ตัวที่ความสูงราว 5,000 เมตรในชิลี ทำงานร่วมกันแบบอินเทอร์เฟอโรมิเตอร์ ศึกษาแก๊สเย็นและจานกำเนิดดาวเคราะห์
almanac
ปฏิทินดาราศาสตร์ (ปูม)หนังสือหรือตารางที่บอกตำแหน่งวัตถุท้องฟ้า เวลาขึ้นตก และปรากฏการณ์ต่าง ๆ ล่วงหน้า
Alpha Centauri
ดาวแอลฟาเซนทอรีระบบดาวที่ใกล้ระบบสุริยะที่สุด ประกอบด้วยดาวแอลฟาเซนทอรี A B และพร็อกซิมาเซนทอรี เห็นต่ำทางทิศใต้จากประเทศไทย
alpha particle
อนุภาคแอลฟานิวเคลียสของฮีเลียม ประกอบด้วยโปรตอน 2 ตัวและนิวตรอน 2 ตัว ปล่อยออกมาจากการสลายให้แอลฟา
alpha process
กระบวนการแอลฟาปฏิกิริยานิวเคลียร์ในดาวมวลมากที่นิวเคลียสจับนิวเคลียสฮีเลียม (อนุภาคแอลฟา) ทีละตัว สร้างธาตุอย่างออกซิเจน นีออน แมกนีเซียม ซิลิคอน กำมะถัน ไปจนถึงแคลเซียมและไทเทเนียม ธาตุเหล่านี้จึงมีมากกว่าธาตุข้างเคียง
Altair
ดาวอัลแตร์ดาวที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวนกอินทรี ห่างราว 17 ปีแสง หมุนรอบตัวเองเร็วมากจนป่องออกที่เส้นศูนย์สูตร เป็นหนึ่งในสามดวงของสามเหลี่ยมฤดูร้อน
altazimuth mount
ฐานตั้งกล้องแบบอัลตาซิมุทฐานกล้องที่หมุนได้สองแกน คือแนวขึ้นลง (มุมเงย) และแนวราบ (มุมทิศ) ใช้งานง่าย แต่ต้องปรับทั้งสองแกนเพื่อตามดาว
altitude
มุมเงยมุมที่วัตถุอยู่สูงจากขอบฟ้า วัดตามวงกลมดิ่ง มีค่า 0 องศาที่ขอบฟ้าถึง 90 องศาที่จุดเหนือศีรษะ
Amor asteroid
ดาวเคราะห์น้อยกลุ่มอามอร์ดาวเคราะห์น้อยใกล้โลกที่เข้ามาใกล้วงโคจรโลกแต่ไม่ตัดผ่าน เช่น อีรอส
analemma
แอนาเล็มมารูปเลขแปดที่ได้จากการบันทึกตำแหน่งดวงอาทิตย์บนท้องฟ้าเวลาเดียวกันทุกวันตลอดปี เกิดจากความเอียงของแกนโลกรวมกับวงโคจรรี
Andrea Ghez
แอนเดรีย เกซนักดาราศาสตร์ชาวอเมริกัน หัวหน้าทีมที่หอดูดาวเคก ติดตามวงโคจรของดาวรอบ Sgr A* จนพิสูจน์ว่าเป็นหลุมดำมวลยวดยิ่ง ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ปี ค.ศ. 2020 เป็นผู้หญิงคนที่สี่ที่ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์
Andromeda
กลุ่มดาวแอนดรอเมดากลุ่มดาวที่ต่อจากสี่เหลี่ยมใหญ่แห่งม้าบิน เป็นที่ตั้งของดาราจักรแอนดรอเมดา (M31) ซึ่งเห็นเป็นฝ้าด้วยตาเปล่าในที่มืด
Andromeda Galaxy
ดาราจักรแอนดรอเมดาดาราจักรกังหันขนาดใหญ่ที่สุดในกลุ่มดาราจักรท้องถิ่น (M31) อยู่ห่างราว 2.5 ล้านปีแสง เห็นได้ด้วยตาเปล่าในที่มืด
Andromeda-Milky Way collision
การชนกันของดาราจักรแอนดรอเมดากับทางช้างเผือกเหตุการณ์ในอนาคตที่ดาราจักรแอนดรอเมดาอาจชนและรวมกับทางช้างเผือกในอีกหลายพันล้านปี การศึกษาล่าสุดพบว่ามีโอกาสราวครึ่งหนึ่งที่จะชนภายใน 10,000 ล้านปี
angular diameter
เส้นผ่านศูนย์กลางเชิงมุมขนาดปรากฏของวัตถุวัดเป็นมุม เช่น ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์มีเส้นผ่านศูนย์กลางเชิงมุมราวครึ่งองศา
angular diameter distance
ระยะทางจากขนาดเชิงมุมระยะทางที่คำนวณจากการเทียบขนาดจริงของวัตถุกับขนาดเชิงมุมที่เห็น ในเอกภพที่ขยายตัวมีค่าน้อยกว่าระยะทางร่วมเคลื่อนที่ (1 + z) เท่า วัตถุที่ไกลมากจึงอาจดูใหญ่ขึ้นเมื่ออยู่ไกลขึ้น
angular distance
ระยะเชิงมุมมุมระหว่างแนวเล็งไปยังวัตถุสองชิ้นบนทรงกลมท้องฟ้า
angular momentum
โมเมนตัมเชิงมุมปริมาณที่บอกการหมุนของวัตถุ เท่ากับผลคูณของโมเมนต์ความเฉื่อยกับความเร็วเชิงมุม และคงตัวหากไม่มีทอร์กภายนอก
angular resolution
กำลังแยกเชิงมุมมุมเล็กที่สุดระหว่างวัตถุสองจุดที่กล้องยังแยกออกจากกันได้ ยิ่งหน้ากล้องใหญ่ ค่านี้ยิ่งเล็ก
angular size
ขนาดเชิงมุมขนาดของวัตถุที่ปรากฏต่อผู้สังเกต วัดเป็นมุม ขึ้นกับขนาดจริงและระยะทาง
angular velocity
ความเร็วเชิงมุมอัตราการเปลี่ยนมุมต่อเวลา เช่น โลกหมุนรอบตัวเองด้วยความเร็วเชิงมุมราว 15 องศาต่อชั่วโมง
anisotropy
ความไม่เท่ากันในทิศต่าง ๆการที่ปริมาณหนึ่งมีค่าต่างกันในทิศต่าง ๆ ในจักรวาลวิทยามักหมายถึงความผันผวนเล็ก ๆ ของอุณหภูมิในรังสีไมโครเวฟพื้นหลังจักรวาล ขนาดราวหนึ่งในแสนส่วน ซึ่งบอกสภาพของเอกภพยุคแรกและเป็นเมล็ดพันธุ์ของโครงสร้างทั้งหมด
Annie Jump Cannon
แอนนี จัมป์ แคนนอนนักดาราศาสตร์หญิงชาวอเมริกัน จัดชนิดสเปกตรัมของดาวหลายแสนดวง และวางระบบ O B A F G K M ที่ใช้ถึงปัจจุบัน
annihilation
การประลัย (การทำลายล้างของอนุภาค)การที่อนุภาคกับปฏิยานุภาคพบกันแล้วหายไป กลายเป็นพลังงานในรูปโฟตอนหรืออนุภาคอื่น เช่น อิเล็กตรอนกับโพซิตรอนกลายเป็นรังสีแกมมา 511 keV
annular eclipse
สุริยุปราคาวงแหวนสุริยุปราคาที่ดวงจันทร์อยู่ไกลโลกจนบังดวงอาทิตย์ได้ไม่หมด เห็นขอบดวงอาทิตย์เป็นวงแหวนสว่างล้อมดวงจันทร์
anomalistic month
เดือนอะนอมาลิสติกช่วงเวลาที่ดวงจันทร์โคจรจากจุดใกล้โลกที่สุดกลับมาที่จุดเดิม ยาวประมาณ 27.55 วัน
anomalistic year
ปีอะนอมาลิสติกช่วงเวลาที่โลกโคจรจากจุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดกลับมาที่จุดเดิม ยาวประมาณ 365.26 วัน
Antares
ดาวแอนทาเรส (ดาวเชษฐา)ดาวยักษ์ใหญ่แดงที่เป็นหัวใจของกลุ่มดาวแมงป่อง ชื่อแปลว่าคู่แข่งของดาวอังคาร เพราะสีแดงคล้ายกัน
anthropic principle
หลักการมานุษยนิยมแนวคิดที่ว่าคุณสมบัติของเอกภพที่เราสังเกตได้ต้องเอื้อต่อการมีอยู่ของผู้สังเกต เพราะถ้าไม่เอื้อก็จะไม่มีใครอยู่สังเกต ใช้อภิปรายว่าทำไมค่าคงที่ทางฟิสิกส์จึงพอดีกับการเกิดสิ่งมีชีวิต
anti-satellite weapon
อาวุธทำลายดาวเทียมขีปนาวุธหรืออุปกรณ์ที่ใช้ทำลายดาวเทียมในวงโคจร การทดสอบแต่ละครั้งสร้างเศษขยะอวกาศนับพันชิ้น
antimatter
ปฏิสสารสสารที่ประกอบด้วยปฏิอนุภาค เช่น โพซิตรอน เมื่อพบกับสสารปกติจะทำลายล้างกันและกลายเป็นพลังงาน
antiparticle
ปฏิยานุภาคอนุภาคที่มีมวลเท่ากับอนุภาคคู่ของมันแต่ประจุและเลขควอนตัมบางตัวตรงข้าม เมื่ออนุภาคพบปฏิยานุภาคจะทำลายล้างกันกลายเป็นพลังงาน
antipodal point
จุดตรงข้าม (บนทรงกลม)จุดที่อยู่ตรงข้ามกันผ่านจุดศูนย์กลางของทรงกลม
antitail
หางย้อนหางฝุ่นของดาวหางที่ดูเหมือนชี้เข้าหาดวงอาทิตย์ เป็นผลจากมุมมองเมื่อโลกผ่านระนาบวงโคจรของดาวหาง
Antony Hewish
แอนโทนี ฮิววิชนักดาราศาสตร์วิทยุชาวอังกฤษ หัวหน้าโครงการที่ค้นพบพัลซาร์ในปี ค.ศ. 1967 ร่วมกับนักศึกษา โจเซลิน เบลล์ เบอร์เนลล์ ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ปี ค.ศ. 1974 โดยที่เบลล์ เบอร์เนลล์ไม่ได้รับรางวัลด้วย ซึ่งเป็นที่วิจารณ์กันมาก
antumbra
เงาแอนตัมบราบริเวณที่เลยปลายเงามืดออกไป ผู้สังเกตในบริเวณนี้เห็นวัตถุที่บังอยู่กลางดวงอาทิตย์แต่มีขนาดเล็กกว่า จึงเห็นแสงเป็นวงแหวนรอบ ๆ เช่น สุริยุปราคาวงแหวน
aperture
ช่องรับแสง (หน้ากล้อง)เส้นผ่านศูนย์กลางของเลนส์หรือกระจกหลักของกล้องโทรทรรศน์ ยิ่งใหญ่ยิ่งรับแสงได้มากและแยกรายละเอียดได้ดี
aperture synthesis
การสังเคราะห์ช่องรับแสงเทคนิคที่รวมสัญญาณจากกล้องโทรทรรศน์หลายตัวที่อยู่ห่างกัน มักเป็นกล้องวิทยุ ให้ได้ภาพละเอียดเท่ากล้องตัวเดียวขนาดเท่าระยะห่างนั้น โดยอาศัยการหมุนของโลกช่วยเติมข้อมูล ใช้ในกล้องอย่าง ALMA และ Event Horizon Telescope
aphelion
จุดไกลดวงอาทิตย์ที่สุดตำแหน่งในวงโคจรรอบดวงอาทิตย์ที่วัตถุอยู่ห่างดวงอาทิตย์มากที่สุด โลกผ่านจุดนี้ราวต้นเดือนกรกฎาคม
apoapsis
จุดไกลสุดของวงโคจรจุดในวงโคจรที่วัตถุอยู่ห่างจากวัตถุศูนย์กลางมากที่สุด ชื่อเฉพาะขึ้นกับวัตถุศูนย์กลาง เช่น apogee และ aphelion
apochromatic refractor
กล้องหักเหแสงอะโพโครแมตกล้องโทรทรรศน์หักเหแสงที่ใช้เลนส์พิเศษหลายชิ้นแก้ความคลาดสีได้เกือบหมด ภาพคมและสีสะอาด นิยมใช้ถ่ายภาพดาราศาสตร์
Apollo 11
อะพอลโล 11ภารกิจแรกที่มนุษย์ลงจอดบนดวงจันทร์ ปี ค.ศ. 1969 นีล อาร์มสตรอง และบัซ อัลดริน ลงสู่ทะเลแห่งความเงียบสงบ ขณะที่ไมเคิล คอลลินส์ โคจรรออยู่
Apollo 13
อะพอลโล 13ภารกิจปี ค.ศ. 1970 ที่ถังออกซิเจนระเบิดระหว่างทางไปดวงจันทร์ จนต้องยกเลิกการลงจอด นักบินอวกาศทั้ง 3 คนใช้ยานลงดวงจันทร์เป็นเรือชูชีพและกลับถึงโลกอย่างปลอดภัย
Apollo 8
อะพอลโล 8ภารกิจแรกที่มนุษย์เดินทางไปโคจรรอบดวงจันทร์ ในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1968 และเป็นที่มาของภาพถ่าย Earthrise
Apollo asteroid
ดาวเคราะห์น้อยกลุ่มอะพอลโลดาวเคราะห์น้อยใกล้โลกที่วงโคจรตัดวงโคจรโลก และมีกึ่งแกนเอกยาวกว่า 1 หน่วยดาราศาสตร์ เช่น เบนนู
Apollo program
โครงการอะพอลโลโครงการของ NASA ที่ส่งมนุษย์ไปลงจอดบนดวงจันทร์สำเร็จ 6 ครั้ง ระหว่างปี ค.ศ. 1969 ถึง 1972 และนำหินดวงจันทร์กลับมาราว 382 กิโลกรัม
Apophis
ดาวเคราะห์น้อยอะโพฟิสดาวเคราะห์น้อยใกล้โลกขนาดราว 340 เมตร จะผ่านใกล้โลกมากในวันที่ 13 เมษายน ค.ศ. 2029 ห่างผิวโลกราว 32,000 กิโลเมตร เห็นได้ด้วยตาเปล่า ตัดความเสี่ยงชนโลกในอีกอย่างน้อย 100 ปีแล้ว
apparent field of view
มุมมองปรากฏขนาดมุมของภาพวงกลมที่ตาเห็นเมื่อมองผ่านเลนส์ตา มักอยู่ระหว่าง 40 ถึง 100 องศา
apparent magnitude
โชติมาตรปรากฏความสว่างของวัตถุท้องฟ้าตามที่เห็นจากโลก ค่ายิ่งน้อยยิ่งสว่าง ดาวต่างกัน 5 โชติมาตรสว่างต่างกัน 100 เท่า
apparent solar time
เวลาสุริยะปรากฏเวลาที่อิงตำแหน่งจริงของดวงอาทิตย์บนท้องฟ้า เช่น ที่อ่านจากนาฬิกาแดด เที่ยงตรงคือเวลาที่ดวงอาทิตย์ผ่านเมริเดียน
apparition
ช่วงปรากฏช่วงเวลาที่ดาวเคราะห์หรือดาวหางสังเกตได้บนท้องฟ้า เช่น ช่วงที่ดาวพุธอยู่ห่างดวงอาทิตย์พอจะเห็นในเวลาหัวค่ำ
appulse
การเข้าใกล้กันปรากฏการที่วัตถุท้องฟ้าสองชิ้นปรากฏอยู่ใกล้กันที่สุดบนท้องฟ้า โดยไม่ได้บังกัน
apsidal precession
การควงของแนวแอปไซด์การที่แนวแกนเอกของวงโคจร (แนวเชื่อมจุดใกล้ที่สุดกับจุดไกลที่สุด) ค่อย ๆ หมุนไปรอบวัตถุศูนย์กลาง เกิดจากแรงรบกวนของวัตถุอื่น รูปร่างที่ไม่กลมของวัตถุศูนย์กลาง หรือผลของสัมพัทธภาพทั่วไป จุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดของโลกหมุนครบรอบเทียบกับดาวฤกษ์ในราว 112,000 ปี
apsides
จุดแอปไซด์จุดใกล้สุดและไกลสุดของวงโคจรรวมกัน เส้นที่เชื่อมสองจุดนี้เรียกว่าเส้นแอปไซด์
Aquarius
กลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ (ราศีกุมภ์)กลุ่มดาวจักรราศีขนาดใหญ่แต่ดาวจาง มีเนบิวลาเกลียว และเป็นจุดกระจายของฝนดาวตกอีตาอควอริดส์
Aquila
กลุ่มดาวนกอินทรีกลุ่มดาวบนทางช้างเผือกที่มีดาวอัลแตร์ เป็นหนึ่งในสามดวงของสามเหลี่ยมฤดูร้อน
archaeoastronomy
ดาราศาสตร์โบราณคดีการศึกษาว่าคนโบราณเข้าใจและใช้ท้องฟ้าอย่างไร จากสิ่งก่อสร้างและหลักฐานทางประวัติศาสตร์ เช่น การวางแนวของสโตนเฮนจ์ และปราสาทหินพนมรุ้งที่แสงอาทิตย์ลอดประตู 15 ช่อง
arcminute
ลิปดาหน่วยมุมเท่ากับ 1/60 องศา
Arctic Circle
วงกลมอาร์กติกเส้นละติจูดราว 66.6 องศาเหนือ พื้นที่เหนือเส้นนี้จะมีอย่างน้อยหนึ่งวันในปีที่ดวงอาทิตย์ไม่ตกหรือไม่ขึ้นเลย วงกลมแอนตาร์กติกเป็นเส้นคู่กันในซีกโลกใต้
Arcturus
ดาวอาร์คตุรุส (ดาวสวาติ)ดาวยักษ์แดงส้มในกลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ ห่างราว 37 ปีแสง เป็นดาวที่สว่างที่สุดในซีกฟ้าเหนือ
Arecibo Observatory
หอดูดาวอาเรซีโบกล้องโทรทรรศน์วิทยุขนาด 305 เมตรในเปอร์โตริโก ใช้งานตั้งแต่ปี ค.ศ. 1963 และพังถล่มในปี ค.ศ. 2020 เคยใช้ส่งข้อความอาเรซีโบไปยังกระจุกดาว M13 ในปี ค.ศ. 1974
argument of periapsis
อาร์กิวเมนต์ของจุดใกล้ที่สุดมุมในระนาบวงโคจรที่วัดจากจุดโหนดขึ้นไปถึงจุดใกล้ที่สุดของวงโคจรตามทิศการเคลื่อนที่ บอกว่าวงรีหันไปทางไหนในระนาบของมัน เป็นหนึ่งในหกองค์ประกอบวงโคจร
argument of perihelion
อาร์กิวเมนต์ของจุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดมุมในระนาบวงโคจรวัดจากจุดโหนดขึ้นไปถึงจุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุด เป็นหนึ่งในองค์ประกอบวงโคจร
Ariane
จรวดอาเรียนตระกูลจรวดนำส่งของยุโรป ปล่อยจากศูนย์อวกาศเกียนา อาเรียน 5 ใช้ส่งกล้องโทรทรรศน์อวกาศเจมส์ เว็บบ์ และอาเรียน 6 ปล่อยครั้งแรกปี ค.ศ. 2024
Ariel
แอเรียลดวงจันทร์ของดาวยูเรนัสที่ผิวสว่างและค่อนข้างอายุน้อย มีหุบเขายาวจำนวนมาก
Ariel space telescope
กล้องโทรทรรศน์อวกาศ Arielภารกิจของ ESA ที่มีกำหนดส่งขึ้นปี ค.ศ. 2029 วัดสเปกตรัมบรรยากาศของดาวเคราะห์นอกระบบราว 1,000 ดวง เพื่อดูองค์ประกอบทางเคมีและอุณหภูมิ
Aries
กลุ่มดาวแกะ (ราศีเมษ)กลุ่มดาวจักรราศีขนาดเล็ก เมื่อราว 2,000 ปีก่อนจุดวสันตวิษุวัตอยู่ในกลุ่มดาวนี้ จึงเรียกจุดนั้นว่าจุดแรกของราศีเมษ
Aristarchus of Samos
อริสตาร์คัสแห่งซามอสนักดาราศาสตร์กรีกเมื่อราว 270 ปีก่อนคริสตกาล เสนอว่าโลกโคจรรอบดวงอาทิตย์เป็นคนแรกเท่าที่มีบันทึก และพยายามวัดระยะห่างของดวงอาทิตย์และดวงจันทร์
armillary sphere
ทรงกลมอาร์มิลลารีแบบจำลองทรงกลมฟ้าที่ประกอบจากวงแหวนแทนเส้นศูนย์สูตรฟ้า สุริยวิถี และเมริเดียน ใช้สอนและสาธิตการเคลื่อนที่ของท้องฟ้า
Arno Penzias
อาร์โน เพนเซียสนักฟิสิกส์ชาวอเมริกัน ค้นพบรังสีไมโครเวฟพื้นหลังจักรวาลโดยบังเอิญร่วมกับ โรเบิร์ต วิลสัน ในปี ค.ศ. 1965 ด้วยสายอากาศของห้องทดลองเบลล์ ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ปี ค.ศ. 1978
Arrokoth
อาร์โรคอทวัตถุในแถบไคเปอร์ยาวราว 36 กิโลเมตร ประกอบจากก้อนสองก้อนติดกัน ยานนิวฮอไรซันส์บินผ่านในปี ค.ศ. 2019 เป็นวัตถุที่ไกลที่สุดที่ยานเคยไปเยือน
Artemis II
อาร์ทิมิส 2เที่ยวบินแรกที่มีลูกเรือของโครงการอาร์ทิมิส นักบินอวกาศสี่คนบินอ้อมดวงจันทร์ระหว่างวันที่ 1 ถึง 10 เมษายน ค.ศ. 2026 และทำสถิติเดินทางไกลจากโลกที่สุด
Artemis program
โครงการอาร์ทิมิสโครงการของ NASA และพันธมิตรที่จะส่งมนุษย์กลับไปดวงจันทร์ โดยเน้นบริเวณขั้วใต้ อาร์ทิมิส 1 เป็นเที่ยวบินทดสอบไร้คนขับในปี ค.ศ. 2022 และอาร์ทิมิส 2 เป็นภารกิจแรกที่มีนักบินอวกาศบินอ้อมดวงจันทร์
Arthur Eddington
อาร์เทอร์ เอดดิงตันนักดาราศาสตร์ชาวอังกฤษ นำคณะวัดการเบี่ยงเบนของแสงดาวระหว่างสุริยุปราคาในปี ค.ศ. 1919 ยืนยันทฤษฎีสัมพัทธภาพทั่วไป และบุกเบิกความเข้าใจโครงสร้างภายในดาว
Arthur McDonald
อาร์เทอร์ แมคโดนัลด์นักฟิสิกส์ชาวแคนาดา ผู้นำการทดลอง SNO ที่แสดงว่านิวทริโนจากดวงอาทิตย์เปลี่ยนชนิดระหว่างทาง ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ปี ค.ศ. 2015
artificial satellite
ดาวเทียมวัตถุที่มนุษย์สร้างและส่งขึ้นไปโคจรรอบโลกหรือวัตถุท้องฟ้าอื่น เพื่อการสื่อสาร นำทาง พยากรณ์อากาศ สำรวจโลก หรือวิจัย
ascending node
จุดโหนดขึ้นจุดที่วงโคจรตัดผ่านระนาบอ้างอิง (เช่น สุริยวิถี) ขณะวัตถุเคลื่อนจากด้านใต้ขึ้นไปด้านเหนือ
asterism
กลุ่มดาวย่อย (แอสเทอริซึม)รูปแบบของดาวที่คนจดจำได้ แต่ไม่ใช่กลุ่มดาวทางการ เช่น กระบวยใหญ่ หรือสามเหลี่ยมฤดูร้อน
asteroid
ดาวเคราะห์น้อยวัตถุหินหรือโลหะขนาดเล็กที่โคจรรอบดวงอาทิตย์ ส่วนใหญ่อยู่ในแถบระหว่างวงโคจรดาวอังคารกับดาวพฤหัสบดี
asteroid belt
แถบดาวเคราะห์น้อยบริเวณระหว่างวงโคจรดาวอังคารกับดาวพฤหัสบดีที่มีดาวเคราะห์น้อยอยู่หนาแน่น
asteroid family
ตระกูลดาวเคราะห์น้อยกลุ่มดาวเคราะห์น้อยที่มีองค์ประกอบวงโคจรใกล้เคียงกัน เชื่อว่าเป็นเศษจากการชนของวัตถุต้นกำเนิดเดียวกัน
asteroseismology
ดาราไหวสะเทือนวิทยาการศึกษาโครงสร้างภายในดาวฤกษ์จากการสั่นของผิวดาว ซึ่งวัดได้จากการเปลี่ยนแปลงความสว่างเล็ก ๆ ทำให้หามวล รัศมี และอายุของดาวได้แม่นยำ ดาวเทียม Kepler และ TESS ให้ข้อมูลสำหรับงานนี้จำนวนมาก
astigmatism
ความคลาดแบบสายตาเอียงความคลาดของระบบทัศนศาสตร์ที่แสงในสองระนาบตั้งฉากกันโฟกัสไม่ตรงจุดเดียวกัน ทำให้ภาพดาวเป็นขีดหรือรูปกากบาทแทนที่จะเป็นจุด มักเกิดที่ขอบภาพ หรือเมื่อกระจกหรือเลนส์ไม่สมมาตร
astrochemistry
เคมีดาราศาสตร์การศึกษาโมเลกุลและปฏิกิริยาเคมีในอวกาศ เช่น ในเมฆโมเลกุลและบรรยากาศของดาวเคราะห์ พบโมเลกุลในอวกาศแล้วหลายร้อยชนิด
astrolabe
แอสโตรเลบเครื่องมือดาราศาสตร์โบราณรูปจาน ใช้วัดมุมเงยของดาว บอกเวลา และคำนวณตำแหน่งดาว นิยมในโลกอิสลามและยุโรปยุคกลาง
astrology
โหราศาสตร์ความเชื่อว่าตำแหน่งของดาวและดาวเคราะห์มีผลต่อชีวิตและเหตุการณ์ของมนุษย์ ไม่ใช่วิทยาศาสตร์ ต่างจากดาราศาสตร์ แม้ในอดีตทั้งสองเคยพัฒนามาด้วยกัน
astrometric binary
ดาวคู่ทางการวัดตำแหน่งดาวคู่ที่เห็นเพียงดวงเดียว แต่รู้ว่ามีดาวคู่จากการที่ดาวดวงนั้นส่ายไปมาบนท้องฟ้า
astrometry
การวัดตำแหน่งดาว (แอสโทรเมตรี)สาขาที่วัดตำแหน่ง การเคลื่อนที่ และระยะทางของวัตถุท้องฟ้าอย่างแม่นยำ เช่น แพรัลแลกซ์และการเคลื่อนที่เฉพาะ
astronaut
นักบินอวกาศผู้ที่ได้รับการฝึกเพื่อเดินทางไปในอวกาศ รัสเซียเรียกว่า cosmonaut และจีนนิยมเรียกว่า taikonaut
astronomical triangle
สามเหลี่ยมดาราศาสตร์สามเหลี่ยมทรงกลมที่มีมุมยอดอยู่ที่ขั้วฟ้า จุดเหนือศีรษะ และวัตถุ ใช้แปลงระหว่างพิกัดขอบฟ้ากับพิกัดศูนย์สูตร
astronomical twilight
สนธยาดาราศาสตร์ช่วงที่ดวงอาทิตย์อยู่ใต้ขอบฟ้า 12 ถึง 18 องศา หลังช่วงนี้ท้องฟ้ามืดสนิทพอสำหรับงานดาราศาสตร์
astronomical unit
หน่วยดาราศาสตร์หน่วยระยะทางเท่ากับ 149,597,870.7 กิโลเมตร ใกล้เคียงระยะทางเฉลี่ยจากโลกถึงดวงอาทิตย์ ย่อว่า au
astronomy
ดาราศาสตร์วิทยาศาสตร์ที่ศึกษาวัตถุและปรากฏการณ์นอกโลก ตั้งแต่ดวงจันทร์ ดาวเคราะห์ ดาวฤกษ์ ไปจนถึงดาราจักรและเอกภพทั้งหมด
astrophysics
ฟิสิกส์ดาราศาสตร์สาขาที่ใช้หลักฟิสิกส์อธิบายธรรมชาติของวัตถุท้องฟ้าและเอกภพ
asymptotic giant branch
แขนงดาวยักษ์อะซิมโทติก (AGB)ช่วงท้ายชีวิตของดาวมวลน้อยถึงปานกลาง ที่ดาวกลายเป็นยักษ์แดงอีกครั้งหลังเผาฮีเลียมในแกนหมด สูญเสียมวลมากและสร้างธาตุหนักบางชนิด ก่อนกลายเป็นเนบิวลาดาวเคราะห์
Atacama Desert
ทะเลทรายอาตากามาทะเลทรายในชิลีที่แห้งแล้งที่สุดแห่งหนึ่งของโลก ฟ้าใสเกือบตลอดปี จึงเป็นที่ตั้งของหอดูดาวสำคัญ เช่น VLT ALMA และหอดูดาวรูบิน
Aten asteroid
ดาวเคราะห์น้อยกลุ่มเอเทนดาวเคราะห์น้อยใกล้โลกที่วงโคจรตัดวงโคจรโลก และมีกึ่งแกนเอกสั้นกว่า 1 หน่วยดาราศาสตร์ เช่น อะโพฟิส
atmosphere
บรรยากาศชั้นแก๊สที่ห่อหุ้มดาวเคราะห์หรือดาวฤกษ์ไว้ด้วยแรงโน้มถ่วง ดาวเคราะห์จะเก็บแก๊สชนิดใดไว้ได้นานเพียงใดขึ้นกับความเร็วหลุดพ้นและอุณหภูมิ แก๊สเบาและร้อนรั่วหนีออกไปได้ง่ายกว่า
atmospheric drag
แรงต้านจากบรรยากาศแรงเสียดทานจากอากาศที่เบาบางมากในวงโคจรต่ำ ทำให้ดาวเทียมเสียความเร็วและพลังงานไปทีละน้อย
atmospheric extinction
การลดทอนแสงโดยบรรยากาศการที่แสงดาวจางลงเมื่อผ่านบรรยากาศโลก ยิ่งดาวอยู่ใกล้ขอบฟ้าแสงต้องผ่านอากาศหนาขึ้นจึงจางลงมาก
atmospheric refraction
การหักเหของแสงในบรรยากาศการที่บรรยากาศหักเหแสงทำให้วัตถุดูสูงกว่าจริง ที่ขอบฟ้ายกขึ้นราว 34 ลิปดา
atmospheric window
หน้าต่างบรรยากาศช่วงความยาวคลื่นที่ผ่านบรรยากาศโลกลงมาถึงพื้นได้ ได้แก่ แสงที่ตามองเห็น อินฟราเรดบางช่วง และคลื่นวิทยุ ช่วงอื่นต้องสังเกตจากอวกาศ
atomic clock
นาฬิกาอะตอมนาฬิกาที่นับเวลาจากความถี่ของแสงหรือคลื่นวิทยุที่อะตอมดูดกลืนหรือปล่อยออกมาเมื่อเปลี่ยนระดับพลังงาน แม่นยำจนคลาดเคลื่อนไม่ถึงหนึ่งวินาทีในหลายล้านถึงหลายพันล้านปี ใช้นิยามหน่วยวินาที ในระบบนำทางด้วยดาวเทียม และทดสอบสัมพัทธภาพ
atomic nucleus
นิวเคลียสของอะตอมแกนกลางของอะตอมที่ประกอบด้วยโปรตอนและนิวตรอน มีมวลเกือบทั้งหมดของอะตอม แต่มีขนาดเล็กกว่าอะตอมราว 100,000 เท่า
Auriga
กลุ่มดาวสารถีกลุ่มดาวรูปห้าเหลี่ยมที่มีดาวคาเพลลา อยู่บนทางช้างเผือก มีกระจุกดาวเปิดหลายกระจุก
aurora
แสงเหนือแสงใต้ (ออโรรา)แสงเรืองบนท้องฟ้าใกล้ขั้วโลก เกิดจากอนุภาคมีประจุจากดวงอาทิตย์ชนกับแก๊สในบรรยากาศชั้นบน
autumnal equinox
ศารทวิษุวัตวันที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนผ่านเส้นศูนย์สูตรฟ้าจากเหนือลงใต้ ราว 22 ถึง 23 กันยายน กลางวันกลางคืนยาวใกล้เคียงกัน
averted vision
การมองเหลือบเทคนิคมองเลี่ยงไปข้างวัตถุเล็กน้อย ให้แสงตกบนส่วนของจอตาที่ไวแสงกว่า ช่วยให้เห็นวัตถุจาง ๆ ได้ดีขึ้น
axial precession
การควงของแกนหมุนการที่แกนหมุนของโลกส่ายวนเป็นรูปกรวยช้า ๆ ครบรอบราว 26,000 ปี เกิดจากแรงโน้มถ่วงของดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ที่ดึงส่วนป่องตรงเส้นศูนย์สูตรของโลก ทำให้ขั้วฟ้าเหนือและจุดวสันตวิษุวัตค่อย ๆ เลื่อนไป ดาวเหนือในอีกราว 12,000 ปีจะเป็นดาวเวกา
axial tilt
ความเอียงของแกนหมุนมุมระหว่างแกนหมุนของดาวเคราะห์กับแนวตั้งฉากระนาบวงโคจร ของโลกราว 23.44 องศา เป็นสาเหตุของฤดูกาล
axion
แอกซิออนอนุภาคตามสมมติฐานที่เบามาก เสนอขึ้นเพื่อแก้ปัญหาในทฤษฎีแรงเข้ม และเป็นตัวเลือกหนึ่งของสสารมืด
azimuth
มุมทิศ (อะซิมุท)มุมในแนวราบวัดจากทิศเหนือไปทางทิศตะวันออกจนถึงวงกลมดิ่งที่ผ่านวัตถุ ทิศตะวันออกคือ 90 องศา ทิศใต้ 180 องศา