อภิธานศัพท์ดาราศาสตร์ หมวด I
55 คำ พร้อมคำแปลภาษาไทยและความหมาย
ค้นหาในอภิธานศัพท์บนเว็บไซต์ ›Iapetus
ไอแอพิทัสดวงจันทร์ของดาวเสาร์ที่ด้านหนึ่งมืดและอีกด้านสว่าง และมีสันนูนยาวตามแนวเส้นศูนย์สูตร
IAU definition of planet
นิยามดาวเคราะห์ของ IAUนิยามปี ค.ศ. 2006 ว่าดาวเคราะห์ต้องโคจรรอบดวงอาทิตย์ มีมวลมากพอจนรูปร่างเกือบกลม และกวาดวงโคจรของตนจนโล่ง ดาวพลูโตไม่ผ่านข้อสุดท้ายจึงเป็นดาวเคราะห์แคระ
ice age
ยุคน้ำแข็งช่วงเวลายาวนานที่มีแผ่นน้ำแข็งปกคลุมทวีปและขั้วโลก ปัจจุบันโลกยังอยู่ในยุคน้ำแข็ง เพราะยังมีแผ่นน้ำแข็งที่แอนตาร์กติกาและกรีนแลนด์ โดยตลอดราว 2.6 ล้านปีที่ผ่านมามีช่วงหนาวจัดสลับกับช่วงอบอุ่นเป็นจังหวะ
ice giant
ดาวเคราะห์น้ำแข็งยักษ์ดาวเคราะห์ยักษ์ที่มีน้ำ แอมโมเนีย และมีเทนในสถานะต่าง ๆ เป็นองค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ ดาวยูเรนัสและดาวเนปจูน
IceCube
หอสังเกตการณ์นิวทริโนไอซ์คิวบ์เครื่องตรวจจับนิวทริโนที่ฝังอุปกรณ์รับแสงไว้ในน้ำแข็งปริมาตรราว 1 ลูกบาศก์กิโลเมตรที่ขั้วโลกใต้ ตรวจจับนิวทริโนพลังงานสูงจากนอกระบบสุริยะได้
ICRS
ระบบอ้างอิงท้องฟ้าสากล (ICRS)ระบบพิกัดมาตรฐานที่ผูกกับเควซาร์ที่อยู่ไกลมาก ซึ่งแทบไม่เคลื่อนที่บนท้องฟ้า ใช้เป็นกรอบอ้างอิงของตำแหน่งดาวทั้งหมดในปัจจุบัน
image stacking
การรวมภาพ (สแตก)การนำภาพจำนวนมากของวัตถุเดียวกันมาเรียงตรงกันแล้วรวมกัน เพื่อลดสัญญาณรบกวนและดึงรายละเอียดจาง ๆ ออกมา
impact
การพุ่งชนเหตุการณ์ที่วัตถุในอวกาศชนกับดาวเคราะห์ ดวงจันทร์ หรือวัตถุอื่น ทำให้เกิดหลุมอุกกาบาต
impact basin
แอ่งจากการชนหลุมอุกกาบาตขนาดใหญ่มาก กว้างหลายร้อยกิโลเมตรขึ้นไป มักมีวงแหวนภูเขาซ้อนกันหลายชั้น
impactor
ยานพุ่งชนยานที่ออกแบบให้พุ่งชนวัตถุเป้าหมาย เพื่อศึกษาเนื้อในหรือทดสอบการเบี่ยงวงโคจร เช่น ยาน DART
inclination
ความเอียงของวงโคจรมุมระหว่างระนาบวงโคจรกับระนาบอ้างอิง เช่น วงโคจรดวงจันทร์เอียงจากสุริยวิถีราว 5.1 องศา
Index Catalogue
บัญชีรายชื่อ ICบัญชีรายชื่อเพิ่มเติมของ NGC ที่ดรายเออร์เรียบเรียงภายหลัง รวมราว 5,000 วัตถุ เช่น IC 434 ที่มีเนบิวลาหัวม้า
inertial frame of reference
กรอบอ้างอิงเฉื่อยกรอบอ้างอิงที่ไม่มีความเร่ง วัตถุที่ไม่มีแรงกระทำจะอยู่นิ่งหรือเคลื่อนที่เป็นเส้นตรงด้วยความเร็วคงตัว กฎของนิวตันและสัมพัทธภาพพิเศษใช้ได้โดยตรงในกรอบแบบนี้
inferior planet
ดาวเคราะห์วงในดาวเคราะห์ที่มีวงโคจรอยู่ภายในวงโคจรของโลก ได้แก่ ดาวพุธและดาวศุกร์
inflation
การพองตัวของเอกภพช่วงสั้นมากในยุคแรกสุดของเอกภพที่เชื่อว่าเอกภพขยายตัวแบบทวีคูณอย่างรวดเร็ว ใช้อธิบายความแบนและความสม่ำเสมอของเอกภพ
infrared
อินฟราเรดรังสีแม่เหล็กไฟฟ้าที่ความยาวคลื่นยาวกว่าแสงสีแดงแต่สั้นกว่าไมโครเวฟ วัตถุอุ่นแผ่รังสีช่วงนี้ได้ดี และทะลุฝุ่นได้ดีกว่าแสงที่ตามองเห็น
infrared astronomy
ดาราศาสตร์อินฟราเรดการศึกษาวัตถุท้องฟ้าในช่วงอินฟราเรด เหมาะกับวัตถุเย็น บริเวณที่มีฝุ่นหนา และดาราจักรไกลมากที่แสงถูกเลื่อนไปทางแดง
Ingenuity
เฮลิคอปเตอร์อินเจนูอิตีเฮลิคอปเตอร์ขนาดเล็กที่ไปกับยานเพอร์เซเวียแรนซ์ เป็นอากาศยานแรกที่บินด้วยพลังขับเคลื่อนบนดาวดวงอื่นในปี ค.ศ. 2021 บินได้ทั้งหมด 72 ครั้ง
initial mass function
ฟังก์ชันมวลเริ่มต้นการกระจายของมวลดาวที่เกิดใหม่ในกลุ่มหนึ่ง ดาวมวลน้อยเกิดมากกว่าดาวมวลมากหลายเท่า
innermost stable circular orbit
วงโคจรวงกลมเสถียรในสุด (ISCO)วงโคจรที่ใกล้หลุมดำที่สุดที่สสารยังโคจรเป็นวงกลมได้อย่างเสถียร ใกล้กว่านั้นจะตกเข้าหลุมดำ เป็นขอบในของจานพอกพูนมวล
InSight
ยานอินไซต์ยานลงจอดของ NASA ที่ทำงานบนดาวอังคารปี ค.ศ. 2018 ถึง 2022 วัดแผ่นดินไหวบนดาวอังคารได้กว่า 1,300 ครั้ง ทำให้รู้ขนาดแก่นและความหนาของเปลือกดาวอังคาร
insolation
ปริมาณรังสีดวงอาทิตย์ที่ได้รับปริมาณพลังงานแสงอาทิตย์ที่ตกกระทบต่อหน่วยพื้นที่ ขึ้นกับมุมเงยของดวงอาทิตย์ ความยาวของกลางวัน และระยะห่างจากดวงอาทิตย์ การเปลี่ยนแปลงของค่านี้ตามวัฏจักรมิลานโควิชเป็นที่มาของยุคน้ำแข็ง
instability strip
แถบไม่เสถียรบริเวณบนแผนภาพ H-R ที่ดาวมีการเต้นเป็นจังหวะ ขยายและหดตัวสลับกัน เช่น ดาวแปรแสงเซเฟอิดและ RR Lyrae
interacting galaxies
ดาราจักรที่มีอันตรกิริยากันดาราจักรที่อยู่ใกล้กันจนแรงโน้มถ่วงดึงกันจนรูปร่างบิดเบี้ยว มักเกิดหางไทดัลและการเกิดดาวใหม่จำนวนมาก
intercalary month
อธิกมาสเดือนที่เพิ่มเข้ามาในปฏิทินสุริยจันทรคติเพื่อให้ตรงกับฤดูกาล ในปฏิทินไทยคือการมีเดือน 8 สองหน (8/8)
interferometry
อินเตอร์เฟอโรเมตรีเทคนิครวมสัญญาณจากกล้องหลายตัวเพื่อให้กำลังแยกเทียบเท่ากล้องขนาดเท่าระยะห่างระหว่างกล้อง
intergalactic medium
ตัวกลางระหว่างดาราจักรแก๊สเบาบางที่อยู่ระหว่างดาราจักร ส่วนใหญ่เป็นไฮโดรเจนที่แตกตัวเป็นไอออนและร้อนหลายแสนถึงหลายล้านเคลวิน กระจายตัวตามเส้นใยของใยจักรวาล เชื่อว่าบรรจุสสารปกติไว้ราวครึ่งหนึ่งของทั้งหมดในเอกภพ ซึ่งสังเกตได้ยากมาก
interglacial period
ช่วงระหว่างธารน้ำแข็งช่วงอบอุ่นระหว่างช่วงหนาวจัดของยุคน้ำแข็ง ธารน้ำแข็งหดตัว ปัจจุบันเราอยู่ในช่วงอบอุ่นที่เรียกว่าสมัยโฮโลซีน ซึ่งเริ่มราว 11,700 ปีก่อน
intermediate-mass black hole
หลุมดำมวลปานกลางหลุมดำที่มีมวลราว 100 ถึง 100,000 เท่าของดวงอาทิตย์ อยู่ระหว่างหลุมดำมวลดาวฤกษ์กับหลุมดำมวลยวดยิ่ง มีหลักฐานจำนวนน้อย
International Astronomical Union
สหพันธ์ดาราศาสตร์สากล (IAU)องค์กรนานาชาติของนักดาราศาสตร์ ก่อตั้งปี ค.ศ. 1919 เป็นผู้ตั้งชื่อวัตถุท้องฟ้าอย่างเป็นทางการและกำหนดนิยาม เช่น นิยามดาวเคราะห์ในปี ค.ศ. 2006
International Atomic Time
เวลาอะตอมสากล (TAI)มาตราเวลาที่ได้จากนาฬิกาอะตอมหลายร้อยเรือนทั่วโลก เดินสม่ำเสมอโดยไม่มีอธิกวินาที
International Space Station
สถานีอวกาศนานาชาติ (ISS)สถานีอวกาศร่วมของ NASA รัสเซีย ยุโรป ญี่ปุ่น และแคนาดา เริ่มประกอบปี ค.ศ. 1998 มีนักบินอวกาศอยู่ต่อเนื่องตั้งแต่ปี ค.ศ. 2000 โคจรที่ความสูงราว 400 กิโลเมตร รอบละราว 90 นาที มองเห็นด้วยตาเปล่าเป็นจุดสว่างเคลื่อนที่เร็ว
interplanetary dust
ฝุ่นระหว่างดาวเคราะห์เม็ดฝุ่นขนาดเล็กระดับไมโครเมตรถึงมิลลิเมตรที่กระจายอยู่ในระนาบของระบบสุริยะ ส่วนใหญ่มาจากดาวหางที่แตกตัวและการชนกันของดาวเคราะห์น้อย สะท้อนแสงอาทิตย์เป็นแสงจักรราศีและเกเกนไชน์ และตกสู่โลกวันละหลายสิบตัน
interstellar object
วัตถุระหว่างดาววัตถุที่มาจากนอกระบบสุริยะและผ่านเข้ามาในวงโคจรไฮเพอร์โบลา เช่น โอมูอามูอา ที่พบในปี ค.ศ. 2017
interstellar reddening
การแดงขึ้นเนื่องจากสสารระหว่างดาวการที่แสงดาวดูแดงกว่าความจริงเมื่อผ่านฝุ่นระหว่างดาว เพราะฝุ่นดูดกลืนและกระเจิงแสงสีน้ำเงินได้มากกว่าสีแดง ต่างจากการเลื่อนทางแดงซึ่งเส้นสเปกตรัมเลื่อนตำแหน่งไปจริง
intracluster medium
ตัวกลางภายในกระจุกดาราจักรแก๊สร้อนจัดอุณหภูมิหลายสิบล้านเคลวินที่แผ่อยู่ระหว่างดาราจักรในกระจุกดาราจักร ปล่อยรังสีเอกซ์ออกมา มีมวลมากกว่าดาวฤกษ์ทั้งหมดในกระจุกรวมกันหลายเท่า
inverse Compton scattering
การกระเจิงคอมป์ตันผกผันการที่อิเล็กตรอนพลังงานสูงชนโฟตอนพลังงานต่ำแล้วเพิ่มพลังงานให้โฟตอน ทำให้เกิดรังสีเอกซ์และแกมมาในวัตถุพลังงานสูง
inverse square law
กฎกำลังสองผกผันความเข้มหรือฟลักซ์ของแสงลดลงแปรผกผันกับระยะทางยกกำลังสอง ไกลขึ้นสองเท่าความสว่างลดเหลือหนึ่งในสี่
Io
ไอโอดวงจันทร์ของกาลิเลโอดวงในสุดของดาวพฤหัสบดี มีภูเขาไฟคุกรุ่นมากที่สุดในระบบสุริยะ เพราะแรงไทดัลให้ความร้อนภายใน
ion tail
หางไอออนหางของดาวหางที่เป็นแก๊สแตกตัวเป็นไอออน ถูกลมสุริยะพัดให้ชี้ออกจากดวงอาทิตย์เป็นแนวตรง มักมีสีน้ำเงิน
ion thruster
เครื่องยนต์ไอออนเครื่องยนต์ที่ใช้ไฟฟ้าเร่งไอออนของแก๊ส เช่น ซีนอน ให้พ่นออกด้วยความเร็วสูงมาก แรงขับน้อยแต่ประหยัดเชื้อเพลิง จึงเร่งได้นานหลายปี เช่น ยาน Dawn
ionization
การแตกตัวเป็นไอออนการที่อะตอมเสียหรือได้อิเล็กตรอนจนมีประจุ เช่น จากรังสีอัลตราไวโอเลตของดาวร้อน ทำให้เนบิวลาเปล่งแสงได้
ionosphere
ชั้นไอโอโนสเฟียร์บรรยากาศชั้นบนของโลกที่แก๊สแตกตัวเป็นไอออนเพราะรังสีจากดวงอาทิตย์ สะท้อนคลื่นวิทยุบางช่วงได้
IRAS
ดาวเทียม IRASดาวเทียมอินฟราเรดของสหรัฐอเมริกา เนเธอร์แลนด์ และอังกฤษ ปี ค.ศ. 1983 สำรวจท้องฟ้าเกือบทั้งหมดในช่วงอินฟราเรดเป็นครั้งแรก พบจานฝุ่นรอบดาวเวกา
iron meteorite
อุกกาบาตเหล็กอุกกาบาตที่ประกอบด้วยเหล็กและนิกเกิลเป็นหลัก มาจากแกนของดาวเคราะห์น้อยขนาดใหญ่ที่แตกออก หนักกว่าหินทั่วไปมาก
irregular galaxy
ดาราจักรไร้รูปแบบดาราจักรที่ไม่มีรูปทรงชัดเจนแบบกังหันหรือรี เช่น เมฆแมเจลแลน
Isaac Newton
ไอแซก นิวตันนักวิทยาศาสตร์ชาวอังกฤษ ตีพิมพ์กฎการเคลื่อนที่และกฎแรงโน้มถ่วงสากลในหนังสือ Principia ปี ค.ศ. 1687 และสร้างกล้องโทรทรรศน์สะท้อนแสงที่ใช้งานได้ตัวแรก
island universe
เอกภพเกาะชื่อเรียกในอดีตของแนวคิดว่าเนบิวลากังหันเป็นระบบดาวขนาดใหญ่อย่างทางช้างเผือกที่อยู่ไกลออกไป ซึ่งเอ็ดวิน ฮับเบิล พิสูจน์ได้ในปี ค.ศ. 1924 ว่าถูกต้อง ปัจจุบันเรียกว่าดาราจักร
isotope
ไอโซโทปอะตอมของธาตุเดียวกันที่มีจำนวนนิวตรอนต่างกัน เช่น ดิวทีเรียมเป็นไอโซโทปของไฮโดรเจน ใช้หาอายุของหินและอุกกาบาตได้
isotropy
ความเหมือนกันทุกทิศทางสมบัติที่เหมือนกันไม่ว่ามองไปทิศใด หลักจักรวาลวิทยาถือว่าเอกภพในสเกลใหญ่มีสมบัตินี้
ISRO
องค์การวิจัยอวกาศอินเดียองค์การอวกาศของอินเดีย ก่อตั้งปี ค.ศ. 1969 มีผลงานเด่นเช่นยานจันทรายาน 3 และยานสำรวจดาวอังคาร Mangalyaan
Itokawa
ดาวเคราะห์น้อยอิโตกาวะดาวเคราะห์น้อยใกล้โลกรูปร่างคล้ายถั่วลิสง ยาวราว 535 เมตร เป็นดาวเคราะห์น้อยดวงแรกที่มีการนำตัวอย่างกลับมายังโลก โดยยานฮายาบูสะ
IXPE
กล้องโทรทรรศน์อวกาศ IXPEกล้องโทรทรรศน์อวกาศของ NASA ร่วมกับอิตาลี ส่งขึ้นปี ค.ศ. 2021 วัดโพลาไรเซชันของรังสีเอกซ์ บอกรูปร่างของสนามแม่เหล็กและบริเวณรอบหลุมดำ