ฮายาบูสะ 1 และ 2: ยานญี่ปุ่นที่นำดินดาวเคราะห์น้อยกลับโลกเป็นครั้งแรก

ฮายาบูสะ (Hayabusa) แปลว่าเหยี่ยวเพเรกริน นกที่โฉบลงจับเหยื่ออย่างรวดเร็วแล้วบินกลับขึ้นไป องค์การสำรวจอวกาศญี่ปุ่น (JAXA) ตั้งชื่อนี้เพราะยานจะลงไปแตะดาวเคราะห์น้อยเพียงชั่วครู่เพื่อเก็บตัวอย่างแล้วบินกลับมา

ฮายาบูสะ: ยานที่ไม่ยอมแพ้

ยานลำแรกออกเดินทางในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2003 ใช้เครื่องยนต์ไอออนเป็นหลัก และไปถึงดาวเคราะห์น้อยอิโตกาวะ (Itokawa) ในปี ค.ศ. 2005 อิโตกาวะยาวเพียงราว 500 เมตร รูปร่างคล้ายถั่วลิสง ไม่มีหลุมอุกกาบาตใหญ่ และเต็มไปด้วยก้อนหิน แสดงว่าเป็นกองหินที่รวมตัวกันหลวม ๆ (rubble pile) จากเศษของดาวเคราะห์น้อยที่ใหญ่กว่าซึ่งแตกออก ไม่ใช่ก้อนหินแข็งชิ้นเดียว

ภารกิจนี้เจอปัญหาแทบทุกขั้นตอน ล้อปฏิกิริยาที่ใช้หมุนทิศทางเสียไปสองในสามตัว หุ่นยนต์ตัวเล็กชื่อ MINERVA ที่ปล่อยลงไปพลาดเป้าและลอยหลุดไปในอวกาศ กลไกยิงกระสุนเพื่อเก็บตัวอย่างไม่ทำงานตามแผน เชื้อเพลิงรั่ว และยานขาดการติดต่อไปราวเจ็ดสัปดาห์ เครื่องยนต์ไอออนก็เสียทีละตัว จนวิศวกรต้องต่อวงจรข้ามระหว่างสองเครื่องที่เสียคนละส่วนให้ทำงานร่วมกันได้ การกลับบ้านจึงล่าช้าไปสามปี

วันที่ 13 มิถุนายน ค.ศ. 2010 แคปซูลลงจอดในออสเตรเลีย ส่วนตัวยานเผาไหม้ในบรรยากาศ ภายในแคปซูลมีเม็ดฝุ่นจิ๋วจากอิโตกาวะราว 1,500 เม็ด แม้จะน้อยมาก แต่นี่คือตัวอย่างจากดาวเคราะห์น้อยชุดแรกที่มนุษย์นำกลับโลก และยืนยันว่าอุกกาบาตชนิดที่พบบ่อยที่สุดบนโลก (คอนไดรต์ธรรมดา) มาจากดาวเคราะห์น้อยชนิดหินอย่างอิโตกาวะ

ฮายาบูสะ 2: บทเรียนที่ได้ผล

ยานรุ่นที่สองออกเดินทางในเดือนธันวาคม ค.ศ. 2014 พร้อมการปรับปรุงจากบทเรียนครั้งแรกทั้งหมด และไปถึงดาวเคราะห์น้อยริวงู (Ryugu) ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 2018 ริวงูกว้างราว 900 เมตร รูปร่างคล้ายลูกข่างเพชร เป็นดาวเคราะห์น้อยชนิดคาร์บอนสีดำเข้มที่สุดชนิดหนึ่ง

• หุ่นยนต์กระโดด ยานปล่อยหุ่นยนต์ตัวเล็กลงไปบนผิว หุ่นยนต์ MINERVA-II เคลื่อนที่ด้วยการกระโดดเพราะแรงโน้มถ่วงน้อยมาก และส่งภาพจากพื้นผิวดาวเคราะห์น้อยกลับมาเป็นครั้งแรก ร่วมกับยานลงจอด MASCOT ของเยอรมนีและฝรั่งเศส
• เก็บตัวอย่างสองครั้ง ครั้งแรกเก็บจากผิวในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 2019
• ยิงกระสุนเจาะหลุม ในเดือนเมษายน ค.ศ. 2019 ยานปล่อยอุปกรณ์ที่ยิงกระสุนทองแดงหนักราวสองกิโลกรัมด้วยความเร็วราวสองกิโลเมตรต่อวินาทีเข้าใส่ผิวดาว ขณะที่ตัวยานหลบไปอยู่อีกด้านของดาวเคราะห์น้อย สร้างหลุมกว้างราว 15 เมตร แล้วกลับมาเก็บตัวอย่างครั้งที่สองใกล้หลุมนั้นในเดือนกรกฎาคม ได้หินที่เคยอยู่ใต้ผิวและไม่เคยถูกแสงอาทิตย์และรังสีคอสมิกเปลี่ยนแปลงมาก่อน

วันที่ 6 ธันวาคม ค.ศ. 2020 แคปซูลลงจอดในออสเตรเลียพร้อมตัวอย่างราว 5.4 กรัม มากกว่าเป้าหมายหลายสิบเท่า การวิเคราะห์พบกรดอะมิโนกว่ายี่สิบชนิด สารอินทรีย์จำนวนมาก แร่ที่เกิดในน้ำ และองค์ประกอบที่ใกล้เคียงอุกกาบาตชนิดหายาก (คอนไดรต์ CI) ซึ่งถือว่ามีองค์ประกอบใกล้เคียงดวงอาทิตย์มากที่สุด ตัวอย่างจากริวงูจึงเป็นวัตถุดิบดั้งเดิมของระบบสุริยะที่บริสุทธิ์ที่สุดชิ้นหนึ่งเท่าที่มนุษย์เคยได้ศึกษา

การเดินทางที่ยังไม่จบ

หลังส่งแคปซูล ตัวยานฮายาบูสะ 2 ยังมีเชื้อเพลิงเหลือ จึงได้รับภารกิจขยาย มีกำหนดบินผ่านดาวเคราะห์น้อย 2001 CC21 ในปี ค.ศ. 2026 และไปพบดาวเคราะห์น้อยขนาดเล็กที่หมุนเร็วมาก 1998 KY26 ในปี ค.ศ. 2031 ซึ่งมีขนาดใกล้เคียงกับวัตถุที่อาจเป็นอันตรายต่อโลก ข้อมูลจึงมีประโยชน์ต่อการป้องกันโลกด้วย