อภิธานศัพท์ดาราศาสตร์ หมวด S
223 คำ พร้อมคำแปลภาษาไทยและความหมาย
ค้นหาในอภิธานศัพท์บนเว็บไซต์ ›s-process
กระบวนการเอสกระบวนการจับนิวตรอนแบบช้า เกิดในดาวยักษ์สาขาเชิงเส้นกำกับ นิวเคลียสจับนิวตรอนทีละตัวช้าพอที่จะสลายบีตาก่อนจับตัวต่อไป สร้างธาตุที่หนักกว่าเหล็กราวครึ่งหนึ่ง เช่น แบเรียม สตรอนเชียม และตะกั่ว
Sagittarius
กลุ่มดาวคนยิงธนู (ราศีธนู)กลุ่มดาวจักรราศีในทิศใจกลางทางช้างเผือก ดาวหลักเรียงเป็นรูปกาน้ำชา มีเนบิวลาและกระจุกดาวสวยงามจำนวนมาก
Sagittarius A*
แซจิแทเรียสเอสตาร์แหล่งคลื่นวิทยุที่ใจกลางทางช้างเผือก เป็นหลุมดำมวลยวดยิ่งมวลราว 4 ล้านเท่าของดวงอาทิตย์
Sagittarius Dwarf Spheroidal Galaxy
ดาราจักรแคระทรงรีคนยิงธนูดาราจักรบริวารขนาดเล็กที่กำลังถูกทางช้างเผือกฉีกและกลืน อยู่อีกฟากของใจกลางทางช้างเผือก
Saha equation
สมการซาฮาสมการที่บอกสัดส่วนของอะตอมที่อยู่ในสถานะไอออไนซ์ต่าง ๆ ตามอุณหภูมิและความหนาแน่นของอิเล็กตรอน หาโดย เมฆนาท ซาฮา อธิบายได้ว่าทำไมเส้นบัลเมอร์เข้มที่สุดในดาวชนิด A ราว 10,000 เคลวิน
Salyut 1
สถานีอวกาศซาลยุต 1สถานีอวกาศแห่งแรกของโลก ส่งขึ้นโดยสหภาพโซเวียตในปี ค.ศ. 1971
sample return
ภารกิจนำตัวอย่างกลับภารกิจที่เก็บตัวอย่างหิน ดิน หรือฝุ่นจากวัตถุในอวกาศกลับมาวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการบนโลก เช่น ยานฮายาบูสะ 2 และฉางเอ๋อ 5
Saros cycle
วัฏจักรซารอสช่วงเวลาราว 18 ปี 11 วัน 8 ชั่วโมง (223 เดือนจันทรคติ) ที่ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และจุดโหนดกลับมาอยู่ตำแหน่งสัมพัทธ์เดิม อุปราคาจึงเกิดซ้ำในรูปแบบคล้ายเดิม
satellite
ดาวบริวาร (ดาวเทียม)วัตถุที่โคจรรอบวัตถุที่ใหญ่กว่า อาจเป็นบริวารตามธรรมชาติ เช่น ดวงจันทร์ หรือดาวเทียมที่มนุษย์สร้าง
satellite constellation
กลุ่มดาวเทียมดาวเทียมจำนวนมากที่ทำงานร่วมกันเป็นระบบเดียว เพื่อให้บริการครอบคลุมทั้งโลก เช่น ระบบ GPS และ Starlink
satellite galaxy
ดาราจักรบริวารดาราจักรขนาดเล็กที่โคจรรอบดาราจักรใหญ่ เช่น เมฆแมเจลแลนใหญ่และเล็กเป็นบริวารของทางช้างเผือก
Saturn
ดาวเสาร์ดาวเคราะห์ลำดับที่ 6 จากดวงอาทิตย์ เป็นดาวเคราะห์แก๊สยักษ์ที่มีระบบวงแหวนสว่างชัดเจนที่สุด ความหนาแน่นเฉลี่ยน้อยกว่าน้ำ
Saturn V
จรวดแซตเทิร์น 5จรวดของ NASA สูงราว 110 เมตร ใช้ส่งภารกิจอะพอลโลไปดวงจันทร์และส่งสถานีสกายแล็บ ปล่อยทั้งหมด 13 ครั้งระหว่างปี ค.ศ. 1967 ถึง 1973
Saturn's hexagon
รูปหกเหลี่ยมของดาวเสาร์แถบเมฆรูปหกเหลี่ยมขนาดใหญ่กว่าโลกรอบขั้วเหนือของดาวเสาร์ เกิดจากกระแสลมกรดที่คงรูปอยู่หลายสิบปี
Saturn's rings
วงแหวนดาวเสาร์ระบบวงแหวนที่สว่างที่สุดในระบบสุริยะ ประกอบด้วยก้อนน้ำแข็งเป็นส่วนใหญ่ กว้างหลายแสนกิโลเมตรแต่หนาเพียงราวสิบเมตรถึงหนึ่งกิโลเมตร
Saul Perlmutter
ซอล เพิร์ลมัตเตอร์นักฟิสิกส์ดาราศาสตร์ชาวอเมริกัน หัวหน้าโครงการ Supernova Cosmology Project ที่ค้นพบว่าการขยายตัวของเอกภพกำลังเร่งขึ้น ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ปี ค.ศ. 2011
scale factor
ตัวประกอบสเกลค่าที่บอกขนาดสัมพัทธ์ของเอกภพในแต่ละเวลาเทียบกับปัจจุบัน ใช้อธิบายการขยายตัวของเอกภพ สัมพันธ์กับการเลื่อนไปทางแดงด้วย 1 + z = 1/a
scattered disc
จานกระจายบริเวณไกลเลยแถบไคเปอร์ที่วัตถุมีวงโคจรรีและเอียงมาก เพราะเคยถูกดาวเนปจูนเหวี่ยง เช่น อีริส
Schmidt camera
กล้องชมิดท์กล้องถ่ายภาพดาราศาสตร์ที่ใช้กระจกโค้งทรงกลมร่วมกับแผ่นแก้วแก้ความคลาดด้านหน้า ให้ภาพคมชัดในมุมมองกว้าง เหมาะกับการสำรวจท้องฟ้า ประดิษฐ์โดย แบร์นฮาร์ท ชมิดท์ ปี ค.ศ. 1930
Schmidt-Cassegrain telescope
กล้องโทรทรรศน์แบบชมิดท์-แคสซิเกรนกล้องแบบผสมที่ใช้ทั้งกระจกและแผ่นแก้วปรับแก้ ทำให้ลำกล้องสั้นกะทัดรัดแต่ความยาวโฟกัสยาว
Schwarzschild metric
เมตริกชวาร์ซชิลด์ผลเฉลยแรกของสมการสนามของไอน์สไตน์ หาได้โดย คาร์ล ชวาร์ซชิลด์ ปี ค.ศ. 1916 บรรยายกาลอวกาศรอบมวลทรงกลมที่ไม่หมุนและไม่มีประจุ ใช้อธิบายหลุมดำที่ไม่หมุน และให้ค่ารัศมีชวาร์ซชิลด์
Schwarzschild radius
รัศมีชวาร์ซชิลด์รัศมีของขอบฟ้าเหตุการณ์ของหลุมดำที่ไม่หมุน เท่ากับ 2GM/c^2 สำหรับมวลเท่าดวงอาทิตย์ราว 3 กิโลเมตร
scintillation
การกะพริบของดาวการที่แสงดาวกะพริบและเปลี่ยนสีอย่างรวดเร็ว เกิดจากความปั่นป่วนของบรรยากาศโลก ดาวใกล้ขอบฟ้ากะพริบมากกว่า
Scorpius
กลุ่มดาวแมงป่อง (ราศีพิจิก)กลุ่มดาวจักรราศีที่เห็นได้ดีช่วงหัวค่ำเดือนมิถุนายนถึงสิงหาคม หัวใจคือดาวแอนทาเรสสีแดง หางโค้งชัดเจน คนไทยก็เรียกว่าดาวแมงป่อง
Sea of Tranquility
ทะเลแห่งความเงียบสงบที่ราบลาวาสีเข้มบนดวงจันทร์ (Mare Tranquillitatis) เป็นจุดที่ยานอะพอลโล 11 ลงจอดในปี ค.ศ. 1969
season
ฤดูกาลช่วงของปีที่สภาพอากาศต่างกัน เกิดจากแกนโลกเอียง ทำให้มุมของแสงอาทิตย์และความยาวกลางวันเปลี่ยนไปตลอดปี ไม่ได้เกิดจากระยะห่างจากดวงอาทิตย์
secondary eclipse
คราสทุติยภูมิช่วงที่ดาวเคราะห์ผ่านไปด้านหลังดาวฤกษ์ แสงรวมลดลงเล็กน้อย ใช้วัดแสงและความร้อนที่มาจากดาวเคราะห์เอง
Sedna
เซดนาวัตถุพ้นดาวเนปจูนที่มีวงโคจรรีและไกลมาก จุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดราว 76 หน่วยดาราศาสตร์ ใช้เวลาโคจรรอบดวงอาทิตย์ราว 11,000 ปี
seeing
สภาพการมองเห็น (ซีอิง)ความนิ่งของบรรยากาศที่มีผลต่อความคมชัดของภาพดาว ซีอิงดีภาพจะนิ่งและคม ซีอิงไม่ดีภาพจะสั่นพร่า
segmented mirror
กระจกแบ่งส่วนกระจกหลักขนาดใหญ่ที่ประกอบจากกระจกหกเหลี่ยมชิ้นเล็กหลายชิ้นจัดเรียงให้ทำงานเป็นกระจกเดียว เช่น กล้องเจมส์ เว็บบ์ และกล้องเคก
selenelion
ซีลีนีเลียนปรากฏการณ์ที่เห็นดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ในจันทรุปราคาอยู่เหนือขอบฟ้าพร้อมกัน เป็นไปได้เพราะการหักเหของแสงในบรรยากาศ
semi-latus rectum
กึ่งลาตัสเรกตัมครึ่งหนึ่งของลาตัสเรกตัม คือระยะจากโฟกัสถึงวงรีในแนวตั้งฉากกับแกนเอก มีค่า p = b²/a = a(1 - e²) และปรากฏในสมการวงโคจร r = p/(1 + e cos θ)
semi-major axis
กึ่งแกนเอกครึ่งหนึ่งของแกนเอกของวงรี สำหรับวงโคจรเท่ากับระยะห่างเฉลี่ยระหว่างจุดใกล้สุดกับจุดไกลสุด
semi-minor axis
กึ่งแกนโทครึ่งหนึ่งของแกนโทของวงรี ซึ่งเป็นเส้นผ่านศูนย์กลางที่สั้นที่สุด
servicing mission
ภารกิจซ่อมบำรุงเที่ยวบินที่นักบินอวกาศขึ้นไปซ่อมหรือเปลี่ยนอุปกรณ์ของยานในวงโคจร เช่น ภารกิจซ่อมกล้องฮับเบิลห้าครั้งระหว่างปี ค.ศ. 1993 ถึง 2009
SETI
การค้นหาสิ่งมีชีวิตทรงภูมิปัญญานอกโลก (SETI)โครงการวิจัยที่ค้นหาสัญญาณวิทยุหรือสัญญาณอื่นที่อาจมาจากอารยธรรมนอกโลก
sextant
เซ็กสแตนต์เครื่องมือวัดมุมระหว่างวัตถุท้องฟ้ากับขอบฟ้า ใช้หาตำแหน่งในการเดินเรือก่อนยุค GPS
Seyfert galaxy
ดาราจักรเซย์เฟิร์ตดาราจักรกังหันที่มีนิวเคลียสกัมมันต์สว่างมาก และมีเส้นเปล่งแสงกว้างในสเปกตรัม
shadow bands
แถบเงาแถบสว่างมืดจาง ๆ ที่เคลื่อนไหวบนพื้นราบช่วงไม่กี่นาทีก่อนและหลังคราสเต็มดวง เกิดจากความปั่นป่วนของบรรยากาศ
Shapiro delay
การหน่วงชาปิโรการที่สัญญาณแสงหรือวิทยุใช้เวลาเดินทางนานขึ้นเล็กน้อยเมื่อผ่านใกล้วัตถุมวลมาก เป็นหนึ่งในการทดสอบสัมพัทธภาพทั่วไป
Shenzhou
ยานเสินโจวยานอวกาศพาคนของจีน เสินโจว 5 พาหยาง ลี่เหว่ย เป็นนักบินอวกาศคนแรกของจีนในปี ค.ศ. 2003 ปัจจุบันใช้รับส่งลูกเรือไปสถานีอวกาศเทียนกง
shepherd moon
ดวงจันทร์เลี้ยงแกะดวงจันทร์ขนาดเล็กที่โคจรใกล้ขอบวงแหวนดาวเคราะห์ และใช้แรงโน้มถ่วงช่วยรักษาขอบวงแหวนให้คมชัด
Shoemaker-Levy 9
ดาวหางชูเมกเกอร์-เลวี 9ดาวหางที่ถูกแรงไทดัลของดาวพฤหัสบดีฉีกเป็นกว่า 20 ชิ้น แล้วพุ่งชนดาวพฤหัสบดีในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1994 เป็นการชนกันของวัตถุในระบบสุริยะครั้งแรกที่มนุษย์สังเกตได้โดยตรง
shooting star
ผีพุ่งใต้ (ดาวตก)ชื่อเรียกทั่วไปของดาวตก ไม่ใช่ดาวฤกษ์จริง แต่เป็นสะเก็ดดาวที่ลุกไหม้ในบรรยากาศ
sidereal day
วันดาราคติเวลาที่โลกหมุนรอบตัวเองครบรอบเทียบกับดาวฤกษ์ไกล ยาวราว 23 ชั่วโมง 56 นาที 4 วินาที สั้นกว่าวันสุริยะราว 4 นาที
sidereal period
คาบดาราคติเวลาที่วัตถุโคจรครบหนึ่งรอบเทียบกับดาวฤกษ์ไกล เป็นคาบการโคจรจริง
sidereal rate
อัตราดาราคติอัตราที่ทรงกลมฟ้าดูเหมือนหมุน ราว 15 พิลิปดาต่อวินาทีเวลา เป็นอัตรามาตรฐานที่ขาตั้งกล้องใช้ติดตามดาว
sidereal time
เวลาดาราคติเวลาที่อิงการหมุนของโลกเทียบกับดาวฤกษ์ เวลาดาราคติท้องถิ่นเท่ากับไรต์แอสเซนชันที่กำลังผ่านเมริเดียน
signal-to-noise ratio
อัตราส่วนสัญญาณต่อสัญญาณรบกวนอัตราส่วนระหว่างสัญญาณที่ต้องการกับสัญญาณรบกวน ยิ่งสูงยิ่งเห็นวัตถุจาง ๆ ได้ชัด เพิ่มได้ด้วยการเปิดหน้ากล้องนานขึ้นหรือรวมภาพหลายภาพ
singularity
ภาวะเอกฐานจุดที่ความหนาแน่นและความโค้งของกาลอวกาศมีค่าเป็นอนันต์ตามทฤษฎี เช่น ใจกลางหลุมดำ หรือจุดเริ่มต้นของบิกแบงตามแบบจำลองแบบง่าย
Sirius
ดาวซีรีอัสดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดบนท้องฟ้ายามค่ำคืน โชติมาตร -1.46 ในกลุ่มดาวหมาใหญ่ ห่างราว 8.6 ปีแสง มีดาวแคระขาวเป็นดาวคู่
sky crane
ระบบสกายเครนระบบลงจอดที่ยานแม่ใช้จรวดลอยตัวเหนือพื้นแล้วหย่อนยานสำรวจลงด้วยสายเคเบิล ใช้กับยานคิวริออซิตีและเพอร์เซเวียแรนซ์บนดาวอังคาร
skyglow
ท้องฟ้าเรืองแสงความสว่างของท้องฟ้ายามค่ำคืนเหนือเมือง เกิดจากแสงไฟที่ส่องขึ้นฟ้าแล้วถูกโมเลกุลอากาศ ฝุ่น และละอองน้ำกระเจิงกลับลงมา เป็นรูปแบบหลักของมลภาวะทางแสงที่บดบังดาวจาง ๆ และทางช้างเผือก
Skylab
สถานีอวกาศสกายแล็บสถานีอวกาศแห่งแรกของสหรัฐอเมริกา ใช้งานปี ค.ศ. 1973 ถึง 1974 และตกกลับสู่โลกปี ค.ศ. 1979
Sloan Digital Sky Survey
การสำรวจท้องฟ้าดิจิทัลสโลน (SDSS)โครงการสำรวจท้องฟ้าที่ถ่ายภาพและวัดสเปกตรัมของดาราจักรและเควซาร์นับล้านแห่ง เริ่มปี ค.ศ. 2000 ได้แผนที่สามมิติของเอกภพที่ละเอียดมาก
Small Magellanic Cloud
เมฆแมเจลแลนเล็ก (SMC)ดาราจักรแคระบริวารของทางช้างเผือก ห่างราว 200,000 ปีแสง เห็นด้วยตาเปล่าในซีกฟ้าใต้ เป็นที่ที่ เฮนรีเอตตา เลวิตต์ ศึกษาดาวเซเฟอิดจนพบความสัมพันธ์คาบกับกำลังส่องสว่าง
small-angle approximation
การประมาณมุมเล็กสำหรับมุมเล็ก ขนาดเชิงมุม (เรเดียน) ประมาณเท่ากับขนาดจริงหารด้วยระยะทาง ใช้คำนวณขนาดและระยะทางของวัตถุท้องฟ้า
SN 1987A
ซูเปอร์โนวา 1987Aซูเปอร์โนวาในเมฆแมเจลแลนใหญ่ เห็นในปี ค.ศ. 1987 เป็นซูเปอร์โนวาที่ใกล้ที่สุดที่เห็นได้ด้วยตาเปล่าในรอบเกือบ 400 ปี และตรวจพบนิวทริโนจากการระเบิดได้
Snowball Earth
โลกก้อนหิมะสมมติฐานว่าโลกเคยถูกน้ำแข็งปกคลุมเกือบทั้งหมดหรือทั้งหมดในอดีต โดยเฉพาะช่วงราว 720 ถึง 635 ล้านปีก่อน หลักฐานคือตะกอนจากธารน้ำแข็งที่พบในบริเวณที่สมัยนั้นอยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตร
SOFIA
หอดูดาวบนเครื่องบิน SOFIAกล้องโทรทรรศน์อินฟราเรดขนาด 2.7 เมตรที่ติดบนเครื่องบินโบอิง 747 ของ NASA และเยอรมนี บินสูงเหนือไอน้ำในบรรยากาศ ใช้งานปี ค.ศ. 2010 ถึง 2022
SOHO
ยาน SOHOยานสังเกตดวงอาทิตย์ของ ESA และ NASA ที่จุดลากรางจ์ L1 ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1995 และเป็นผู้ค้นพบดาวหางมากที่สุดในประวัติศาสตร์ กว่า 5,000 ดวง
Sojourner
ยานโซเจอร์เนอร์ยานสำรวจพื้นผิวลำแรกบนดาวอังคาร ลงจอดพร้อมยาน Mars Pathfinder ในปี ค.ศ. 1997
solar apex
จุดเอเพกซ์ของดวงอาทิตย์จุดบนท้องฟ้าที่ดวงอาทิตย์กำลังเคลื่อนที่มุ่งไปเทียบกับดาวฤกษ์ใกล้เคียง อยู่ในกลุ่มดาวเฮอร์คิวลีส ไม่ไกลจากดาวเวกา ดาวในทิศนี้จึงดูเหมือนแยกออกจากกัน ส่วนจุดตรงข้ามเรียกว่าจุดแอนติเอเพกซ์
solar constant
ค่าคงตัวสุริยะฟลักซ์พลังงานจากดวงอาทิตย์ที่ระยะ 1 au นอกบรรยากาศโลก ประมาณ 1,361 วัตต์ต่อตารางเมตร
Solar Dynamics Observatory
หอสังเกตการณ์พลวัตสุริยะ (SDO)ยานของ NASA ที่ถ่ายภาพดวงอาทิตย์ความละเอียดสูงหลายช่วงคลื่นต่อเนื่องตั้งแต่ปี ค.ศ. 2010
solar eclipse
สุริยุปราคาปรากฏการณ์ที่ดวงจันทร์เคลื่อนมาบังดวงอาทิตย์เมื่อมองจากโลก เกิดได้เฉพาะวันดวงจันทร์ดับ มีแบบเต็มดวง วงแหวน ผสม และบางส่วน
solar filament
ฟิลาเมนต์สุริยะพวยแก๊สบนดวงอาทิตย์ที่มองจากด้านบนเห็นเป็นเส้นมืดบนผิวสว่าง หากอยู่ที่ขอบดวงจะเห็นเป็นพวยแก๊สสว่าง
solar filter
ฟิลเตอร์ดวงอาทิตย์แผ่นกรองแสงที่ลดแสงอาทิตย์ลงหลายแสนเท่า ต้องติดที่ด้านหน้าของกล้องเท่านั้น จึงจะดูดวงอาทิตย์ได้อย่างปลอดภัย ห้ามมองดวงอาทิตย์ผ่านกล้องโดยไม่มีฟิลเตอร์
solar flare
การลุกจ้าบนดวงอาทิตย์การปลดปล่อยพลังงานฉับพลันในบรรยากาศดวงอาทิตย์ใกล้จุดมืด ปล่อยรังสีเอกซ์และอนุภาคพลังงานสูง
solar luminosity
กำลังส่องสว่างของดวงอาทิตย์หน่วยกำลังส่องสว่าง เท่ากับกำลังที่ดวงอาทิตย์แผ่ออกมา ราว 3.83 × 10²⁶ วัตต์
solar maximum
ช่วงสุริยะสูงสุดช่วงของวัฏจักรสุริยะที่มีจุดมืด เปลวสุริยะ และการปลดปล่อยมวลโคโรนามากที่สุด เกิดทุกราว 11 ปี
solar nebula
เนบิวลาสุริยะเมฆแก๊สและฝุ่นที่ยุบตัวเป็นดวงอาทิตย์และดาวเคราะห์เมื่อราว 4,600 ล้านปีก่อน
solar neutrino problem
ปัญหานิวทริโนจากดวงอาทิตย์ปัญหาที่การทดลองตรวจพบนิวทริโนจากดวงอาทิตย์ได้เพียงราว 1/3 ของที่ทฤษฎีทำนาย คลี่คลายเมื่อพบว่านิวทริโนแกว่งเปลี่ยนชนิดระหว่างทาง
solar noon
เที่ยงสุริยะเวลาที่ดวงอาทิตย์ผ่านเมริเดียนและอยู่สูงที่สุดของวัน ในประเทศไทยมักไม่ตรงกับ 12:00 น. เพราะเขตเวลาและสมการเวลา เช่น กรุงเทพฯ มักอยู่ราว 12:10 ถึง 12:30 น.
Solar Orbiter
ยานโซลาร์ออร์บิเตอร์ยานของ ESA ร่วมกับ NASA ส่งขึ้นปี ค.ศ. 2020 ค่อย ๆ เอียงวงโคจรออกจากระนาบสุริยวิถี และถ่ายภาพบริเวณขั้วของดวงอาทิตย์ได้เป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 2025
solar panel
แผงเซลล์สุริยะแผงที่เปลี่ยนแสงอาทิตย์เป็นไฟฟ้า เป็นแหล่งพลังงานหลักของดาวเทียมและสถานีอวกาศส่วนใหญ่
solar radius
รัศมีดวงอาทิตย์หน่วยขนาดของดาว เท่ากับรัศมีดวงอาทิตย์ ราว 696,000 กิโลเมตร หรือราว 109 เท่าของรัศมีโลก
solar sail
ใบเรือสุริยะแผ่นบางมากขนาดใหญ่ที่อาศัยแรงดันของแสงอาทิตย์ผลักยานไปโดยไม่ใช้เชื้อเพลิง ยาน IKAROS ของญี่ปุ่นทดสอบสำเร็จเป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 2010
solar system
ระบบสุริยะระบบที่มีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง พร้อมดาวเคราะห์ 8 ดวง ดาวเคราะห์แคระ ดวงจันทร์ ดาวเคราะห์น้อย ดาวหาง และฝุ่นแก๊สที่โคจรรอบ
solar wind
ลมสุริยะกระแสอนุภาคมีประจุ ส่วนใหญ่เป็นโปรตอนและอิเล็กตรอน ที่ไหลออกจากคอโรนาของดวงอาทิตย์ด้วยความเร็วหลายร้อยกิโลเมตรต่อวินาที
solid angle
มุมตันมุมสามมิติที่วัตถุกินพื้นที่ในมุมมองจากจุดหนึ่ง มีหน่วยสเตอเรเดียน ทรงกลมทั้งหมดมีมุมตัน 4π สเตอเรเดียน หรือราว 41,253 ตารางองศา ใช้คำนวณฟลักซ์และพื้นที่บนท้องฟ้า
solid rocket booster
จรวดเสริมเชื้อเพลิงแข็งจรวดเสริมที่ใช้เชื้อเพลิงแข็งอัดอยู่ในท่อ ให้แรงขับสูงแต่ดับหรือปรับแรงขับระหว่างทางไม่ได้ เช่น จรวดเสริมสีขาวคู่ข้างกระสวยอวกาศ
solstice
อายันเวลาที่ดวงอาทิตย์อยู่เหนือสุด (ครีษมายัน ราว 21 มิถุนายน) หรือใต้สุด (เหมายัน ราว 21 ธันวาคม) ของเส้นศูนย์สูตรฟ้า
Sombrero Galaxy
ดาราจักรหมวกปีก (M104)ดาราจักรในกลุ่มดาวหญิงสาว ห่างราว 30 ล้านปีแสง มองเห็นเกือบจากด้านข้าง มีแถบฝุ่นมืดพาดผ่านคล้ายหมวกปีกกว้าง
sounding rocket
จรวดตรวจอากาศจรวดขนาดเล็กที่ยิงขึ้นไปเก็บข้อมูลในชั้นบรรยากาศชั้นบนหรืออวกาศช่วงสั้น ๆ แล้วตกกลับลงมา ไม่ได้เข้าสู่วงโคจร
South Pole-Aitken basin
แอ่งขั้วใต้-เอตเคนแอ่งจากการชนขนาดใหญ่ที่สุดบนดวงจันทร์ กว้างราว 2,500 กิโลเมตร อยู่ด้านไกลใกล้ขั้วใต้ ยานฉางเอ๋อ 6 นำตัวอย่างจากบริเวณนี้กลับมา
Southern Cross
กลุ่มดาวกางเขนใต้กลุ่มดาวที่เล็กที่สุด (Crux) ใช้ชี้หาขั้วฟ้าใต้ จากประเทศไทยเห็นอยู่ต่ำทางทิศใต้ช่วงหัวค่ำราวมีนาคมถึงพฤษภาคม
Soyuz
โซยุซชื่อทั้งจรวดและยานอวกาศของรัสเซีย ยานโซยุซนั่งได้ 3 คน ใช้งานมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1967 และเป็นยานส่งคนที่ใช้งานยาวนานที่สุดในโลก
space adaptation syndrome
อาการเมาอวกาศอาการคลื่นไส้ เวียนศีรษะ ที่นักบินอวกาศมักเป็นในช่วงวันแรก ๆ ของการอยู่ในสภาวะไร้น้ำหนัก เพราะระบบการทรงตัวในหูชั้นในสับสน
space capsule
แคปซูลอวกาศยานอวกาศขนาดกะทัดรัดสำหรับนักบินอวกาศ รูปทรงทนความร้อนตอนกลับเข้าสู่บรรยากาศ แล้วลงจอดด้วยร่มชูชีพ เช่น ยานโซยุซ และ Crew Dragon
space debris
ขยะอวกาศวัตถุที่มนุษย์สร้างซึ่งไม่ได้ใช้งานแล้วแต่ยังโคจรรอบโลก เช่น ดาวเทียมเก่า ท่อนจรวด และเศษชิ้นส่วน เคลื่อนที่เร็วมากจึงเป็นอันตรายต่อยานอื่น
space elevator
ลิฟต์อวกาศแนวคิดการขึงสายเคเบิลจากพื้นโลกบริเวณเส้นศูนย์สูตรไปจนเลยวงโคจรค้างฟ้า เพื่อขนของขึ้นอวกาศโดยไม่ใช้จรวด ยังไม่มีวัสดุที่แข็งแรงพอ
Space Launch System
จรวด SLSจรวดขนาดใหญ่ของ NASA สำหรับโครงการอาร์ทิมิส ใช้ส่งยานโอไรออนไปดวงจันทร์ ปล่อยครั้งแรกปี ค.ศ. 2022
space probe
ยานสำรวจอวกาศยานไร้คนขับที่ส่งไปสำรวจดาวเคราะห์ ดวงจันทร์ หรือวัตถุอื่นในระบบสุริยะ เช่น ยานวอยเอเจอร์
space race
การแข่งขันทางอวกาศการแข่งขันระหว่างสหรัฐอเมริกากับสหภาพโซเวียตช่วงสงครามเย็น ราวปี ค.ศ. 1957 ถึง 1975 ตั้งแต่สปุตนิก 1 จนถึงการลงจอดบนดวงจันทร์
Space Shuttle
กระสวยอวกาศยานอวกาศใช้ซ้ำได้ของ NASA ขึ้นเหมือนจรวดแต่ร่อนลงเหมือนเครื่องบิน บิน 135 ภารกิจระหว่างปี ค.ศ. 1981 ถึง 2011 ใช้ส่งกล้องฮับเบิลและประกอบสถานีอวกาศนานาชาติ
space station
สถานีอวกาศยานอวกาศขนาดใหญ่ที่โคจรรอบโลกเป็นเวลานาน ให้นักบินอวกาศอาศัยและทำการทดลองได้ต่อเนื่องหลายเดือน
space telescope
กล้องโทรทรรศน์อวกาศกล้องที่โคจรอยู่นอกบรรยากาศโลก ไม่ถูกรบกวนจากบรรยากาศ และสังเกตความยาวคลื่นที่บรรยากาศดูดกลืนได้ เช่น ฮับเบิลและเจมส์ เว็บบ์
space tourism
การท่องเที่ยวอวกาศการเดินทางไปอวกาศของบุคคลทั่วไปโดยจ่ายค่าโดยสาร ทั้งแบบใต้วงโคจรระยะสั้นและแบบขึ้นไปพักบนสถานีอวกาศ เริ่มครั้งแรกในปี ค.ศ. 2001
space weather
สภาพอวกาศสภาวะในอวกาศใกล้โลกที่เกิดจากกิจกรรมของดวงอาทิตย์ ส่งผลต่อดาวเทียม ระบบสื่อสาร และระบบไฟฟ้า
spacecraft
ยานอวกาศยานที่ออกแบบให้ทำงานในอวกาศ ทั้งยานที่มีมนุษย์โดยสาร ดาวเทียม และยานสำรวจไร้คนขับ
spacelike interval
ช่วงคล้ายอวกาศช่วงกาลอวกาศระหว่างสองเหตุการณ์ที่ส่วนระยะทางมากกว่าส่วนเวลา แม้แสงก็เดินทางระหว่างกันไม่ทัน จึงไม่มีความสัมพันธ์เชิงเหตุและผล และผู้สังเกตต่างกรอบอาจเห็นลำดับของสองเหตุการณ์สลับกันได้
spaceport
ท่าอวกาศยานสถานที่ที่มีฐานปล่อยจรวดและสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับส่งยานขึ้นสู่อวกาศ มักตั้งใกล้เส้นศูนย์สูตรหรือริมทะเล
spacesuit
ชุดอวกาศชุดที่มีแรงดันอากาศ ออกซิเจน และระบบควบคุมอุณหภูมิ ปกป้องนักบินอวกาศจากสุญญากาศ รังสี และอุณหภูมิที่ร้อนจัดหรือเย็นจัด
spacetime interval
ช่วงกาลอวกาศปริมาณ s² = (cΔt)² - (Δx)² ระหว่างสองเหตุการณ์ ซึ่งผู้สังเกตในกรอบเฉื่อยทุกคนวัดได้เท่ากัน แม้จะวัดเวลาและระยะทางแยกกันได้ไม่เท่ากัน ใช้แบ่งความสัมพันธ์ของสองเหตุการณ์เป็นแบบคล้ายเวลา คล้ายอวกาศ หรือคล้ายแสง
spacewalk
การเดินอวกาศกิจกรรมที่นักบินอวกาศออกไปนอกยานในชุดอวกาศ เรียกอีกอย่างว่า EVA (extravehicular activity) อเล็กเซ เลโอนอฟ ทำเป็นคนแรกในปี ค.ศ. 1965
SpaceX
สเปซเอ็กซ์บริษัทอวกาศเอกชนของสหรัฐอเมริกา ก่อตั้งปี ค.ศ. 2002 สร้างจรวด Falcon 9 และ Starship ยาน Crew Dragon และเครือข่ายดาวเทียม Starlink
spaghettification
การยืดเป็นเส้นสปาเกตตีการที่วัตถุซึ่งตกเข้าใกล้หลุมดำถูกแรงไทดัลยืดตามแนวยาวและบีบด้านข้างจนเป็นเส้นยาว
special relativity
ทฤษฎีสัมพัทธภาพพิเศษทฤษฎีของไอน์สไตน์ปี ค.ศ. 1905 ที่ความเร็วแสงคงที่สำหรับผู้สังเกตทุกคน ทำให้เวลายืดและความยาวหดเมื่อเคลื่อนที่เร็วมาก
specific impulse
แรงดลจำเพาะค่าที่บอกประสิทธิภาพการใช้เชื้อเพลิงของเครื่องยนต์จรวด นิยมบอกเป็นวินาที ยิ่งสูงยิ่งเปลี่ยนความเร็วได้มากต่อเชื้อเพลิงเท่ากัน
spectral class
ชนิดสเปกตรัมการจัดประเภทดาวตามลักษณะสเปกตรัมซึ่งสัมพันธ์กับอุณหภูมิผิว เรียงจากร้อนไปเย็นเป็น O B A F G K M ดวงอาทิตย์เป็นชนิด G2
spectral line
เส้นสเปกตรัมเส้นสว่างหรือเส้นมืดที่ความยาวคลื่นเฉพาะในสเปกตรัม เกิดเมื่ออิเล็กตรอนในอะตอมหรือโมเลกุลเปลี่ยนระดับพลังงาน แต่ละธาตุมีชุดเส้นเฉพาะตัว จึงใช้บอกองค์ประกอบ อุณหภูมิ และความเร็วของวัตถุได้
spectral resolution
ความละเอียดเชิงสเปกตรัมความสามารถของสเปกโทรกราฟในการแยกความยาวคลื่นที่ใกล้กันมาก ยิ่งสูงยิ่งแยกเส้นสเปกตรัมได้ละเอียด
spectrograph
สเปกโทรกราฟอุปกรณ์ที่แยกแสงเป็นสเปกตรัมและบันทึกไว้ เพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบ อุณหภูมิ และความเร็วของวัตถุ
spectroscopic binary
ดาวคู่สเปกโทรสโกปีดาวคู่ที่อยู่ใกล้กันจนแยกด้วยกล้องไม่ได้ แต่รู้ว่าเป็นดาวคู่จากเส้นสเปกตรัมที่เลื่อนไปมาเป็นคาบตามปรากฏการณ์ดอปเพลอร์
spectroscopic parallax
พารัลแลกซ์เชิงสเปกตรัมวิธีหาระยะทางของดาวจากสเปกตรัม ไม่ได้วัดพารัลแลกซ์จริง โดยใช้ชนิดสเปกตรัมและชั้นความส่องสว่างประมาณโชติมาตรสัมบูรณ์ แล้วเทียบกับโชติมาตรปรากฏผ่านโมดูลัสระยะทาง
spectroscopy
สเปกโทรสโกปีการศึกษาแสงที่แยกเป็นความยาวคลื่นต่าง ๆ เพื่อหาองค์ประกอบ อุณหภูมิ ความเร็ว และสมบัติอื่นของวัตถุท้องฟ้า
spectrum
สเปกตรัมการกระจายของความเข้มแสงหรือรังสีตามความยาวคลื่น เช่น แถบสีรุ้งเมื่อแสงขาวผ่านปริซึม
speed of light
ความเร็วแสงความเร็วของแสงในสุญญากาศ เท่ากับ 299,792,458 เมตรต่อวินาทีพอดี เป็นความเร็วสูงสุดของการส่งข้อมูล
sphere of influence
ทรงกลมอิทธิพลบริเวณรอบดาวเคราะห์ที่ใช้คำนวณวงโคจรของยานโดยคิดแรงโน้มถ่วงของดาวเคราะห์เป็นหลัก ใช้ในการวางแผนเส้นทางยานอวกาศ
SPHEREx
กล้องโทรทรรศน์อวกาศ SPHERExกล้องโทรทรรศน์อวกาศของ NASA ส่งขึ้นปี ค.ศ. 2025 วัดสเปกตรัมอินฟราเรดใกล้ของท้องฟ้าทั้งหมด 102 ช่วงคลื่น เพื่อศึกษาช่วงเงินเฟ้อของเอกภพและน้ำแข็งในเมฆโมเลกุล
spherical aberration
ความคลาดทรงกลมความบกพร่องที่แสงจากขอบและกลางเลนส์หรือกระจกทรงกลมไม่โฟกัสที่จุดเดียวกัน ทำให้ภาพพร่ามัว
spherical trigonometry
ตรีโกณมิติทรงกลมคณิตศาสตร์ของสามเหลี่ยมบนผิวทรงกลม ใช้แปลงพิกัดท้องฟ้าและคำนวณตำแหน่งดาว
Spica
ดาวสไปกา (ดาวจิตรา)ดาวที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวหญิงสาว เป็นดาวคู่สีน้ำเงินขาวที่โคจรใกล้กันมาก อยู่ใกล้เส้นสุริยวิถี ดวงจันทร์จึงบังได้
spicule
สไปคูลลำแก๊สแคบ ๆ ที่พุ่งขึ้นจากโครโมสเฟียร์ของดวงอาทิตย์ อยู่ได้เพียงไม่กี่นาที
spiral arm
แขนกังหันโครงสร้างโค้งเป็นเกลียวในจานของดาราจักรกังหัน มีแก๊ส ฝุ่น และดาวอายุน้อยอยู่หนาแน่น
spiral galaxy
ดาราจักรกังหันดาราจักรที่มีจานแบนและแขนกังหันล้อมรอบส่วนป่องตรงกลาง เช่น ดาราจักรแอนดรอเมดา
Spirit and Opportunity
ยานสปิริตและออปพอร์ทูนิตียานสำรวจพื้นผิวดาวอังคารแฝดของ NASA ลงจอดปี ค.ศ. 2004 ออกแบบให้ทำงาน 90 วัน แต่ออปพอร์ทูนิตีทำงานได้เกือบ 15 ปี และพบหลักฐานว่าดาวอังคารเคยมีน้ำ
Spitzer Space Telescope
กล้องโทรทรรศน์อวกาศสปิตเซอร์กล้องโทรทรรศน์อวกาศอินฟราเรดของ NASA ปี ค.ศ. 2003 ถึง 2020 ใช้ศึกษาดาวเกิดใหม่ ฝุ่นในอวกาศ และดาวเคราะห์รอบ TRAPPIST-1
splashdown
การลงจอดในทะเลการที่แคปซูลอวกาศกางร่มชูชีพแล้วลงจอดบนผิวน้ำ ก่อนเรือมารับ เช่น ยานอะพอลโลและยาน Crew Dragon
sporadic meteor
ดาวตกประปรายดาวตกที่ไม่ได้มาจากฝนดาวตกใด เห็นได้ทุกคืนราว 5 ถึง 10 ดวงต่อชั่วโมงในที่มืด
spring tide
น้ำเกิดช่วงที่น้ำขึ้นสูงสุดและลงต่ำสุดมากกว่าปกติ เกิดช่วงดวงจันทร์ดับและเต็มดวง เมื่อแรงไทดัลของดวงอาทิตย์และดวงจันทร์เสริมกัน
Sputnik 1
สปุตนิก 1ดาวเทียมดวงแรกของโลก ส่งขึ้นโดยสหภาพโซเวียตเมื่อ 4 ตุลาคม ค.ศ. 1957 เป็นทรงกลมขนาด 58 เซนติเมตร ส่งสัญญาณวิทยุ บี๊บ กลับมา และเป็นจุดเริ่มยุคอวกาศ
Sputnik Planitia
ที่ราบสปุตนิกที่ราบน้ำแข็งไนโตรเจนขนาดใหญ่ทางซีกซ้ายของบริเวณรูปหัวใจบนดาวพลูโต ไม่มีหลุมอุกกาบาตเลย แสดงว่าผิวยังใหม่และมีการพาความร้อนของน้ำแข็ง
square degree
ตารางองศาหน่วยวัดพื้นที่บนท้องฟ้า ท้องฟ้าทั้งทรงกลมมีพื้นที่ราว 41,253 ตารางองศา ดวงจันทร์เต็มดวงกินพื้นที่ราว 0.2 ตารางองศา
Square Kilometre Array
กล้องโทรทรรศน์วิทยุ SKAโครงการกล้องโทรทรรศน์วิทยุขนาดใหญ่ที่สุดในโลกที่กำลังสร้างในแอฟริกาใต้และออสเตรเลีย มีพื้นที่รับสัญญาณรวมราว 1 ตารางกิโลเมตร
staging
การแยกท่อนจรวดขั้นตอนที่ท่อนจรวดซึ่งเชื้อเพลิงหมดแล้วแยกตัวออก แล้วจุดเครื่องยนต์ของท่อนถัดไป
standard candle
เทียนมาตรฐานวัตถุที่รู้กำลังส่องสว่างจริง จึงหาระยะทางได้จากความสว่างปรากฏ เช่น ดาวแปรแสงเซเฟอิด และซูเปอร์โนวาแบบ Ia
Standard Model
แบบจำลองมาตรฐานทฤษฎีที่อธิบายอนุภาคมูลฐานทั้งหมดที่รู้จัก และแรงพื้นฐาน 3 แรง คือ แรงแม่เหล็กไฟฟ้า แรงนิวเคลียร์อย่างเข้ม และแรงนิวเคลียร์อย่างอ่อน ยังไม่รวมแรงโน้มถ่วงและสสารมืด
star
ดาวฤกษ์ทรงกลมของพลาสมาร้อนที่ยึดกันด้วยแรงโน้มถ่วงและสร้างพลังงานด้วยปฏิกิริยานิวเคลียร์ฟิวชันในแกนกลาง เช่น ดวงอาทิตย์
star chart
แผนที่ดาวแผนที่แสดงตำแหน่งดาวและกลุ่มดาวบนท้องฟ้า ใช้หาวัตถุท้องฟ้า
star cluster
กระจุกดาวกลุ่มดาวฤกษ์ที่เกิดพร้อมกันและอยู่รวมกันด้วยแรงโน้มถ่วง แบ่งเป็นกระจุกดาวเปิดและกระจุกดาวทรงกลม
star diagonal
กระจกมุมฉาก (สตาร์ไดอะกอนอล)อุปกรณ์ที่หักแนวแสง 90 องศาก่อนเข้าเลนส์ตา ทำให้ส่องวัตถุสูง ๆ ได้สบายคอขึ้น ภาพที่ได้จะกลับซ้ายขวา
star formation
การเกิดดาวฤกษ์กระบวนการที่เมฆโมเลกุลยุบตัวด้วยแรงโน้มถ่วงจนแกนกลางร้อนและหนาแน่นพอจะเริ่มฟิวชันไฮโดรเจน
star hopping
การกระโดดตามดาววิธีหาวัตถุจาง ๆ โดยเริ่มจากดาวสว่างที่รู้จัก แล้วไล่ตามรูปแบบของดาวไปทีละช่วงจนถึงเป้าหมาย
star tracker
อุปกรณ์ติดตามดาวกล้องขนาดเล็กบนยานที่ถ่ายภาพดาวฤกษ์แล้วเทียบกับแผนที่ดาว เพื่อบอกว่ายานกำลังหันไปทางใด
star-forming region
บริเวณก่อกำเนิดดาวบริเวณในเมฆโมเลกุลที่แก๊สและฝุ่นกำลังยุบตัวเป็นดาวใหม่ เช่น เนบิวลานายพราน
starburst galaxy
ดาราจักรดาวเกิดใหม่จำนวนมาก (สตาร์เบิร์สต์)ดาราจักรที่มีอัตราการเกิดดาวสูงกว่าปกติมาก มักเกิดจากการชนหรือรบกวนจากดาราจักรอื่น
Stardust
ยานสตาร์ดัสต์ยานของ NASA ที่เก็บฝุ่นจากหางของดาวหางไวลด์ 2 ด้วยแอโรเจล และนำกลับถึงโลกในปี ค.ศ. 2006 เป็นตัวอย่างจากดาวหางชุดแรกที่มนุษย์ได้มา
Stark effect
ปรากฏการณ์ชตาร์คการแยกหรือเลื่อนของเส้นสเปกตรัมเมื่ออะตอมอยู่ในสนามไฟฟ้า ในบรรยากาศดาวที่หนาแน่น สนามไฟฟ้าจากไอออนรอบข้างทำให้เส้นสเปกตรัมกว้างขึ้น จึงใช้ประเมินความหนาแน่นและแยกดาวแคระกับดาวยักษ์ได้
Starliner
ยานสตาร์ไลเนอร์แคปซูลอวกาศของบริษัท Boeing เที่ยวบินทดสอบที่มีนักบินอวกาศครั้งแรกในปี ค.ศ. 2024 พบปัญหาเครื่องยนต์ขับดัน ยานจึงกลับโลกโดยไม่มีคน และนักบินอวกาศทั้งสองกลับมากับยาน Crew Dragon
Starlink
สตาร์ลิงก์กลุ่มดาวเทียมอินเทอร์เน็ตของบริษัท SpaceX มีดาวเทียมหลายพันดวงในวงโคจรต่ำ บางครั้งเห็นเป็นแถวจุดสว่างเรียงกันเคลื่อนผ่านท้องฟ้าหลังปล่อยใหม่ ๆ
Starship
สตาร์ชิประบบจรวดสองท่อนของบริษัท SpaceX ที่ออกแบบให้ใช้ซ้ำได้ทั้งหมด เป็นจรวดที่ใหญ่และทรงพลังที่สุดที่เคยบินมา ท่อนแรกชื่อ Super Heavy และถูกแขนกลของหอปล่อยจับกลางอากาศได้
stationary point
จุดหยุดนิ่งช่วงที่ดาวเคราะห์ดูเหมือนหยุดเคลื่อนที่บนท้องฟ้าเทียบกับดาวฤกษ์ ก่อนเปลี่ยนจากการเคลื่อนที่ไปข้างหน้าเป็นถอยหลัง หรือกลับกัน
steady state theory
ทฤษฎีเอกภพคงสภาพทฤษฎีจักรวาลวิทยาที่เสนอในปี ค.ศ. 1948 โดย เฟรด ฮอยล์ แฮร์มันน์ บอนดี และ โทมัส โกลด์ ว่าเอกภพไม่มีจุดเริ่มต้นและดูเหมือนเดิมตลอดเวลา โดยมีสสารใหม่เกิดขึ้นเรื่อย ๆ ทดแทนส่วนที่เจือจางไปจากการขยายตัว การค้นพบรังสีไมโครเวฟพื้นหลังจักรวาลในปี ค.ศ. 1965 ทำให้ทฤษฎีนี้ถูกละทิ้ง
Stefan-Boltzmann law
กฎของสเตฟาน-โบลซ์มันน์พลังงานที่วัตถุดำแผ่ออกต่อหน่วยพื้นที่แปรผันตามอุณหภูมิยกกำลังสี่ (σT^4) กำลังส่องสว่างของดาวจึงเท่ากับ 4πR^2σT^4
stellar evolution
วิวัฒนาการของดาวฤกษ์การเปลี่ยนแปลงของดาวตลอดชีวิต ตั้งแต่เกิด อยู่ในแถบลำดับหลัก จนถึงจุดจบเป็นดาวแคระขาว ดาวนิวตรอน หรือหลุมดำ ขึ้นกับมวลเริ่มต้นเป็นหลัก
stellar parallax
แพรัลแลกซ์ของดาวฤกษ์การเลื่อนตำแหน่งปรากฏของดาวใกล้เทียบกับดาวไกลเมื่อโลกโคจรรอบดวงอาทิตย์ ใช้วัดระยะทางดาวโดยตรง
stellar population
ประชากรดาวกลุ่มดาวฤกษ์ที่แบ่งตามอายุ ปริมาณธาตุหนัก และการเคลื่อนที่ ประชากรที่ 1 อายุน้อยมีธาตุหนักมาก อยู่ในจาน ประชากรที่ 2 อายุมากมีธาตุหนักน้อย อยู่ในฮาโลและดุม ส่วนประชากรที่ 3 คือดาวรุ่นแรกที่แทบไม่มีธาตุหนักเลย
stellar wind
ลมดาวฤกษ์กระแสแก๊สที่ไหลออกจากผิวดาวฤกษ์ ดาวมวลมากและดาวยักษ์มีลมดาวฤกษ์แรงและสูญเสียมวลมาก
stellar-mass black hole
หลุมดำมวลดาวฤกษ์หลุมดำที่มีมวลราว 3 ถึงหลายสิบเท่าของดวงอาทิตย์ เกิดจากแกนของดาวมวลมากยุบตัวเมื่อสิ้นอายุ
Stephan's Quintet
กลุ่มดาราจักรสเตฟานกลุ่มดาราจักร 5 แห่งในกลุ่มดาวม้าบิน 4 แห่งกำลังมีอันตรกิริยากัน มีชื่อเสียงจากภาพชุดแรกของกล้องเจมส์ เว็บบ์ในปี ค.ศ. 2022
Stephen Hawking
สตีเฟน ฮอว์คิงนักฟิสิกส์ทฤษฎีชาวอังกฤษ เสนอว่าหลุมดำแผ่รังสีได้ (รังสีฮอว์คิง) และเขียนหนังสือ ประวัติย่อของกาลเวลา ที่ทำให้คนทั่วไปสนใจจักรวาลวิทยา
steradian
สเตอเรเดียนหน่วยของมุมตันในระบบ SI ทรงกลมทั้งหมดมีมุมตัน 4π สเตอเรเดียน
stony meteorite
อุกกาบาตหินอุกกาบาตที่ประกอบด้วยแร่ซิลิเกตเป็นหลัก เป็นชนิดที่พบมากที่สุด
stony-iron meteorite
อุกกาบาตหินเหล็กอุกกาบาตที่มีทั้งแร่ซิลิเกตและโลหะเหล็กนิกเกิลปริมาณใกล้เคียงกัน เช่น พัลลาไซต์ที่มีผลึกโอลิวีนสีเขียวในเนื้อโลหะ
strange quark
สเตรนจ์ควาร์กควาร์กรุ่นที่สองที่มีประจุ -1/3 พบในอนุภาคอายุสั้น เช่น เคออน อาจมีอยู่ในใจกลางดาวนิวตรอนบางดวง
stratosphere
ชั้นสตราโตสเฟียร์ชั้นบรรยากาศเหนือโทรโพสเฟียร์ถึงราว 50 กิโลเมตร มีชั้นโอโซนที่ดูดกลืนรังสีอัลตราไวโอเลต
stress-energy tensor
เทนเซอร์ความเค้นพลังงานปริมาณที่รวมความหนาแน่นพลังงาน โมเมนตัม ความดัน และความเค้นของสสารและสนาม เป็นฝั่งต้นเหตุของสมการสนามของไอน์สไตน์ที่ทำให้กาลอวกาศโค้ง
strewn field
บริเวณกระจายตัวของอุกกาบาตพื้นที่รูปวงรีที่อุกกาบาตจากการแตกตัวครั้งเดียวกระจายตกลงมา ก้อนใหญ่มักตกไกลกว่าก้อนเล็ก
string theory
ทฤษฎีสตริงกรอบทฤษฎีที่มองว่าอนุภาคพื้นฐานคือการสั่นของเส้นพลังงานหนึ่งมิติที่เล็กมาก รวมแรงโน้มถ่วงเข้ากับควอนตัมได้ในเชิงทฤษฎี แต่ต้องใช้มิติเพิ่มเติม และยังไม่มีผลการทดลองยืนยัน
strong gravitational lensing
เลนส์ความโน้มถ่วงอย่างเข้มการเลี้ยวเบนแสงที่รุนแรงจนเห็นภาพซ้อนหลายภาพ ส่วนโค้ง หรือวงแหวนไอน์สไตน์ของวัตถุด้านหลัง
strong interaction
แรงนิวเคลียร์อย่างเข้มแรงที่ยึดควาร์กไว้ในโปรตอนและนิวตรอน และยึดนิวเคลียสของอะตอมไว้ด้วยกัน เป็นแรงที่เข้มที่สุดแต่ทำงานในระยะสั้นมาก มีกลูออนเป็นตัวพาแรง
strong nuclear force
แรงนิวเคลียร์อย่างเข้มแรงพื้นฐานที่แรงที่สุด ยึดควาร์กไว้ในโปรตอนและนิวตรอน และยึดโปรตอนกับนิวตรอนไว้ในนิวเคลียส มีระยะทำการสั้นมากราวขนาดนิวเคลียส เป็นแหล่งพลังงานของปฏิกิริยานิวเคลียร์ในดาวฤกษ์
sub-Neptune
ดาวเนปจูนย่อส่วนดาวเคราะห์ที่ใหญ่กว่าโลกแต่เล็กกว่าดาวเนปจูน มีบรรยากาศแก๊สหนา เป็นดาวเคราะห์ชนิดที่พบมากที่สุดในดาราจักร แต่ไม่มีในระบบสุริยะ
Subaru Telescope
กล้องโทรทรรศน์ซูบารุกล้องโทรทรรศน์ขนาด 8.2 เมตรของญี่ปุ่นบนยอดเขาเมานาเคอา ฮาวาย ซูบารุเป็นชื่อภาษาญี่ปุ่นของกระจุกดาวลูกไก่
subgiant
ดาวยักษ์ย่อยดาวที่ไฮโดรเจนในแกนเพิ่งหมด กำลังขยายตัวออกจากแถบลำดับหลักไปเป็นดาวยักษ์แดง
sublimation
การระเหิดการเปลี่ยนสถานะจากของแข็งเป็นแก๊สโดยตรง เช่น น้ำแข็งบนดาวหางระเหิดเมื่อเข้าใกล้ดวงอาทิตย์
submillimeter astronomy
ดาราศาสตร์คลื่นซับมิลลิเมตรดาราศาสตร์ในช่วงคลื่นระหว่างอินฟราเรดไกลกับคลื่นวิทยุ ศึกษาแก๊สและฝุ่นเย็นมาก ต้องตั้งกล้องในที่สูงและแห้ง เช่น ALMA
suborbital flight
การบินแบบใต้วงโคจรการบินที่ขึ้นไปถึงอวกาศแต่ความเร็วไม่พอจะโคจรรอบโลก จึงตกกลับลงมาไม่นานหลังจากนั้น เช่น เที่ยวบินท่องอวกาศระยะสั้น
Subrahmanyan Chandrasekhar
สุพรหมัณยัน จันทรเศขรนักฟิสิกส์ดาราศาสตร์ชาวอินเดีย-อเมริกัน คำนวณมวลสูงสุดของดาวแคระขาว (ขีดจำกัดจันทรเศขร) ได้รับรางวัลโนเบลปี ค.ศ. 1983
subsurface ocean
มหาสมุทรใต้ผิวมหาสมุทรน้ำเหลวที่อยู่ใต้เปลือกน้ำแข็งของดวงจันทร์บางดวง เช่น ยูโรปา เอนเซลาดัส และแกนีมีด เป็นที่ที่อาจมีสิ่งมีชีวิต
Sudbury Neutrino Observatory
หอสังเกตการณ์นิวทริโนซัดเบอรีเครื่องตรวจจับนิวทริโนใต้ดินลึกราวสองกิโลเมตรในแคนาดา ใช้น้ำมวลหนักราว 1,000 ตัน วัดนิวทริโนจากดวงอาทิตย์ได้ครบทุกชนิด ย่อว่า SNO
summer solstice
ครีษมายันวันที่ดวงอาทิตย์อยู่เหนือสุดของปี ราว 21 มิถุนายน ซีกโลกเหนือมีกลางวันยาวที่สุด
summer triangle
สามเหลี่ยมฤดูร้อนแอสเทอริซึมรูปสามเหลี่ยมจากดาวเวกา ดาวเดเนบ และดาวอัลแทร์ เห็นได้ดีช่วงหัวค่ำราวกรกฎาคมถึงตุลาคม
Sun
ดวงอาทิตย์ดาวฤกษ์ศูนย์กลางของระบบสุริยะ ชนิดสเปกตรัม G2V อายุราว 4,600 ล้านปี มีมวลราว 99.8% ของมวลทั้งหมดในระบบสุริยะ
sun dog
ดวงอาทิตย์ทรงกลด (ซันด็อก)จุดสว่างมีสีที่ปรากฏสองข้างของดวงอาทิตย์ ห่างราว 22 องศา เกิดจากแสงหักเหผ่านผลึกน้ำแข็งแบนในเมฆเซอร์รัส
sun-synchronous orbit
วงโคจรสัมพันธ์กับดวงอาทิตย์วงโคจรเกือบผ่านขั้วโลกที่ระนาบวงโคจรค่อย ๆ หมุนตามดวงอาทิตย์ ดาวเทียมจึงผ่านพื้นที่เดิมในเวลาท้องถิ่นเดียวกันทุกครั้ง แสงเงาในภาพถ่ายจึงเทียบกันได้
sungrazing comet
ดาวหางเฉียดดวงอาทิตย์ดาวหางที่เข้าใกล้ดวงอาทิตย์มากจนหลายดวงระเหยหมดหรือแตกออก กลุ่มที่รู้จักดีคือกลุ่มครอยทซ์
sunrise
ดวงอาทิตย์ขึ้นเวลาที่ขอบบนของดวงอาทิตย์โผล่พ้นขอบฟ้า โดยคิดรวมการหักเหของแสงในบรรยากาศ
sunset
ดวงอาทิตย์ตกเวลาที่ขอบบนของดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้า
sunshield
แผงบังแสงอาทิตย์แผ่นป้องกันความร้อนห้าชั้นขนาดราวสนามเทนนิสของกล้องเจมส์ เว็บบ์ กันแสงและความร้อนจากดวงอาทิตย์ โลก และดวงจันทร์ ให้กระจกเย็นจนวัดอินฟราเรดได้
sunspot
จุดมืดดวงอาทิตย์บริเวณบนโฟโตสเฟียร์ที่เย็นกว่ารอบข้างจึงดูมืด เกิดจากสนามแม่เหล็กเข้มที่ยับยั้งการพาความร้อน จำนวนเปลี่ยนตามวัฏจักรสุริยะ
Sunyaev-Zeldovich effect
ปรากฏการณ์ซันยาเยฟ-เซลโดวิชการที่โฟตอนของรังสีไมโครเวฟพื้นหลังได้รับพลังงานเพิ่มเมื่อผ่านแก๊สร้อนในกระจุกดาราจักร ใช้ค้นหากระจุกดาราจักรที่อยู่ไกล
super-Earth
ซูเปอร์เอิร์ธดาวเคราะห์นอกระบบที่มีมวลมากกว่าโลกแต่น้อยกว่าดาวเนปจูนมาก ราว 1 ถึง 10 เท่าของมวลโลก
Super-Kamiokande
ซูเปอร์คามิโอกันเดเครื่องตรวจจับนิวทริโนในญี่ปุ่น เป็นถังน้ำบริสุทธิ์ราว 50,000 ตันใต้ภูเขา ตรวจรังสีเชเรนคอฟจากนิวทริโน และพบหลักฐานการแกว่งของนิวทริโนในปี ค.ศ. 1998
supercluster
กระจุกดาราจักรขนาดยิ่งใหญ่กลุ่มของกระจุกดาราจักรหลายกลุ่ม เป็นโครงสร้างขนาดใหญ่มากของเอกภพ เช่น กระจุกยิ่งใหญ่ลาเนียเคอา
supergiant
ดาวยักษ์ใหญ่ดาวฤกษ์มวลมากที่มีขนาดและกำลังส่องสว่างสูงที่สุดกลุ่มหนึ่ง เช่น ดาวไรเจลและดาวบีเทลจุส
supergranulation
ซูเปอร์แกรนูลรูปแบบการพาความร้อนขนาดใหญ่บนผิวดวงอาทิตย์ แต่ละเซลล์กว้างราว 30,000 กิโลเมตร ใหญ่กว่าแกรนูลหลายสิบเท่า และอยู่ได้ราวหนึ่งวัน
superior conjunction
การร่วมทิศนอกเมื่อดาวเคราะห์อยู่ฝั่งตรงข้ามของดวงอาทิตย์เมื่อมองจากโลก มีดวงอาทิตย์อยู่ระหว่างกลาง
superior planet
ดาวเคราะห์วงนอกดาวเคราะห์ที่มีวงโคจรอยู่นอกวงโคจรของโลก ได้แก่ ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี ดาวเสาร์ ดาวยูเรนัส และดาวเนปจูน
superluminal motion
การเคลื่อนที่ปรากฏเร็วกว่าแสงการที่ก้อนสสารในเจ็ตของควอซาร์หรือดาราจักรวิทยุดูเหมือนเคลื่อนที่ข้ามท้องฟ้าเร็วกว่าแสง เป็นภาพลวงที่เกิดเมื่อก้อนสสารเคลื่อนที่ใกล้อัตราเร็วแสงในทิศเกือบพุ่งเข้าหาผู้สังเกต ความเร็วจริงไม่เกินแสง
supermassive black hole
หลุมดำมวลยวดยิ่งหลุมดำมวลตั้งแต่หลักล้านถึงหลักหมื่นล้านเท่าของดวงอาทิตย์ พบที่ใจกลางดาราจักรขนาดใหญ่เกือบทั้งหมด
supermoon
ซูเปอร์มูนชื่อเรียกทั่วไปของดวงจันทร์เต็มดวงที่เกิดใกล้จุดใกล้โลกที่สุด ทำให้ดูใหญ่และสว่างกว่าดวงจันทร์เต็มดวงที่ไกลโลกที่สุดเล็กน้อย
supernova
ซูเปอร์โนวาการระเบิดรุนแรงของดาวฤกษ์ที่สว่างได้เทียบเท่าทั้งดาราจักรช่วงสั้น ๆ เกิดจากการยุบตัวของแกนดาวมวลมาก หรือดาวแคระขาวที่มวลเกินขีดจำกัดจันทรเศขร
superrotation
การหมุนเร็วยิ่งยวดของบรรยากาศการที่บรรยากาศหมุนรอบดาวเร็วกว่าตัวดาวมาก เช่น บรรยากาศชั้นบนของดาวศุกร์หมุนครบรอบในราว 4 วัน ขณะที่ดาวหมุนรอบตัวเอง 243 วัน
surface brightness
ความสว่างพื้นผิวความสว่างต่อหน่วยพื้นที่เชิงมุมของวัตถุที่มีขนาด เช่น ดาราจักรและเนบิวลา มักบอกเป็นโชติมาตรต่อตารางพิลิปดา
surface gravity
ความโน้มถ่วงที่ผิวความเร่งเนื่องจากแรงโน้มถ่วงที่ผิวของดาว เท่ากับ GM/R^2 ที่ผิวโลกราว 9.8 เมตรต่อวินาทียกกำลังสอง
surface of last scattering
ผิวการกระเจิงครั้งสุดท้ายทรงกลมสมมติรอบผู้สังเกตที่เป็นแหล่งของรังสีไมโครเวฟพื้นหลังจักรวาล คือตำแหน่งที่โฟตอนถูกกระเจิงครั้งสุดท้ายก่อนเดินทางอิสระมาถึงเรา อยู่ที่ค่าการเลื่อนทางแดงราว 1,100
Swift-Tuttle
ดาวหางสวิฟต์-ทัตเทิลดาวหางคาบราว 133 ปี เป็นต้นกำเนิดของฝนดาวตกเพอร์เซอิดส์ในเดือนสิงหาคม
synchronous rotation
การหมุนแบบประสานจังหวะเมื่อคาบหมุนรอบตัวเองของดาวบริวารเท่ากับคาบโคจร จึงหันด้านเดียวเข้าหาดาวแม่เสมอ เช่น ดวงจันทร์ของโลก
synchrotron radiation
รังสีซินโครตรอนรังสีที่อิเล็กตรอนความเร็วใกล้แสงปล่อยออกมาเมื่อเคลื่อนที่วนในสนามแม่เหล็ก พบในซากซูเปอร์โนวา ไอพ่นของหลุมดำ และดาราจักรวิทยุ
synodic month
เดือนซินอดิกช่วงเวลาระหว่างดวงจันทร์ดับสองครั้งติดกัน หรือรอบข้างขึ้นข้างแรม ยาวเฉลี่ยราว 29.53 วัน
synodic period
คาบซินอดิกเวลาที่วัตถุกลับมาอยู่ตำแหน่งเดิมเทียบกับดวงอาทิตย์เมื่อมองจากโลก เช่น จากโอโปซิชันถึงโอโปซิชันครั้งถัดไป หา 1/S จากผลต่างของ 1/P ของสองวัตถุ
syzygy
การเรียงแนว (ไซซิจี)การที่วัตถุท้องฟ้าสามชิ้นเรียงอยู่ในแนวเกือบเป็นเส้นตรง เช่น ดวงอาทิตย์ โลก และดวงจันทร์ช่วงดวงจันทร์ดับหรือเต็มดวง