น้ำขึ้นน้ำลง

น้ำขึ้นน้ำลงไม่ได้เกิดเพราะดวงจันทร์ "ดูดน้ำ" ขึ้นไปตรง ๆ แต่เกิดจากความต่างของแรงโน้มถ่วง ด้านของโลกที่หันเข้าหาดวงจันทร์ถูกดึงแรงกว่าใจกลางโลก และใจกลางโลกก็ถูกดึงแรงกว่าด้านที่อยู่ไกล ผลคือโลกและมหาสมุทรถูกยืดออกเล็กน้อยตามแนวที่ชี้ไปหาดวงจันทร์ น้ำจึงป่องขึ้นสองด้านพร้อมกัน ด้านที่หันหาดวงจันทร์และด้านตรงข้าม แรงแบบนี้เรียกว่าแรงไทดัล

ทำไมน้ำขึ้นวันละสองครั้ง

เมื่อโลกหมุนรอบตัวเอง แต่ละจุดบนโลกจะผ่านส่วนป่องทั้งสองด้าน จึงมักมีน้ำขึ้นสองครั้งและน้ำลงสองครั้งในราว 24 ชั่วโมง 50 นาที (เวลาที่ดวงจันทร์กลับมาอยู่ตำแหน่งเดิมบนท้องฟ้า) น้ำขึ้นแต่ละวันจึงช้าลงราว 50 นาที แต่ในความเป็นจริง รูปร่างของชายฝั่งและแอ่งทะเลมีผลมาก บางพื้นที่ เช่น หลายแห่งในอ่าวไทย มีน้ำขึ้นน้ำลงเด่นเพียงวันละครั้ง

น้ำเกิดและน้ำตาย

ดวงอาทิตย์ก็สร้างแรงไทดัลเช่นกัน แต่อ่อนกว่าดวงจันทร์ราวครึ่งหนึ่ง เพราะแม้มวลจะมากกว่า แต่อยู่ไกลกว่ามาก และแรงไทดัลลดลงเร็วตามระยะทาง

• น้ำเกิด ช่วงจันทร์ดับและจันทร์เต็มดวง ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และโลกเรียงกัน แรงเสริมกัน น้ำขึ้นสูงสุดและลงต่ำสุด
• น้ำตาย ช่วงดวงจันทร์ครึ่งดวง แรงทั้งสองตั้งฉากกัน หักล้างกันบางส่วน ระดับน้ำขึ้นลงต่างกันน้อย

ผลระยะยาว

การเสียดทานของน้ำทะเลที่ไหลขึ้นลงค่อย ๆ หน่วงการหมุนของโลก วันจึงยาวขึ้นราว 2 มิลลิวินาทีต่อศตวรรษ และดวงจันทร์ได้รับพลังงานจนค่อย ๆ เคลื่อนห่างออกไปราว 3.8 เซนติเมตรต่อปี แรงไทดัลแบบเดียวกันนี้ทำให้ดวงจันทร์หันด้านเดียวเข้าหาโลก บีบดวงจันทร์ไอโอของดาวพฤหัสบดีจนร้อนเป็นภูเขาไฟ และฉีกวัตถุที่เข้าใกล้ดาวเคราะห์เกินขีดจำกัดโรชจนกลายเป็นวงแหวน