อภิธานศัพท์ดาราศาสตร์ หมวด F
48 คำ พร้อมคำแปลภาษาไทยและความหมาย
ค้นหาในอภิธานศัพท์บนเว็บไซต์ ›Faber-Jackson relation
ความสัมพันธ์ของเฟเบอร์และแจ็กสันความสัมพันธ์ที่พบในดาราจักรรีว่า กำลังส่องสว่างแปรตามความเร็วกระจายตัวของดาวยกกำลังราว 4 ใช้ประมาณระยะทางของดาราจักรรี คล้ายความสัมพันธ์ของทัลลีและฟิชเชอร์สำหรับดาราจักรกังหัน
faculae
แฟคูลาบริเวณสว่างบนผิวดวงอาทิตย์ มักเห็นชัดใกล้ขอบดวงและอยู่รอบจุดมืด
faint young Sun paradox
ปฏิทรรศน์ดวงอาทิตย์อายุน้อยที่สลัวปริศนาว่าเมื่อราว 4,000 ล้านปีก่อน ดวงอาทิตย์สว่างเพียงราว 70% ของปัจจุบัน แต่โลกยุคนั้นกลับมีน้ำเหลว คำตอบที่ได้รับการสนับสนุนมากที่สุดคือบรรยากาศมีแก๊สเรือนกระจกมากกว่าปัจจุบัน
Falcon 9
จรวดฟัลคอน 9จรวดสองท่อนของบริษัท SpaceX บูสเตอร์ท่อนแรกบินกลับมาลงจอดในแนวตั้งและนำกลับมาใช้ซ้ำได้หลายสิบครั้ง เป็นจรวดที่ปล่อยบ่อยที่สุดในโลกปัจจุบัน
Falcon Heavy
จรวดฟัลคอนเฮฟวีจรวดขนาดหนักของบริษัท SpaceX ประกอบจากบูสเตอร์ Falcon 9 สามลำ ปล่อยครั้งแรกปี ค.ศ. 2018
far side of the Moon
ด้านไกลของดวงจันทร์ด้านของดวงจันทร์ที่หันออกจากโลกตลอดเวลาเพราะการล็อกไทดัล ไม่ได้มืดตลอดเวลา จึงไม่ควรเรียกว่าด้านมืด มีพื้นที่ทะเลน้อยกว่าด้านใกล้มาก
far-infrared
อินฟราเรดไกลอินฟราเรดช่วงคลื่นยาว ราวหลายสิบถึงหลายร้อยไมโครเมตร ใช้ศึกษาฝุ่นเย็นและบริเวณเกิดดาว ต้องสังเกตจากอวกาศเพราะบรรยากาศดูดกลืน
FAST
กล้องโทรทรรศน์วิทยุ FASTกล้องโทรทรรศน์วิทยุจานเดี่ยวขนาด 500 เมตรในมณฑลกุ้ยโจว จีน เปิดใช้ปี ค.ศ. 2016 เป็นจานเดี่ยวที่ใหญ่ที่สุดในโลก ค้นพบพัลซาร์ใหม่จำนวนมาก
fast radio burst
การระเบิดคลื่นวิทยุอย่างรวดเร็ว (FRB)สัญญาณคลื่นวิทยุจ้าที่กินเวลาเพียงไม่กี่มิลลิวินาที ส่วนใหญ่มาจากดาราจักรอื่น อย่างน้อยบางส่วนเกิดจากแมกนีตาร์
Fermi bubbles
ฟองแฟร์มีฟองรังสีแกมมาขนาดมหึมาสองฟองที่อยู่เหนือและใต้ใจกลางทางช้างเผือก แต่ละฟองสูงราว 25,000 ปีแสง น่าจะเกิดจากกิจกรรมของหลุมดำใจกลางในอดีต
Fermi Gamma-ray Space Telescope
กล้องโทรทรรศน์อวกาศรังสีแกมมาแฟร์มีกล้องโทรทรรศน์อวกาศรังสีแกมมาของ NASA ส่งขึ้นปี ค.ศ. 2008 สำรวจท้องฟ้าทั้งหมดทุกไม่กี่ชั่วโมง ค้นพบฟองแฟร์มี
Fermi paradox
ปฏิทรรศน์ของแฟร์มีคำถามว่าถ้าเอกภพมีดาวเคราะห์ที่อาจมีสิ่งมีชีวิตมากมาย ทำไมเราจึงยังไม่พบหลักฐานใดของอารยธรรมนอกโลกเลย
fermion
เฟอร์มิออนอนุภาคที่มีสปินเป็นครึ่งจำนวนเต็ม เช่น ควาร์ก อิเล็กตรอน และนิวทริโน ทำตามหลักการกีดกันของเพาลี จึงเป็นอนุภาคที่ประกอบเป็นสสาร
field of view
มุมรับภาพ (ขอบเขตภาพ)ขนาดเชิงมุมของบริเวณท้องฟ้าที่มองเห็นผ่านกล้องหรือเลนส์ใกล้ตา
field rotation
การหมุนของภาพการที่ภาพหมุนรอบดาวกลางภาพเมื่อใช้ขาตั้งแบบอัลตาซิมัทถ่ายภาพนาน ๆ จำกัดเวลาเปิดหน้ากล้อง แก้ได้ด้วยขาตั้งศูนย์สูตร
filament
เส้นใยจักรวาลโครงสร้างรูปเส้นยาวของสสารมืด แก๊ส และดาราจักรในใยจักรวาล ยาวได้หลายสิบถึงหลายร้อยล้านปีแสง เชื่อมระหว่างกระจุกดาราจักร และล้อมรอบช่องว่างขนาดใหญ่
finder scope
กล้องเล็งนำกล้องขนาดเล็กกำลังขยายต่ำที่ติดกับกล้องหลัก ช่วยเล็งหาวัตถุ
first point of Aries
จุดแรกของราศีเมษชื่อเดิมของจุดวสันตวิษุวัตบนท้องฟ้า ปัจจุบันจุดนี้เลื่อนไปอยู่ในกลุ่มดาวปลาแล้วเพราะการหมุนควง
first quarter
ดวงจันทร์ข้างขึ้นครึ่งดวงช่วงที่ดวงจันทร์ทำมุม 90 องศาทางตะวันออกของดวงอาทิตย์ เห็นสว่างครึ่งดวงด้านขวา (สำหรับซีกโลกเหนือ) ช่วงหัวค่ำ
Flamsteed designation
ชื่อแบบแฟลมสตีดระบบตั้งชื่อดาวด้วยตัวเลขตามด้วยชื่อกลุ่มดาว เช่น 61 Cygni เรียงตามไรต์แอสเซนชันภายในกลุ่มดาว
flare
การลุกจ้าการปลดปล่อยพลังงานอย่างฉับพลันบนดวงอาทิตย์หรือดาวฤกษ์ ทำให้สว่างขึ้นและแผ่รังสีเอกซ์และอนุภาคพลังงานสูง
flatness problem
ปัญหาความแบนคำถามว่าทำไมความหนาแน่นของเอกภพจึงใกล้ค่าวิกฤตมากจนปริภูมิแทบแบนพอดี ทฤษฎีการพองตัวเสนอคำตอบ
FLRW metric
เมตริก FLRWเมตริกของฟรีดมันน์ เลอแมตร์ โรเบิร์ตสัน และวอล์คเกอร์ บรรยายกาลอวกาศของเอกภพที่เนื้อเดียวกันและเหมือนกันทุกทิศ ซึ่งขยายตัวตามตัวประกอบสเกล เป็นพื้นฐานของแบบจำลองบิกแบงในปัจจุบัน
flyby
การบินผ่านการที่ยานบินผ่านใกล้วัตถุเป้าหมายครั้งเดียวโดยไม่เข้าสู่วงโคจร เก็บข้อมูลได้ในช่วงสั้น ๆ เช่น ยานนิวฮอไรซันส์ผ่านดาวพลูโต
focal ratio
อัตราส่วนโฟกัสความยาวโฟกัสหารด้วยเส้นผ่านศูนย์กลางหน้ากล้อง เขียนเป็น f/ เช่น f/8 ค่าน้อยให้ภาพสว่างและมุมกว้าง
focus
โฟกัส (จุดโฟกัส)จุดที่แสงมารวมกันหลังผ่านเลนส์หรือสะท้อนจากกระจก หรือจุดสำคัญสองจุดของวงรี ดวงอาทิตย์อยู่ที่โฟกัสหนึ่งของวงโคจรดาวเคราะห์
Fomalhaut
ดาวโฟมัลโฮต์ดาวที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวปลาใต้ ห่างราว 25 ปีแสง ล้อมรอบด้วยวงแหวนฝุ่น มักเป็นดาวสว่างดวงเดียวในบริเวณนั้นของท้องฟ้าช่วงหัวค่ำปลายปี
forbidden line
เส้นต้องห้ามเส้นสเปกตรัมที่เกิดยากมากในห้องปฏิบัติการ แต่เกิดได้ในแก๊สที่เบาบางมากในอวกาศ เช่น เส้นสีเขียวของออกซิเจนในเนบิวลาและแสงออโรรา
fork mount
ขาตั้งแบบส้อมขาตั้งกล้องที่ยึดตัวกล้องไว้ระหว่างแขนสองข้างคล้ายส้อม นิยมใช้กับกล้องชมิดท์-แคสสิเกรน
four-momentum
โมเมนตัมสี่มิติเวกเตอร์สี่มิติที่รวมพลังงาน (E/c) กับโมเมนตัมสามมิติ ขนาดของมันให้ความสัมพันธ์ E² = (pc)² + (mc²)² ซึ่งเท่ากันในทุกกรอบอ้างอิง ใช้กับทั้งอนุภาคที่มีมวลและโฟตอน
four-vector
เวกเตอร์สี่มิติปริมาณสี่องค์ประกอบ (ส่วนเวลาหนึ่ง ส่วนอวกาศสาม) ที่แปลงระหว่างกรอบอ้างอิงด้วยการแปลงลอเรนซ์ เช่น ตำแหน่งในกาลอวกาศและโมเมนตัมสี่มิติ ขนาดของมันเท่ากันในทุกกรอบ
frame dragging
การลากกรอบอ้างอิงผลของสัมพัทธภาพทั่วไปที่วัตถุมวลมากซึ่งหมุนจะลากกาลอวกาศรอบตัวให้หมุนตามไปด้วย เห็นชัดใกล้หลุมดำที่หมุน
Francis Halzen
ฟรานซิส ฮัลเซนนักฟิสิกส์ดาราศาสตร์ชาวเบลเยียมแห่งมหาวิทยาลัยวิสคอนซิน แมดิสัน ผู้ริเริ่มและนำโครงการไอซ์คิวบ์ ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ปี ค.ศ. 2026
Fraunhofer lines
เส้นฟรอนโฮเฟอร์เส้นมืดในสเปกตรัมของดวงอาทิตย์ที่โยเซฟ ฟอน ฟรอนโฮเฟอร์ บันทึกไว้หลายร้อยเส้นในปี ค.ศ. 1814 เกิดจากธาตุในบรรยากาศดวงอาทิตย์ดูดกลืนแสงบางความยาวคลื่น ใช้บอกองค์ประกอบของดวงอาทิตย์
free-fall time
เวลาการตกอิสระเวลาที่กลุ่มแก๊สใช้ยุบตัวลงภายใต้แรงโน้มถ่วงของตัวเองหากไม่มีแรงต้าน ขึ้นกับความหนาแน่นเท่านั้น ประมาณ √(3π/(32Gρ)) สำหรับเมฆโมเลกุลทั่วไปอยู่ในระดับแสนถึงล้านปี
frequency
ความถี่จำนวนรอบที่คลื่นสั่นต่อหนึ่งวินาที มีหน่วยเฮิรตซ์ สำหรับแสง ความถี่คูณความยาวคลื่นเท่ากับอัตราเร็วแสง และพลังงานของโฟตอนแปรตามความถี่ตรง ๆ (E = hf)
Friedmann equations
สมการฟรีดมันน์สมการจากสัมพัทธภาพทั่วไปสำหรับเอกภพที่เนื้อเดียวกันและเหมือนกันทุกทิศ บอกว่าอัตราการขยายตัวของเอกภพเปลี่ยนไปอย่างไรตามความหนาแน่นของสสาร รังสี พลังงานมืด และความโค้ง หาได้โดย อะเล็กซานเดอร์ ฟรีดมันน์ ปี ค.ศ. 1922
Fritz Zwicky
ฟริตซ์ ซวิคกีนักดาราศาสตร์ชาวสวิส เสนอแนวคิดสสารมืดจากกระจุกดาราจักรผมเบเรนิซในปี ค.ศ. 1933 และร่วมเสนอแนวคิดซูเปอร์โนวาและดาวนิวตรอน
frost line
แนวน้ำแข็ง (ฟรอสต์ไลน์)ระยะจากดาวฤกษ์ที่ไกลพอให้น้ำและสารระเหยง่ายแข็งตัวเป็นน้ำแข็งได้ ในระบบสุริยะยุคแรกราว 2.7 หน่วยดาราศาสตร์ ดาวเคราะห์ยักษ์จึงเกิดนอกแนวนี้
frozen-in flux
สนามแม่เหล็กแช่แข็งในพลาสมาหลักที่ว่าในพลาสมาที่นำไฟฟ้าได้ดีมาก เส้นสนามแม่เหล็กจะเคลื่อนไปพร้อมกับเนื้อพลาสมาเสมือนติดอยู่ด้วยกัน
full moon
ดวงจันทร์เต็มดวง (วันเพ็ญ)ช่วงที่ดวงจันทร์อยู่ตรงข้ามดวงอาทิตย์ เห็นด้านสว่างเต็มดวง ขึ้นตอนดวงอาทิตย์ตกและตกตอนดวงอาทิตย์ขึ้น
fundamental forces
แรงพื้นฐานแรงสี่ชนิดที่อธิบายปฏิสัมพันธ์ทั้งหมดในธรรมชาติ ได้แก่ แรงโน้มถ่วง แรงแม่เหล็กไฟฟ้า แรงนิวเคลียร์อย่างเข้ม และแรงนิวเคลียร์อย่างอ่อน แรงอื่นที่คุ้นเคย เช่น แรงเสียดทาน ล้วนเป็นแรงแม่เหล็กไฟฟ้าระหว่างอะตอม
fundamental interactions
แรงพื้นฐานแรงพื้นฐาน 4 ชนิดในธรรมชาติ ได้แก่ แรงโน้มถ่วง แรงแม่เหล็กไฟฟ้า แรงนิวเคลียร์อย่างเข้ม และแรงนิวเคลียร์อย่างอ่อน
fusion crust
เปลือกหลอมผิวบางสีดำมันบนอุกกาบาตที่เพิ่งตก เกิดจากผิวหินหลอมละลายขณะพุ่งผ่านชั้นบรรยากาศ