อภิธานศัพท์ดาราศาสตร์ หมวด C
131 คำ พร้อมคำแปลภาษาไทยและความหมาย
ค้นหาในอภิธานศัพท์บนเว็บไซต์ ›Caldwell catalogue
บัญชีรายชื่อคอลด์เวลล์รายชื่อวัตถุท้องฟ้าลึก 109 วัตถุที่ แพทริก มัวร์ เรียบเรียงในปี ค.ศ. 1995 สำหรับนักดูดาว รวมวัตถุสวย ๆ ที่ไม่อยู่ในรายชื่อเมสสิเย รวมถึงซีกฟ้าใต้
calendar
ปฏิทินระบบแบ่งเวลาเป็นวัน เดือน ปี อิงการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ หรือทั้งสองอย่าง
Caloris Basin
แอ่งคาโลริสแอ่งจากการชนขนาดใหญ่บนดาวพุธ กว้างราว 1,550 กิโลเมตร แรงกระแทกทำให้อีกฟากของดาวมีภูมิประเทศขรุขระแปลกตา
Cancer
กลุ่มดาวปู (ราศีกรกฎ)กลุ่มดาวจักรราศีที่ดาวค่อนข้างจาง มีกระจุกดาวรังผึ้ง (M44) อยู่ตรงกลาง
Canis Major
กลุ่มดาวหมาใหญ่กลุ่มดาวที่มีดาวซิริอุส ดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดบนท้องฟ้ากลางคืน อยู่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของกลุ่มดาวนายพราน
Canis Minor
กลุ่มดาวหมาเล็กกลุ่มดาวขนาดเล็กที่มีดาวโปรซิออน เป็นหนึ่งในสามดวงของสามเหลี่ยมฤดูหนาว
Canopus
ดาวคาโนปุสดาวที่สว่างเป็นอันดับสองบนท้องฟ้ากลางคืนรองจากดาวซิริอุส อยู่ในกลุ่มดาวกระดูกงูเรือ เห็นได้ต่ำทางทิศใต้จากประเทศไทย
Capella
ดาวคาเพลลาดาวที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวสารถี ห่างราว 43 ปีแสง ที่จริงเป็นระบบดาวยักษ์สีเหลืองคู่หนึ่งกับดาวแคระแดงอีกคู่หนึ่ง
Capricornus
กลุ่มดาวแพะทะเล (ราศีมกร)กลุ่มดาวจักรราศีที่ดาวจาง เรียงเป็นรูปสามเหลี่ยมคล้ายรอยยิ้ม เห็นได้ดีช่วงหัวค่ำเดือนกันยายน
carbon star
ดาวคาร์บอนดาวยักษ์แดงที่บรรยากาศมีคาร์บอนมากกว่าออกซิเจน ทำให้มีสีแดงเข้มเป็นพิเศษ
carbonaceous chondrite
คอนไดรต์คาร์บอนอุกกาบาตคอนไดรต์ที่มีคาร์บอน น้ำ และสารอินทรีย์ เช่น กรดอะมิโน เป็นหนึ่งในวัสดุที่เก่าแก่ที่สุดในระบบสุริยะ
Carina
กลุ่มดาวกระดูกงูเรือกลุ่มดาวในซีกฟ้าใต้ที่มีดาวคาโนปุส และเนบิวลากระดูกงูเรือ เคยเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มดาวเรืออาร์โกขนาดใหญ่
Carina Nebula
เนบิวลากระดูกงูเรือเนบิวลาเปล่งแสงขนาดใหญ่ในซีกฟ้าใต้ ห่างราว 7,500 ปีแสง มีดาวอีตาคารีนีอยู่ภายใน ภาพหน้าผาจักรวาลจากกล้องเจมส์ เว็บบ์เป็นส่วนหนึ่งของเนบิวลานี้
Carl Anderson
คาร์ล แอนเดอร์สันนักฟิสิกส์ชาวอเมริกัน (ค.ศ. 1905 ถึง 1991) ผู้ค้นพบโพซิตรอนในรังสีคอสมิกเมื่อปี ค.ศ. 1932 และร่วมค้นพบมิวออน ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ปี ค.ศ. 1936
Carl Sagan
คาร์ล เซแกนนักดาราศาสตร์ชาวอเมริกันและนักสื่อสารวิทยาศาสตร์ สร้างสารคดี Cosmos ร่วมออกแบบแผ่นเสียงทองคำของวอยเอเจอร์ และเสนอให้ถ่ายภาพจุดสีฟ้าซีด
Carrington Event
เหตุการณ์แคร์ริงตันพายุสุริยะรุนแรงที่สุดที่มีบันทึก ในปี ค.ศ. 1859 ทำให้เห็นแสงออโรราใกล้เขตร้อน และระบบโทรเลขทั่วโลกขัดข้อง
Cassegrain telescope
กล้องโทรทรรศน์แบบแคสซิเกรนกล้องสะท้อนแสงที่กระจกรองนูนสะท้อนแสงกลับผ่านรูกลางกระจกหลักไปยังด้านหลังลำกล้อง ลำกล้องจึงสั้น
Cassini division
ช่องว่างแคสสินีช่องว่างกว้างราว 4,800 กิโลเมตรระหว่างวงแหวน A กับ B ของดาวเสาร์ มองเห็นได้ด้วยกล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก
Cassini-Huygens
ยานแคสซีนี-ไฮเกนส์ภารกิจร่วมของ NASA ESA และอิตาลี โคจรรอบดาวเสาร์ปี ค.ศ. 2004 ถึง 2017 ค้นพบน้ำพุบนเอนเซลาดัส ส่วนยานไฮเกนส์ลงจอดบนไททันในปี ค.ศ. 2005 ภารกิจจบด้วยการพุ่งเข้าดาวเสาร์
Cassiopeia
กลุ่มดาวแคสซิโอเปียกลุ่มดาวในซีกฟ้าเหนือที่ดาวสว่าง 5 ดวงเรียงเป็นรูปตัว W หรือ M อยู่ตรงข้ามกระบวยใหญ่เมื่อเทียบกับดาวเหนือ ใช้ชี้หาดาวเหนือได้เช่นกัน
Castor
ดาวแคสเตอร์ดาวสว่างในกลุ่มดาวคนคู่คู่กับดาวพอลลักซ์ ที่จริงเป็นระบบดาว 6 ดวงที่โคจรรอบกัน
Cat's Eye Nebula
เนบิวลาตาแมวเนบิวลาดาวเคราะห์ในกลุ่มดาวมังกร มีโครงสร้างซ้อนกันหลายชั้นซับซ้อน เป็นหนึ่งในเนบิวลาดาวเคราะห์ที่ถูกศึกษามากที่สุด
cataclysmic variable
ดาวแปรแสงชนิดหายนะระบบดาวคู่ที่ดาวแคระขาวดึงสสารจากดาวคู่ ทำให้ความสว่างเพิ่มขึ้นฉับพลันเป็นระยะ เช่น โนวาและโนวาแคระ
catadioptric telescope
กล้องโทรทรรศน์แบบผสมกล้องโทรทรรศน์ที่ใช้ทั้งเลนส์และกระจกในการรวมแสง เช่น แบบชมิดท์-แคสสิเกรน และแบบมักซูตอฟ
Cecilia Payne-Gaposchkin
ซีซีเลีย เพย์น-กาโปชกินนักดาราศาสตร์หญิงที่แสดงในปี ค.ศ. 1925 ว่าดาวฤกษ์ประกอบด้วยไฮโดรเจนและฮีเลียมเป็นส่วนใหญ่ ต่างจากความเชื่อในสมัยนั้นว่าดาวมีองค์ประกอบคล้ายโลก
celestial coordinates
พิกัดท้องฟ้าระบบบอกตำแหน่งวัตถุบนทรงกลมท้องฟ้า เช่น ระบบขอบฟ้า ระบบศูนย์สูตร ระบบสุริยวิถี และระบบดาราจักร
celestial equator
เส้นศูนย์สูตรฟ้าวงกลมใหญ่บนทรงกลมท้องฟ้าที่ได้จากการขยายระนาบเส้นศูนย์สูตรโลกออกไป มีเดคลิเนชัน 0 องศา
celestial mechanics
กลศาสตร์ท้องฟ้าสาขาที่ศึกษาการเคลื่อนที่ของวัตถุท้องฟ้าภายใต้แรงโน้มถ่วง เช่น วงโคจรของดาวเคราะห์และดาวเทียม
celestial meridian
เมริเดียนฟ้าวงกลมใหญ่ที่ผ่านขั้วฟ้าเหนือ จุดเหนือศีรษะ ขั้วฟ้าใต้ และจุดใต้เท้าของผู้สังเกต แบ่งท้องฟ้าเป็นซีกตะวันออกและตะวันตก
celestial pole
ขั้วฟ้าจุดบนทรงกลมท้องฟ้าที่แกนหมุนของโลกชี้ไป มีขั้วฟ้าเหนือและขั้วฟ้าใต้ ดาวดูเหมือนหมุนรอบจุดนี้
celestial sphere
ทรงกลมท้องฟ้าทรงกลมสมมติขนาดใหญ่มากที่มีโลกอยู่ตรงกลาง ใช้แทนท้องฟ้าเพื่อบอกตำแหน่งและการเคลื่อนที่ปรากฏของวัตถุท้องฟ้า
centaur
วัตถุเซนทอร์วัตถุน้ำแข็งขนาดเล็กที่โคจรระหว่างวงโคจรดาวพฤหัสบดีกับดาวเนปจูน มีลักษณะผสมระหว่างดาวเคราะห์น้อยกับดาวหาง
Centaurus
กลุ่มดาวคนครึ่งม้ากลุ่มดาวขนาดใหญ่ในซีกฟ้าใต้ที่มีระบบดาวแอลฟาเซนทอรี ระบบดาวที่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุด และกระจุกดาวโอเมกาเซนทอรี
Centaurus A
ดาราจักรเซนทอรัส เอดาราจักรวิทยุที่ใกล้โลกที่สุดแห่งหนึ่ง ห่างราว 12 ล้านปีแสง มีแถบฝุ่นมืดพาดผ่านใจกลาง และไอพ่นจากหลุมดำมวลยวดยิ่ง
central peak
ยอดเขากลางหลุมยอดเขาที่อยู่กลางหลุมอุกกาบาตขนาดใหญ่ เกิดจากพื้นที่ดีดตัวกลับขึ้นมาหลังการชน
Cepheid variable
ดาวแปรแสงเซเฟอิดดาวยักษ์ที่พองและหดตัวเป็นจังหวะ คาบการเปลี่ยนแสงสัมพันธ์กับกำลังส่องสว่าง จึงใช้วัดระยะทางไปยังดาราจักรอื่นได้
Challenger disaster
โศกนาฏกรรมยานแชลเลนเจอร์อุบัติเหตุกระสวยอวกาศแชลเลนเจอร์แตกออกหลังปล่อยได้ 73 วินาที เมื่อ 28 มกราคม ค.ศ. 1986 นักบินอวกาศเสียชีวิตทั้ง 7 คน
Chandler wobble
การส่ายแชนด์เลอร์การส่ายเล็กน้อยของแกนหมุนโลกเทียบกับเปลือกโลก มีคาบราว 433 วัน ทำให้ขั้วโลกทางภูมิศาสตร์เลื่อนวนไปไม่กี่เมตร ค้นพบโดย เซท แชนด์เลอร์ ปี ค.ศ. 1891
Chandra X-ray Observatory
หอดูดาวรังสีเอกซ์จันทรากล้องโทรทรรศน์อวกาศรังสีเอกซ์ของ NASA ส่งขึ้นปี ค.ศ. 1999 ศึกษาแก๊สร้อนจัด หลุมดำ และซากซูเปอร์โนวา
Chandrasekhar limit
ขีดจำกัดจันทรเศขรมวลสูงสุดที่ดาวแคระขาวจะต้านแรงโน้มถ่วงไว้ได้ด้วยความดันอิเล็กตรอนดีเจนเนอเรต ประมาณ 1.4 เท่าของมวลดวงอาทิตย์
Chandrayaan-3
ยานจันทรายาน 3ยานของอินเดียที่ลงจอดใกล้ขั้วใต้ของดวงจันทร์ได้เป็นลำแรก เมื่อ 23 สิงหาคม ค.ศ. 2023
Chang'e 4
ฉางเอ๋อ 4ยานของจีนที่ลงจอดบนด้านไกลของดวงจันทร์ได้เป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 3 มกราคม ค.ศ. 2019 ในหลุมฟอน คาร์มาน พร้อมรถสำรวจยู่ทู่ 2 โดยใช้ดาวเทียมเชวี่ยเฉียวถ่ายทอดสัญญาณกลับโลก
Chang'e program
โครงการฉางเอ๋อโครงการสำรวจดวงจันทร์ของจีน ฉางเอ๋อ 4 ลงจอดด้านไกลของดวงจันทร์เป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 2019 ฉางเอ๋อ 5 นำตัวอย่างกลับมาในปี ค.ศ. 2020 และฉางเอ๋อ 6 นำตัวอย่างจากด้านไกลกลับมาเป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 2024
charge-coupled device
อุปกรณ์ประจุคู่ควบ (CCD)เซนเซอร์รับภาพอิเล็กทรอนิกส์ที่ไวแสงมาก ใช้ในกล้องถ่ายภาพดาราศาสตร์และกล้องโทรทรรศน์อวกาศ
Charles Messier
ชาร์ล เมสสิเยนักล่าดาวหางชาวฝรั่งเศส ทำรายชื่อวัตถุฝ้าที่ไม่ใช่ดาวหางเพื่อไม่ให้สับสน กลายเป็นรายชื่อเมสสิเยที่นักดูดาวใช้กันทั่วโลก
charm quark
ชาร์มควาร์กควาร์กรุ่นที่สองที่มีประจุ +2/3 หนักกว่าโปรตอนราว 1.3 เท่า
Charon
แครอนดวงจันทร์ที่ใหญ่ที่สุดของดาวพลูโต มีขนาดราวครึ่งหนึ่งของดาวพลูโต ทั้งสองล็อกด้วยแรงไทดัลหันหน้าเข้าหากัน
Chelyabinsk meteor
อุกกาบาตเชลยาบินสค์ดาวเคราะห์น้อยขนาดราว 20 เมตรที่ระเบิดในอากาศเหนือรัสเซีย เมื่อ 15 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2013 แรงอัดอากาศทำให้กระจกแตกและมีผู้บาดเจ็บราว 1,500 คน
CHEOPS
กล้องโทรทรรศน์อวกาศ CHEOPSกล้องโทรทรรศน์อวกาศขนาดเล็กของ ESA ส่งขึ้นปี ค.ศ. 2019 วัดการผ่านหน้าของดาวเคราะห์นอกระบบที่รู้จักแล้วอย่างแม่นยำ เพื่อหาขนาดและความหนาแน่นของดาวเคราะห์
Cherenkov radiation
รังสีเชเรนคอฟแสงสีฟ้าที่เกิดเมื่ออนุภาคมีประจุเคลื่อนที่เร็วกว่าความเร็วแสงในตัวกลางนั้น เช่น ในน้ำ ใช้ตรวจจับนิวทริโนและรังสีแกมมาพลังงานสูง
Cherenkov Telescope Array Observatory
หอดูดาวรังสีแกมมา CTAOหอดูดาวรังสีแกมมาพลังงานสูงมากที่กำลังสร้างบนเกาะลาปัลมาและในชิลี ตรวจรังสีเชเรนคอฟที่เกิดเมื่อรังสีแกมมาชนบรรยากาศโลก
Chicxulub crater
หลุมอุกกาบาตชิกซูลูบหลุมอุกกาบาตกว้างราว 180 กิโลเมตรใต้คาบสมุทรยูกาตัน เม็กซิโก เกิดจากการชนเมื่อราว 66 ล้านปีก่อน เชื่อว่าเป็นสาเหตุหลักของการสูญพันธุ์ของไดโนเสาร์
chirp mass
มวลเชิร์ปมวลผสมของระบบวัตถุคู่ที่กำหนดว่าความถี่ของคลื่นความโน้มถ่วงสูงขึ้นเร็วแค่ไหนขณะทั้งสองโคจรเข้าหากันก่อนชน เป็นค่าที่วัดได้แม่นยำที่สุดจากสัญญาณคลื่นความโน้มถ่วง
chondrite
คอนไดรต์อุกกาบาตหินที่มีเม็ดกลมเล็ก ๆ เรียกว่าคอนดรูล ไม่เคยหลอมละลายทั้งก้อน จึงเก็บสภาพสสารยุคแรกของระบบสุริยะ เป็นอุกกาบาตที่ตกพบมากที่สุด
chondrule
คอนดรูลเม็ดแร่กลมเล็กขนาดราวมิลลิเมตรในอุกกาบาตคอนไดรต์ เกิดจากหยดหินหลอมที่เย็นตัวอย่างรวดเร็วในจานกำเนิดดาวเคราะห์
chromatic aberration
ความคลาดสีความบกพร่องของเลนส์ที่แสงต่างสีหักเหไม่เท่ากัน ทำให้โฟกัสคนละจุดและเห็นขอบสีรอบภาพ
chromosphere
ชั้นโครโมสเฟียร์บรรยากาศชั้นบางของดวงอาทิตย์ที่อยู่เหนือโฟโตสเฟียร์ เห็นเป็นขอบสีแดงชมพูช่วงสุริยุปราคาเต็มดวง
circumbinary planet
ดาวเคราะห์โคจรรอบดาวคู่ดาวเคราะห์ที่โคจรรอบดาวฤกษ์สองดวงพร้อมกัน จะเห็นดวงอาทิตย์สองดวงบนท้องฟ้า เช่น เคปเลอร์-16 บี
circumstellar disk
จานรอบดาวฤกษ์จานแก๊ส ฝุ่น หรือเศษวัตถุที่โคจรรอบดาวฤกษ์ เช่น จานก่อกำเนิดดาวเคราะห์ หรือจานเศษซาก
citizen science
วิทยาศาสตร์ภาคพลเมืองการที่คนทั่วไปช่วยงานวิจัย เช่น จำแนกดาราจักรจากภาพ ค้นหาดาวเคราะห์นอกระบบ หรือรายงานลูกไฟ ผ่านโครงการออนไลน์อย่าง Zooniverse
civil twilight
สนธยาพลเรือนช่วงที่ดวงอาทิตย์อยู่ใต้ขอบฟ้าไม่เกิน 6 องศา ยังสว่างพอทำกิจกรรมกลางแจ้งได้โดยไม่ใช้ไฟ
classical Kuiper belt object
วัตถุแถบไคเปอร์แบบดั้งเดิมวัตถุในแถบไคเปอร์ที่วงโคจรค่อนข้างกลมและไม่สั่นพ้องกับดาวเนปจูน เช่น มาคีมาคี และอาร์โรคอท
closed timelike curve
เส้นโค้งคล้ายเวลาแบบปิดเส้นทางในกาลอวกาศที่วนกลับมายังเหตุการณ์เดิมโดยไม่เคยเดินทางเร็วกว่าแสง ซึ่งเท่ากับการเดินทางย้อนเวลา ผลเฉลยบางแบบของสมการสนามของไอน์สไตน์อนุญาตให้มีได้ แต่เชื่อกันว่าธรรมชาติจริงน่าจะไม่มี
cluster
กระจุกกลุ่มของวัตถุที่อยู่รวมกันด้วยแรงโน้มถ่วง เช่น กระจุกดาว หรือกระจุกดาราจักร
Clyde Tombaugh
ไคลด์ ทอมบอห์นักดาราศาสตร์ชาวอเมริกัน ค้นพบดาวพลูโตในปี ค.ศ. 1930 จากการเทียบแผ่นฉายภาพท้องฟ้าที่ถ่ายห่างกันหลายวัน
CMB
รังสีไมโครเวฟพื้นหลังของเอกภพ (CMB)รังสีที่หลงเหลือจากเอกภพยุคแรก มาจากทุกทิศด้วยอุณหภูมิราว 2.725 เคลวิน ชื่อเต็มคือ cosmic microwave background
CMOS sensor
เซนเซอร์ CMOSเซนเซอร์รับภาพที่ใช้ในกล้องดิจิทัลและกล้องดาราศาสตร์ส่วนใหญ่ในปัจจุบัน อ่านข้อมูลเร็วและใช้พลังงานน้อย
CNO cycle
วัฏจักรซีเอ็นโอชุดปฏิกิริยาฟิวชันที่เปลี่ยนไฮโดรเจนเป็นฮีเลียมโดยมีคาร์บอน ไนโตรเจน และออกซิเจนเป็นตัวเร่ง เป็นแหล่งพลังงานหลักของดาวมวลมากกว่าดวงอาทิตย์
CNSA
องค์การอวกาศแห่งชาติจีนองค์การของจีนที่ดูแลโครงการอวกาศพลเรือน เช่น ยานฉางเอ๋อ และเทียนเวิ่น
Coalsack Nebula
เนบิวลาถุงถ่านหินเนบิวลามืดข้างกลุ่มดาวกางเขนใต้ เห็นด้วยตาเปล่าเป็นบริเวณมืดบนทางช้างเผือก
COBE
ดาวเทียม COBEดาวเทียมของ NASA ปี ค.ศ. 1989 ที่วัดว่ารังสีไมโครเวฟพื้นหลังมีสเปกตรัมแบบวัตถุดำเกือบสมบูรณ์ และพบความไม่สม่ำเสมอเล็ก ๆ ได้รับรางวัลโนเบลปี ค.ศ. 2006
cold dark matter
สสารมืดเย็นสสารมืดที่อนุภาคเคลื่อนที่ช้าเมื่อเทียบกับแสง จึงจับกลุ่มกันเป็นโครงสร้างได้ง่าย เป็นแบบที่เข้ากับการสังเกตโครงสร้างเอกภพได้ดีที่สุด
collimation
การปรับแนวแกนแสงการปรับกระจกหรือเลนส์ของกล้องโทรทรรศน์ให้อยู่ในแนวเดียวกัน กล้องสะท้อนแสงต้องปรับเป็นระยะเพื่อให้ภาพคมชัด
color excess
ส่วนเกินสีผลต่างระหว่างดัชนีสีที่วัดได้กับดัชนีสีจริงของดาว เช่น E(B-V) บอกปริมาณการแดงขึ้นจากฝุ่นระหว่างดาว ค่าการดูดกลืนแสงในย่าน V มีค่าราว 3.1 เท่าของ E(B-V)
color index
ดัชนีสีผลต่างของโชติมาตรที่วัดผ่านฟิลเตอร์สองสี เช่น B-V บอกอุณหภูมิผิวของดาว ค่าน้อยหรือติดลบคือดาวร้อนสีน้ำเงิน
color-magnitude diagram
แผนภาพสีกับโชติมาตรแผนภาพเอชอาร์รูปแบบที่ใช้ค่าที่วัดได้โดยตรง คือดัชนีสี (เช่น B-V) แทนอุณหภูมิ และโชติมาตรแทนกำลังส่องสว่าง นิยมใช้กับกระจุกดาวเพื่อหาอายุและระยะทาง
Columbia disaster
โศกนาฏกรรมยานโคลัมเบียอุบัติเหตุกระสวยอวกาศโคลัมเบียแตกออกขณะกลับเข้าสู่บรรยากาศ เมื่อ 1 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2003 เพราะแผ่นกันความร้อนที่ปีกเสียหายตอนปล่อย นักบินอวกาศเสียชีวิตทั้ง 7 คน
coma
โคมากลุ่มแก๊สและฝุ่นที่ห่อหุ้มนิวเคลียสของดาวหางเมื่อเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ หรือความคลาดของกล้องที่ทำให้ดาวขอบภาพดูคล้ายดาวหาง
Coma Cluster
กระจุกดาราจักรผมเบเรนิซกระจุกดาราจักรขนาดใหญ่ห่างราว 320 ล้านปีแสง มีดาราจักรหลายพันแห่ง ฟริตซ์ ซวิคกี ใช้กระจุกนี้เสนอเรื่องสสารมืดครั้งแรกในปี ค.ศ. 1933
common envelope
เปลือกร่วมช่วงที่ดาวคู่สองดวงอยู่ในเปลือกแก๊สเดียวกัน ทำให้วงโคจรหดเล็กลงมาก เป็นต้นกำเนิดของดาวคู่ที่ใกล้กันมาก
communications satellite
ดาวเทียมสื่อสารดาวเทียมที่รับและส่งต่อสัญญาณโทรทัศน์ โทรศัพท์ และอินเทอร์เน็ต ส่วนใหญ่อยู่ในวงโคจรค้างฟ้า เช่น ดาวเทียมไทยคม
comoving distance
ระยะทางโคมูฟวิงระยะทางระหว่างวัตถุที่วัดในพิกัดซึ่งขยายไปพร้อมเอกภพ ไม่เปลี่ยนตามการขยายตัวของเอกภพสำหรับวัตถุที่ไม่มีการเคลื่อนที่เฉพาะ
Compton Gamma Ray Observatory
หอดูดาวรังสีแกมมาคอมป์ตันกล้องโทรทรรศน์อวกาศรังสีแกมมาของ NASA ปี ค.ศ. 1991 ถึง 2000 พบว่าการระเบิดรังสีแกมมากระจายทั่วท้องฟ้าเท่า ๆ กัน จึงน่าจะเกิดนอกดาราจักรทางช้างเผือก
Compton scattering
การกระเจิงคอมป์ตันการที่โฟตอนพลังงานสูงชนอิเล็กตรอนแล้วเสียพลังงานบางส่วน ความยาวคลื่นจึงยาวขึ้น
conjunction
การร่วมทิศ (คอนจังก์ชัน)เมื่อวัตถุสองชิ้นมีลองจิจูดสุริยวิถีหรือไรต์แอสเซนชันเท่ากัน มองเห็นอยู่ใกล้กันบนท้องฟ้า หรือเมื่อดาวเคราะห์อยู่ทิศเดียวกับดวงอาทิตย์
constellation
กลุ่มดาวบริเวณบนท้องฟ้าที่กำหนดขอบเขตโดยสหพันธ์ดาราศาสตร์สากล มีทั้งหมด 88 กลุ่ม แต่ละกลุ่มมีรูปแบบดาวที่จดจำได้
contact binary
ดาวคู่สัมผัสดาวคู่ที่ใกล้กันมากจนเปลือกนอกสัมผัสกันและใช้เปลือกร่วมกัน
continuous spectrum
สเปกตรัมต่อเนื่องสเปกตรัมที่มีทุกความยาวคลื่นต่อเนื่องกันโดยไม่มีเส้นมืดหรือเส้นสว่าง เช่น แสงจากวัตถุร้อนที่หนาแน่น
convection zone
ชั้นการพาความร้อนชั้นภายในดาวที่ถ่ายเทพลังงานโดยการเคลื่อนที่ขึ้นลงของแก๊ส ในดวงอาทิตย์คือชั้นนอกราว 30% ของรัศมี
Copernican principle
หลักโคเปอร์นิคัสหลักที่ว่าโลกและมนุษย์ไม่ได้อยู่ในตำแหน่งพิเศษหรือเป็นศูนย์กลางของเอกภพ ตั้งชื่อตาม นิโคเลาส์ โคเปอร์นิคัส เป็นรากฐานของหลักจักรวาลวิทยาที่ถือว่าเอกภพเหมือนกันทุกที่ในสเกลใหญ่
Copernicus crater
หลุมอุกกาบาตโคเปอร์นิคัสหลุมอุกกาบาตเด่นบนดวงจันทร์ กว้างราว 93 กิโลเมตร มียอดเขากลางหลุมและผนังเป็นขั้นบันได
core accretion
การพอกพูนแกนแบบจำลองการเกิดดาวเคราะห์ยักษ์ที่แกนหินและน้ำแข็งเติบโตก่อนจนมีมวลมากพอ แล้วดึงแก๊สรอบข้างเข้ามาอย่างรวดเร็ว
core collapse
การยุบตัวของแกนกลางการที่แกนเหล็กของดาวมวลมากยุบตัวอย่างรวดเร็วเมื่อไม่มีพลังงานจากฟิวชันต้านแรงโน้มถ่วง นำไปสู่ซูเปอร์โนวา
Coriolis effect
ปรากฏการณ์คอริออลิสการที่วัตถุซึ่งเคลื่อนที่บนโลกที่หมุนดูเหมือนถูกเบนทาง ไปทางขวาในซีกโลกเหนือ และทางซ้ายในซีกโลกใต้ ทำให้พายุไซโคลนหมุนทวนเข็มนาฬิกาในซีกโลกเหนือ และกำหนดทิศของลมค้าและกระแสน้ำในมหาสมุทร
corona
คอโรนาบรรยากาศชั้นนอกสุดของดวงอาทิตย์ ร้อนถึงราวล้านเคลวิน เห็นเป็นแสงฟุ้งสีขาวช่วงสุริยุปราคาเต็มดวง
Corona Borealis
กลุ่มดาวมงกุฎเหนือกลุ่มดาวขนาดเล็กที่ดาวเรียงเป็นครึ่งวงกลม มีโนวาซ้ำ T Coronae Borealis
coronagraph
โคโรนากราฟอุปกรณ์ในกล้องโทรทรรศน์ที่บังแสงจากดวงอาทิตย์หรือดาวฤกษ์ เพื่อให้เห็นโคโรนาหรือดาวเคราะห์จาง ๆ ที่อยู่ใกล้
coronal heating problem
ปัญหาการร้อนของโคโรนาคำถามว่าทำไมโคโรนาของดวงอาทิตย์จึงร้อนนับล้านเคลวิน ทั้งที่ผิวด้านล่างร้อนราว 5,800 เคลวิน ยังไม่มีคำตอบสมบูรณ์
coronal hole
หลุมโคโรนาบริเวณโคโรนาที่มืดในภาพรังสีเอกซ์และอัลตราไวโอเลต สนามแม่เหล็กเปิดออกสู่อวกาศ ลมสุริยะความเร็วสูงจึงพุ่งออกมาจากที่นี่
coronal loop
วงโคโรนาวงพลาสมาร้อนที่ไหลตามเส้นสนามแม่เหล็กโค้งเหนือจุดมืดบนดวงอาทิตย์
coronal mass ejection
การปลดปล่อยมวลจากคอโรนาการที่ดวงอาทิตย์พ่นพลาสมาและสนามแม่เหล็กจำนวนมากออกสู่อวกาศ หากมาถึงโลกอาจทำให้เกิดพายุแม่เหล็กโลก
cosmic dark ages
ยุคมืดของเอกภพช่วงหลังยุครวมตัวราว 380,000 ปีหลังบิ๊กแบง จนถึงก่อนเกิดดาวดวงแรก ซึ่งเอกภพมีแต่แก๊สเย็นและยังไม่มีแหล่งแสง
cosmic dawn
รุ่งอรุณของเอกภพช่วงที่ดาวและดาราจักรรุ่นแรกเริ่มส่องแสง ราว 100 ถึง 200 ล้านปีหลังบิ๊กแบง กล้องเจมส์ เว็บบ์ศึกษาช่วงนี้โดยตรง
cosmic microwave background
รังสีไมโครเวฟพื้นหลังของเอกภพรังสีที่หลงเหลือจากเอกภพยุคแรกเมื่ออะตอมเริ่มก่อตัว ปัจจุบันมีสเปกตรัมแบบวัตถุดำอุณหภูมิราว 2.725 เคลวิน มาจากทุกทิศ
cosmic web
ใยเอกภพโครงข่ายของใยและแผ่นที่ดาราจักรและกระจุกดาราจักรเรียงตัวอยู่ โดยมีช่องว่างขนาดใหญ่คั่นระหว่าง
cosmic-ray air shower
ฝนอนุภาคจากรังสีคอสมิกอนุภาคจำนวนมหาศาลที่เกิดเป็นทอด ๆ เมื่อรังสีคอสมิกพลังงานสูงชนโมเลกุลในบรรยากาศโลก แผ่กว้างหลายตารางกิโลเมตรเมื่อถึงพื้น
cosmological constant
ค่าคงตัวทางจักรวาลวิทยาพจน์ในสมการสนามของไอน์สไตน์ที่ทำหน้าที่คล้ายพลังงานของสุญญากาศ ใช้อธิบายการขยายตัวแบบเร่งของเอกภพ
cosmological event horizon
ขอบฟ้าเหตุการณ์ของจักรวาลขอบเขตที่แสงซึ่งปล่อยออกมาตอนนี้จากดาราจักรที่ไกลกว่านั้นจะไม่มีวันมาถึงเรา เพราะเอกภพขยายตัวเร่งขึ้น ปัจจุบันอยู่ห่างราว 16,000 ล้านปีแสง
cosmological principle
หลักจักรวาลวิทยาสมมติฐานว่าในสเกลใหญ่พอ เอกภพมีลักษณะเหมือนกันทุกตำแหน่งและทุกทิศทาง
cosmological redshift
การเลื่อนไปทางแดงเชิงจักรวาลวิทยาการที่ความยาวคลื่นแสงยืดออกเพราะอวกาศขยายตัวระหว่างที่แสงเดินทาง
cosmology
จักรวาลวิทยาสาขาที่ศึกษาต้นกำเนิด โครงสร้าง วิวัฒนาการ และอนาคตของเอกภพโดยรวม
cosmonaut
นักบินอวกาศ (รัสเซีย)คำที่รัสเซียและสหภาพโซเวียตใช้เรียกนักบินอวกาศของตน
Crab Nebula
เนบิวลาปูซากซูเปอร์โนวา (M1) ในกลุ่มดาววัว จากซูเปอร์โนวาที่บันทึกไว้ในปี ค.ศ. 1054 มีพัลซาร์อยู่ตรงกลาง
crater
หลุมอุกกาบาตแอ่งรูปวงกลมบนพื้นผิวดาวเคราะห์หรือดวงจันทร์ ส่วนใหญ่เกิดจากการพุ่งชนของวัตถุจากอวกาศ
Crew Dragon
ยานครูว์ดราก้อนแคปซูลอวกาศของบริษัท SpaceX นั่งได้สูงสุด 7 คน เที่ยวบินแรกที่มีนักบินอวกาศคือปี ค.ศ. 2020 เป็นยานเอกชนลำแรกที่ส่งคนขึ้นสู่วงโคจร ใช้ส่งนักบินอวกาศไปสถานีอวกาศนานาชาติ
critical density
ความหนาแน่นวิกฤตความหนาแน่นของเอกภพที่ทำให้เรขาคณิตของอวกาศแบนพอดี ขึ้นกับค่าคงตัวฮับเบิล ปัจจุบันราวไม่กี่อะตอมไฮโดรเจนต่อลูกบาศก์เมตร
Crux
กลุ่มดาวกางเขนใต้กลุ่มดาวที่เล็กที่สุดในบรรดา 88 กลุ่ม ดาว 4 ดวงเรียงเป็นรูปกางเขน ใช้ชี้ทิศใต้ จากประเทศไทยเห็นได้ต่ำทางทิศใต้ช่วงหัวค่ำเดือนเมษายนถึงพฤษภาคม
cryovolcano
ภูเขาไฟน้ำแข็งภูเขาไฟที่พ่นน้ำ แอมโมเนีย หรือมีเทนแทนหินหลอมเหลว พบบนดวงจันทร์น้ำแข็ง เช่น เอนเซลาดัส และไทรทัน
CubeSat
คิวบ์แซตดาวเทียมขนาดเล็กมาตรฐานที่ประกอบจากหน่วยลูกบาศก์ขนาด 10 เซนติเมตร (1U) ต้นทุนต่ำ นิยมใช้ในมหาวิทยาลัยและการทดลอง
culmination
การผ่านเมริเดียนเมื่อวัตถุท้องฟ้าเคลื่อนผ่านเมริเดียนฟ้า การผ่านด้านบนเป็นตำแหน่งที่วัตถุอยู่สูงที่สุดในรอบวัน
Curiosity
ยานคิวริออซิตียานสำรวจพื้นผิวดาวอังคารขนาดใหญ่ของ NASA ลงจอดในหลุมอุกกาบาตเกลในปี ค.ศ. 2012 ใช้พลังงานจาก RTG และพบว่าดาวอังคารเคยมีสภาพที่เอื้อต่อสิ่งมีชีวิต
curvature of spacetime
ความโค้งของกาลอวกาศแนวคิดของสัมพัทธภาพทั่วไปที่ว่ามวลและพลังงานทำให้เรขาคณิตของกาลอวกาศโค้ง วัตถุที่ไม่มีแรงอื่นกระทำจะเคลื่อนที่ตามเส้นจีโอเดสิกในกาลอวกาศที่โค้งนั้น ซึ่งเรารับรู้เป็นแรงโน้มถ่วง
Cygnus
กลุ่มดาวหงส์กลุ่มดาวที่ดาวหลักเรียงเป็นรูปกางเขนเหนือ อยู่บนทางช้างเผือก มีดาวเดเนบ เห็นได้ดีช่วงหัวค่ำเดือนสิงหาคมถึงตุลาคม
Cygnus X-1
หงส์ เอกซ์-1แหล่งรังสีเอกซ์ในกลุ่มดาวหงส์ เป็นวัตถุแรกที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางว่าเป็นหลุมดำ มีมวลราว 21 เท่าของดวงอาทิตย์ โคจรคู่กับดาวยักษ์ใหญ่สีน้ำเงิน