จุดจบของเอกภพ: แข็งตัว ฉีกขาด หรือยุบตัว

ก่อนปี ค.ศ. 1998 นักจักรวาลวิทยาคิดว่าชะตาของเอกภพขึ้นกับความหนาแน่นของสสารเพียงอย่างเดียว ถ้าสสารมากพอ แรงโน้มถ่วงจะหยุดการขยายตัวแล้วดึงทุกอย่างกลับมายุบรวมกัน ถ้าน้อยเกินไป เอกภพจะขยายต่อไปตลอด แต่การค้นพบพลังงานมืดเปลี่ยนภาพนี้ไปทั้งหมด

ฉากที่หนึ่ง: บิกฟรีซ (น่าจะเป็นที่สุด)

ถ้าพลังงานมืดคือค่าคงที่จักรวาลที่ไม่เปลี่ยนแปลง เอกภพจะขยายตัวเร่งขึ้นตลอดไป ลำดับเหตุการณ์ในอนาคตไกลประมาณได้ดังนี้

• ราว 4,500 ล้านปี ทางช้างเผือกชนและรวมกับดาราจักรแอนดรอเมดา
• ราว 1 แสนล้านปี ดาราจักรนอกกลุ่มท้องถิ่นถอยห่างพ้นขอบฟ้าที่เราจะเห็นได้ ผู้สังเกตในอนาคตจะเห็นเพียงดาราจักรที่รวมกันเป็นก้อนเดียว และอาจไม่มีทางรู้เลยว่าเอกภพกำลังขยายตัว
• ราว 1 ล้านล้านถึง 100 ล้านล้านปี แก๊สสำหรับสร้างดาวหมด ดาวแคระแดงดวงสุดท้ายดับลง เอกภพมืดลง เหลือแต่ดาวแคระขาว ดาวนิวตรอน และหลุมดำ
• ราว 10¹⁰⁰ ปี แม้แต่หลุมดำมวลยวดยิ่งก็ระเหยหมดด้วยรังสีฮอว์คิง เอกภพเหลือเพียงอนุภาคเบาบางและรังสีพลังงานต่ำ อุณหภูมิเข้าใกล้ศูนย์สัมบูรณ์ เรียกว่าความตายเชิงความร้อน

ฉากที่สอง: บิกริป

พลังงานมืดอธิบายได้ด้วยพารามิเตอร์ w = P/(\rho c^2) ค่าคงที่จักรวาลมี w=-1 พอดี ถ้าจริง ๆ แล้ว w \lt -1 ถ้าพลังงานมืดมีความดันติดลบยิ่งกว่าค่าคงที่จักรวาลแม้เพียงเล็กน้อย ความหนาแน่นของพลังงานมืดจะเพิ่มขึ้นเมื่อเอกภพขยาย การขยายตัวจะเร่งขึ้นจนในที่สุดฉีกกระจุกดาราจักร ดาราจักร ระบบสุริยะ ดาวเคราะห์ และอะตอมแยกออกจากกันในเวลาจำกัด การวัดในปัจจุบันให้ w ใกล้ -1 มากพบว่าพลังงานมืดมีพฤติกรรมใกล้เคียงค่าคงที่จักรวาลมาก ฉากนี้จึงไม่น่าจะเกิดขึ้น และถ้าเกิดก็คงอีกนานกว่าหลายหมื่นล้านปี

ฉากที่สาม: บิกครันช์

ถ้าพลังงานมืดอ่อนลงตามเวลา หรือกลับเครื่องหมาย แรงโน้มถ่วงของสสารอาจกลับมาชนะ การขยายตัวจะหยุดแล้วกลับทิศ เอกภพจะยุบตัวกลับเป็นสภาพร้อนและหนาแน่น คล้ายบิกแบงย้อนหลัง บางแนวคิดเสนอว่าเอกภพอาจเด้งกลับมาเกิดใหม่เป็นวัฏจักร ผลการสำรวจของ DESI ในปี ค.ศ. 2024 และ 2025 แสดงสัญญาณว่าพลังงานมืดอาจกำลังอ่อนลงตามเวลา แต่ยังไม่มากพอจะสรุปได้ ทำให้คำถามนี้กลับมาเป็นที่สนใจอีกครั้ง

ฉากที่สี่: การสลายตัวของสุญญากาศ

ถ้าสุญญากาศของเอกภพเราไม่ใช่สถานะพลังงานต่ำที่สุดจริง ฟองของสุญญากาศที่เสถียรกว่าอาจเกิดขึ้นที่ใดที่หนึ่ง แล้วขยายออกด้วยความเร็วเกือบเท่าแสง เปลี่ยนกฎฟิสิกส์ภายในฟองไปทั้งหมด ค่ามวลของฮิกส์โบซอนและท็อปควาร์กที่วัดได้บอกว่าสุญญากาศของเราอาจอยู่ในสภาพกึ่งเสถียร แต่ถ้าจะเกิด ก็น่าจะใช้เวลานานกว่าอายุเอกภพปัจจุบันอย่างมหาศาล