อภิธานศัพท์ดาราศาสตร์ หมวด D
59 คำ พร้อมคำแปลภาษาไทยและความหมาย
ค้นหาในอภิธานศัพท์บนเว็บไซต์ ›Daniel K. Inouye Solar Telescope
กล้องโทรทรรศน์สุริยะดาเนียล เค. อิโนะอุเอะกล้องโทรทรรศน์สังเกตดวงอาทิตย์ขนาด 4 เมตรบนเกาะเมาวี ฮาวาย ใหญ่ที่สุดในโลก ภาพแรกในปี ค.ศ. 2020 เห็นเซลล์การพาความร้อนบนผิวดวงอาทิตย์ขนาดราวรัฐเท็กซัส
Danjon scale
มาตราดองฌงมาตรา 0 ถึง 4 ที่บอกความสว่างและสีของดวงจันทร์ในจันทรุปราคาเต็มดวง 0 คือมืดมากแทบมองไม่เห็น 4 คือสีส้มแดงสว่าง
dark adaptation
การปรับตาในที่มืดการที่ตาค่อย ๆ ไวต่อแสงขึ้นเมื่ออยู่ในที่มืด ใช้เวลาราว 20 ถึง 30 นาที แสงสีแดงรบกวนการปรับตาน้อยที่สุด
dark energy
พลังงานมืดรูปแบบพลังงานที่ยังไม่ทราบธรรมชาติ ซึ่งทำให้เอกภพขยายตัวเร็วขึ้น คิดเป็นราว 68% ของพลังงานทั้งหมดในเอกภพ
dark frame
ภาพมืด (ดาร์กเฟรม)ภาพที่ถ่ายโดยปิดหน้ากล้องด้วยเวลาและอุณหภูมิเดียวกับภาพจริง ใช้ลบสัญญาณรบกวนจากความร้อนของเซนเซอร์
dark matter
สสารมืดสสารที่ไม่แผ่หรือสะท้อนแสงจนตรวจจับได้โดยตรง แต่รู้ว่ามีอยู่จากผลของแรงโน้มถ่วง เช่น ความเร็วการหมุนของดาราจักร มีมากกว่าสสารปกติราว 5 เท่า
dark matter halo
ฮาโลสสารมืดกลุ่มสสารมืดทรงกลมขนาดใหญ่ที่ห่อหุ้มดาราจักรและมีมวลมากกว่าดาวทั้งหมดในดาราจักรหลายเท่า
dark nebula
เนบิวลามืดกลุ่มฝุ่นและแก๊สหนาแน่นที่บังแสงจากดาวหรือเนบิวลาด้านหลัง เห็นเป็นบริเวณมืด เช่น เนบิวลารูปหัวม้า
dark-sky preserve
เขตอนุรักษ์ท้องฟ้ามืดพื้นที่ที่ได้รับการรับรองว่ามีท้องฟ้ามืดคุณภาพดีและมีมาตรการควบคุมแสงไฟ เพื่อการดูดาว การท่องเที่ยว และการปกป้องสัตว์ป่าที่หากินกลางคืน ประเทศไทยมีโครงการนี้โดยสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ
DART
ยาน DARTภารกิจทดสอบการป้องกันโลกของ NASA พุ่งชนดาวเคราะห์น้อยไดมอร์ฟอสในปี ค.ศ. 2022 ทำให้คาบโคจรรอบดิดิมอสสั้นลงราว 32 นาที เป็นครั้งแรกที่มนุษย์เปลี่ยนวงโคจรของวัตถุท้องฟ้าได้
Dawes limit
ขีดจำกัดของดอวส์ค่าประมาณความสามารถแยกดาวคู่ของกล้องโทรทรรศน์ ราว 116 หารด้วยขนาดหน้ากล้องเป็นมิลลิเมตร ได้ผลเป็นพิลิปดา
Dawn
ยานดอว์นยานของ NASA ที่ใช้เครื่องยนต์ไอออน โคจรรอบดาวเคราะห์น้อยเวสตาและดาวเคราะห์แคระซีรีส ยานลำแรกที่โคจรรอบวัตถุสองดวงในภารกิจเดียว
day
วันช่วงเวลาที่โลกหมุนรอบตัวเองหนึ่งรอบ วันสุริยะเฉลี่ยยาว 24 ชั่วโมง ส่วนวันดาราคติยาวราว 23 ชั่วโมง 56 นาที 4 วินาที
day length
ความยาวกลางวันช่วงเวลาตั้งแต่ดวงอาทิตย์ขึ้นถึงตก ขึ้นกับละติจูดและฤดูกาล ในประเทศไทยต่างกันระหว่างฤดูราว 1 ถึง 2 ชั่วโมง
de Sitter space
ปริภูมิเดอซิตเตอร์แบบจำลองเอกภพที่ไม่มีสสาร มีเพียงค่าคงที่จักรวาล ทำให้ขยายตัวแบบเอกซ์โพเนนเชียล ใช้ประมาณเอกภพช่วงอินเฟลชัน และอนาคตไกลที่พลังงานมืดครอบงำ ตั้งชื่อตาม วิลเลม เดอ ซิตเตอร์
debris disk
จานเศษซากจานฝุ่นรอบดาวฤกษ์ที่เกิดจากการชนกันของดาวเคราะห์น้อยและดาวหาง บอกว่าระบบนั้นมีวัตถุขนาดเล็กอยู่ เช่น รอบดาวโฟมัลโฮต์และเวกา
deceleration parameter
พารามิเตอร์การหน่วงปริมาณไร้หน่วยที่บอกว่าการขยายตัวของเอกภพกำลังช้าลง (ค่าบวก) หรือเร่งขึ้น (ค่าลบ) การสังเกตซูเปอร์โนวาประเภท Ia พบว่าปัจจุบันมีค่าติดลบ คือเอกภพขยายตัวเร่งขึ้น
declination
เดคลิเนชันพิกัดในระบบศูนย์สูตร วัดเป็นมุมจากเส้นศูนย์สูตรฟ้าไปทางเหนือ (บวก) หรือใต้ (ลบ) คล้ายละติจูดบนโลก
Deep Impact
ยานดีปอิมแพกต์ยานของ NASA ที่ปล่อยวัตถุพุ่งชนดาวหางเทมเพล 1 ในปี ค.ศ. 2005 เพื่อศึกษาวัสดุใต้ผิวนิวเคลียสของดาวหาง
Deep Space Network
เครือข่ายอวกาศห้วงลึกเครือข่ายจานสายอากาศวิทยุขนาดใหญ่ของ NASA ที่สหรัฐอเมริกา สเปน และออสเตรเลีย วางห่างกันราว 120 องศาตามลองจิจูด จึงติดต่อยานที่อยู่ไกลได้ตลอดเวลา
deep-sky object
วัตถุท้องฟ้าลึกวัตถุที่อยู่นอกระบบสุริยะและไม่ใช่ดาวฤกษ์เดี่ยว เช่น เนบิวลา กระจุกดาว และดาราจักร
degenerate matter
สสารดีเจนเนอเรตสสารที่ถูกอัดแน่นมากจนความดันเกิดจากหลักการกีดกันของเพาลี ไม่ใช่จากอุณหภูมิ พบในดาวแคระขาวและดาวนิวตรอน
Deimos
ดีมอสดวงจันทร์ดวงเล็กและอยู่ไกลกว่าในสองดวงของดาวอังคาร
Delphinus
กลุ่มดาวโลมากลุ่มดาวขนาดเล็กที่ดาวเรียงเป็นรูปโลมาชัดเจน อยู่ใกล้กลุ่มดาวนกอินทรี
Delta T
เดลตาที (ΔT)ผลต่างระหว่างเวลาที่เดินสม่ำเสมอ (TT) กับเวลาที่อิงการหมุนของโลก (UT) เพราะโลกหมุนช้าลงไม่สม่ำเสมอ ปัจจุบันราว 69 วินาที สำคัญมากเมื่อคำนวณอุปราคาในอดีต
delta-v
เดลตาวี (ความเร็วที่ต้องเปลี่ยน)ปริมาณความเร็วที่ยานต้องเปลี่ยนเพื่อทำภารกิจหนึ่ง เช่น ขึ้นสู่วงโคจรต่ำรอบโลกต้องใช้ราว 9.4 กิโลเมตรต่อวินาที ใช้วางแผนว่าต้องใช้เชื้อเพลิงเท่าใด
Deneb
ดาวเดเนบดาวที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวหงส์ เป็นดาวยักษ์ใหญ่ที่สว่างจริงมากและอยู่ไกลหลายพันปีแสง เป็นหนึ่งในสามดวงของสามเหลี่ยมฤดูร้อน
density parameter
พารามิเตอร์ความหนาแน่นอัตราส่วนความหนาแน่นจริงของเอกภพต่อความหนาแน่นวิกฤต แทนด้วย Ω ถ้าเท่ากับ 1 เอกภพแบน
density wave theory
ทฤษฎีคลื่นความหนาแน่นทฤษฎีที่อธิบายแขนกังหันของดาราจักรว่าเป็นคลื่นความหนาแน่นที่หมุนช้ากว่าดาวฤกษ์ ดาวและแก๊สเคลื่อนเข้าและออกจากแขนเหมือนรถผ่านจุดที่รถติด แก๊สที่ถูกอัดในแขนจึงเกิดดาวใหม่มาก และแขนไม่ม้วนพันกันไปตามเวลา เสนอโดย ลิน และ ชู
deorbit
การลดวงโคจร (ดีออร์บิต)การชะลอความเร็วของยานหรือดาวเทียมโดยตั้งใจ ให้ตกลงสู่ชั้นบรรยากาศและเผาไหม้หรือกลับลงสู่พื้น
descending node
จุดโหนดลงจุดที่วงโคจรตัดผ่านระนาบอ้างอิงขณะวัตถุเคลื่อนจากด้านเหนือลงไปด้านใต้
DESI
เครื่องมือสำรวจพลังงานมืด DESIเครื่องวัดสเปกตรัมที่มีเส้นใยนำแสง 5,000 เส้นบนกล้อง 4 เมตรในรัฐแอริโซนา ทำแผนที่สามมิติของดาราจักรหลายสิบล้านแห่ง ผลปี ค.ศ. 2024 ถึง 2025 บ่งชี้ว่าพลังงานมืดอาจเปลี่ยนแปลงตามเวลา
deuterium burning
การเผาไหม้ดิวเทอเรียมปฏิกิริยานิวเคลียร์ที่ดิวเทอเรียมรวมกับโปรตอนกลายเป็นฮีเลียม-3 เกิดได้ที่อุณหภูมิต่ำกว่าการหลอมไฮโดรเจนปกติ วัตถุที่หนักกว่าราว 13 เท่าของดาวพฤหัสบดีจะเผาดิวเทอเรียมได้ช่วงสั้น ๆ ใช้เป็นเกณฑ์หนึ่งในการแบ่งดาวแคระน้ำตาลออกจากดาวเคราะห์
diamond ring effect
ปรากฏการณ์แหวนเพชรภาพที่เห็นก่อนและหลังช่วงคราสเต็มดวงเล็กน้อย เมื่อแสงอาทิตย์จุดสุดท้ายส่องผ่านขอบดวงจันทร์ ดูเหมือนเพชรบนวงแหวนโคโรนา
Didier Queloz
ดิดิเย เกโลซนักดาราศาสตร์ชาวสวิส ร่วมค้นพบ 51 Pegasi b ขณะเป็นนักศึกษาปริญญาเอก ด้วยวิธีวัดความเร็วแนวเล็ง ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ปี ค.ศ. 2019
Didymos and Dimorphos
ดิดิมอสและไดมอร์ฟอสดาวเคราะห์น้อยคู่ใกล้โลก ไดมอร์ฟอสขนาดราว 160 เมตรโคจรรอบดิดิมอส เป็นเป้าหมายของยาน DART ที่ทดสอบการเบี่ยงวงโคจรในปี ค.ศ. 2022
diffraction
การเลี้ยวเบนการที่คลื่นแผ่อ้อมสิ่งกีดขวางหรือผ่านช่องแคบ เป็นตัวจำกัดกำลังแยกของกล้องโทรทรรศน์
diffraction grating
เกรตติงเลี้ยวเบนแผ่นที่มีร่องขนานถี่มาก ใช้แยกแสงเป็นสเปกตรัมด้วยการเลี้ยวเบนและการแทรกสอด
diffraction limit
ขีดจำกัดการเลี้ยวเบนกำลังแยกเชิงมุมดีที่สุดตามทฤษฎีของกล้อง ประมาณ 1.22 คูณความยาวคลื่นหารด้วยเส้นผ่านศูนย์กลางหน้ากล้อง (เรเดียน)
dilute core
แกนเจือจางแกนกลางของดาวพฤหัสบดีที่ยานจูโนพบว่าไม่ได้เป็นก้อนหินแน่น แต่ผสมปนเปกับไฮโดรเจนและฮีเลียมกระจายออกไปเป็นบริเวณกว้าง
Dione
ไดโอนีดวงจันทร์ของดาวเสาร์ เส้นผ่านศูนย์กลางราว 1,120 กิโลเมตร มีหน้าผาน้ำแข็งสว่างเป็นเส้นบนผิว
direct imaging
การถ่ายภาพโดยตรงวิธีตรวจหาดาวเคราะห์นอกระบบด้วยการถ่ายภาพแสงจากดาวเคราะห์โดยตรง ต้องบังแสงจ้าของดาวฤกษ์ไว้
distance ladder
บันไดระยะทางของเอกภพลำดับวิธีวัดระยะทางที่ต่อกันเป็นขั้น เริ่มจากเรดาร์และแพรัลแลกซ์ ไปจนถึงดาวแปรแสงเซเฟอิดและซูเปอร์โนวาแบบ Ia สำหรับดาราจักรไกล
distance modulus
โมดูลัสระยะทางผลต่างระหว่างโชติมาตรปรากฏกับโชติมาตรสัมบูรณ์ m - M = 5 log10(d) - 5 (d เป็นพาร์เซก) ใช้คำนวณระยะทางของดาว
diurnal motion
การเคลื่อนที่ประจำวันการที่วัตถุท้องฟ้าดูเหมือนขึ้นทางตะวันออกและตกทางตะวันตกในแต่ละวัน เป็นผลจากการหมุนรอบตัวเองของโลก
Dobsonian telescope
กล้องโทรทรรศน์ด็อบโซเนียนกล้องสะท้อนแสงแบบนิวโทเนียนบนฐานอัลตาซิมุทเรียบง่าย ราคาไม่สูงเมื่อเทียบกับขนาดหน้ากล้อง
docking
การเชื่อมต่อยานการที่ยานอวกาศสองลำเคลื่อนเข้ามาเชื่อมกันในวงโคจร เช่น ยานขนส่งเชื่อมต่อกับสถานีอวกาศนานาชาติ
Doppler effect
ปรากฏการณ์ดอปเพลอร์การที่ความถี่หรือความยาวคลื่นที่ผู้สังเกตวัดได้เปลี่ยนไปเพราะแหล่งกำเนิดเคลื่อนที่สัมพัทธ์กับผู้สังเกต ใช้วัดความเร็วตามแนวเล็งของดาว
double star
ดาวคู่ปรากฏดาวสองดวงที่มองเห็นอยู่ใกล้กันบนท้องฟ้า อาจเป็นดาวคู่จริงที่โคจรรอบกัน หรือแค่อยู่แนวเดียวกันแต่ไกลกันมาก
down quark
ดาวน์ควาร์กควาร์กที่มีประจุ -1/3 ของประจุมูลฐาน นิวตรอนประกอบจากดาวน์ควาร์ก 2 ตัวกับอัปควาร์ก 1 ตัว
draconic month
เดือนดราโคนิกช่วงเวลาที่ดวงจันทร์โคจรกลับมาที่จุดโหนดเดิมของวงโคจร ยาวราว 27.21 วัน สั้นกว่าเดือนดาราคติ เพราะจุดโหนดถอยหลังไปเรื่อย ๆ ใช้คำนวณการเกิดอุปราคา
Draconids
ฝนดาวตกดราโคนิดส์ฝนดาวตกช่วงต้นเดือนตุลาคม สูงสุดราว 8 ตุลาคม เกิดจากดาวหางจาโคบินี-ซินเนอร์ บางปีมีอัตราสูงมาก
Drake equation
สมการเดรกสมการที่ แฟรงก์ เดรก เสนอในปี ค.ศ. 1961 เพื่อประมาณจำนวนอารยธรรมในทางช้างเผือกที่อาจสื่อสารกับเราได้ จากตัวแปรหลายตัวที่ส่วนใหญ่ยังไม่รู้ค่าแน่ชัด
dust tail
หางฝุ่นหางของดาวหางที่เป็นฝุ่น ถูกความดันรังสีผลักให้ชี้ออกจากดวงอาทิตย์และโค้งตามวงโคจร มักมีสีขาวอมเหลือง
dwarf galaxy
ดาราจักรแคระดาราจักรขนาดเล็กที่มีดาวเพียงหลักล้านถึงหลักพันล้านดวง เช่น เมฆแมเจลแลนใหญ่และเล็ก
dwarf planet
ดาวเคราะห์แคระวัตถุที่โคจรรอบดวงอาทิตย์ มีมวลมากพอจะมีรูปร่างเกือบกลม แต่ยังไม่ได้กวาดวัตถุอื่นในแนววงโคจรของตนออกไป เช่น ดาวพลูโตและซีรีส
dwarf star
ดาวแคระดาวฤกษ์ขนาดค่อนข้างเล็ก ในทางดาราศาสตร์มักหมายถึงดาวในแถบลำดับหลัก เช่น ดวงอาทิตย์เป็นดาวแคระเหลือง
dynamical parallax
พารัลแลกซ์เชิงพลวัตวิธีหาระยะทางของดาวคู่ที่มองเห็นแยกกัน จากขนาดเชิงมุมของวงโคจร คาบ และกฎข้อที่สามของเคปเลอร์ ร่วมกับความสัมพันธ์มวลกับกำลังส่องสว่าง โดยปรับค่ามวลซ้ำ ๆ จนผลลัพธ์ลู่เข้า
Dyson sphere
ทรงกลมไดสันโครงสร้างสมมติขนาดมหึมาที่อารยธรรมขั้นสูงอาจสร้างล้อมรอบดาวฤกษ์เพื่อเก็บพลังงาน เสนอโดย ฟรีแมน ไดสัน ในปี ค.ศ. 1960