มลภาวะทางแสง: เมื่อเรามองไม่เห็นทางช้างเผือก

เมื่อไม่ถึงสองร้อยปีก่อน ทุกคนบนโลกมองเห็นทางช้างเผือกพาดผ่านท้องฟ้ายามค่ำคืนได้เป็นเรื่องปกติ ปัจจุบัน งานวิจัยปี ค.ศ. 2016 ประเมินว่าราวหนึ่งในสามของมนุษย์ และราว 80% ของคนในอเมริกาเหนือ มองไม่เห็นทางช้างเผือกจากบ้านของตัวเองแล้ว

มลภาวะทางแสงมีหลายรูปแบบ

• ท้องฟ้าเรืองแสง แสงไฟที่ส่องขึ้นฟ้าถูกโมเลกุลอากาศและฝุ่นกระเจิงกลับ ทำให้ท้องฟ้าเหนือเมืองสว่างเป็นสีส้มหรือขาว มองเห็นได้จากระยะหลายสิบกิโลเมตร
• แสงจ้า แสงจากโคมไฟที่ส่องเข้าตาโดยตรง ทำให้ตาหรี่และมองเห็นในที่มืดได้แย่ลง
• แสงรุกล้ำ แสงที่ส่องไปในที่ที่ไม่ต้องการ เช่น เข้าหน้าต่างห้องนอน

มาตราบอร์เทิล

จอห์น บอร์เทิล นักดาราศาสตร์สมัครเล่นชาวอเมริกัน เสนอมาตรวัดความมืดของท้องฟ้าเก้าระดับในปี ค.ศ. 2001

• ระดับ 1 ถึง 2 ท้องฟ้ามืดสนิท ทางช้างเผือกสว่างจนทอดเงาได้ เห็นแสงจักรราศี เห็นดาวจางถึงโชติมาตรราว 7 ถึง 8
• ระดับ 3 ถึง 4 ชนบท ทางช้างเผือกยังเห็นชัด แต่เริ่มเห็นแสงเมืองที่ขอบฟ้า
• ระดับ 5 ถึง 6 ชานเมือง ทางช้างเผือกจางหรือหายไป
• ระดับ 7 ถึง 9 ใจกลางเมือง เห็นเพียงดาวสว่างไม่กี่สิบดวง ดาวที่จางที่สุดที่เห็นได้ราวโชติมาตร 4 หรือสว่างกว่า

ความต่างระหว่างโชติมาตร 7.5 กับ 4 ฟังดูไม่มาก แต่จำนวนดาวที่มองเห็นต่างกันหลายสิบเท่า เพราะดาวจางมีจำนวนมากกว่าดาวสว่างมาก

ผลกระทบนอกเหนือจากการดูดาว

• สัตว์ป่า ลูกเต่าทะเลที่ฟักออกจากไข่ใช้แสงบนขอบฟ้าทะเลนำทาง แสงไฟริมชายหาดทำให้มันคลานเข้าหาถนนแทน นกอพยพที่บินกลางคืนหลงทิศและชนอาคาร แมลงจำนวนมหาศาลตายรอบโคมไฟทุกคืน
• สุขภาพ แสงสีฟ้าในเวลากลางคืนกดการหลั่งเมลาโทนิน ซึ่งเกี่ยวข้องกับการนอนหลับ
• พลังงาน แสงที่ส่องขึ้นฟ้าคือพลังงานที่ใช้ไปโดยไม่มีประโยชน์
• ดาวเทียม กลุ่มดาวเทียมสื่อสารหลายพันดวงในวงโคจรต่ำทำให้เกิดเส้นแสงบนภาพถ่ายดาราศาสตร์ เป็นมลภาวะทางแสงรูปแบบใหม่

แก้ได้ไม่ยาก

ต่างจากมลภาวะอื่น มลภาวะทางแสงหายไปทันทีเมื่อปิดไฟ วิธีแก้ง่าย ๆ คือใช้โคมไฟที่ส่องลงพื้นเท่านั้น ใช้ไฟเท่าที่จำเป็น เลือกหลอดสีโทนอุ่น (อุณหภูมิสีต่ำกว่า 3,000 เคลวิน) และใช้ตัวตั้งเวลาหรือเซนเซอร์ หลายพื้นที่ทั่วโลกได้รับการรับรองเป็นเขตอนุรักษ์ท้องฟ้ามืด ประเทศไทยเองก็มีโครงการเขตอนุรักษ์ท้องฟ้ามืดของสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ ในอุทยานแห่งชาติและสถานที่ท่องเที่ยวหลายแห่ง