ดาราจักรทางช้างเผือก

ทางช้างเผือกคือดาราจักรที่ระบบสุริยะของเราอยู่ เป็นดาราจักรกังหันมีคาน จานดาราจักรกว้างราว 100,000 ปีแสง แต่หนาเพียงราว 1,000 ปีแสง มีดาวฤกษ์ราว 100,000 ถึง 400,000 ล้านดวง รวมทั้งแก๊สและฝุ่นจำนวนมาก

แถบสว่างบนท้องฟ้า

ในคืนที่มืดสนิท เราจะเห็นแถบแสงจาง ๆ พาดผ่านท้องฟ้า นั่นคือจานของดาราจักรที่เรามองจากข้างในออกไป ดาวนับไม่ถ้วนที่อยู่ไกลรวมแสงกันเป็นฝ้า ในปี ค.ศ. 1610 กาลิเลโอส่องกล้องพบว่าแถบนี้ประกอบด้วยดาวจำนวนมหาศาล ชื่อ Milky Way มาจากตำนานกรีกที่ว่าเป็นน้ำนมที่หกกระจาย ส่วนชื่อไทย "ทางช้างเผือก" มาจากความเชื่อว่าเป็นทางเดินของช้างเผือก

ใจกลางดาราจักรอยู่ในทิศกลุ่มดาวคนยิงธนู ซึ่งเป็นช่วงที่แถบทางช้างเผือกสว่างและหนาที่สุด จากประเทศไทยเห็นได้ดีราวเดือนมีนาคมถึงตุลาคม โดยเฉพาะช่วงกลางปีที่ใจกลางอยู่สูงตอนหัวค่ำ แต่ต้องอยู่ห่างจากแสงไฟเมืองมาก

เราอยู่ตรงไหน

ดวงอาทิตย์อยู่ห่างจากใจกลางดาราจักรราว 26,000 ปีแสง ในแขนย่อยที่เรียกว่าแขนนายพราน และโคจรรอบใจกลางด้วยความเร็วราว 230 กิโลเมตรต่อวินาที ใช้เวลาราว 230 ล้านปีต่อรอบ ครั้งล่าสุดที่ระบบสุริยะอยู่ตำแหน่งนี้ ไดโนเสาร์ยุคแรก ๆ เพิ่งเริ่มปรากฏบนโลก

สิ่งที่มองไม่เห็น

ใจกลางดาราจักรมีหลุมดำมวลยวดยิ่ง Sagittarius A* มวลราว 4 ล้านเท่าของดวงอาทิตย์ และความเร็วที่ดาวในส่วนนอกโคจรรอบใจกลางบอกว่าดาราจักรมีมวลมากกว่าที่มองเห็นได้หลายเท่า มวลส่วนเกินนี้เชื่อว่าเป็นสสารมืดที่ห่อหุ้มดาราจักรไว้เป็นทรงกลม

เพื่อนบ้านและอนาคต

ทางช้างเผือกเป็นสมาชิกของกลุ่มดาราจักรท้องถิ่น ร่วมกับดาราจักรแอนดรอเมดาและดาราจักรขนาดเล็กอีกหลายสิบแห่ง มีดาราจักรบริวารอย่างเมฆแมเจลแลนใหญ่และเล็ก ซึ่งเห็นด้วยตาเปล่าจากซีกฟ้าใต้ ดาราจักรแอนดรอเมดากำลังเคลื่อนเข้าหาเรา เดิมเชื่อกันว่าจะชนกันแน่นอนในอีกราว 4,500 ล้านปี แต่งานวิจัยปี ค.ศ. 2025 ที่ใช้ข้อมูลใหม่ชี้ว่าโอกาสที่จะรวมกันภายใน 10,000 ล้านปีอาจเหลือราวครึ่งหนึ่ง ถึงจะชนกันจริง ดาวแต่ละดวงก็แทบไม่ชนกันเลย เพราะระยะห่างระหว่างดาวกว้างมาก