ดาราจักร

ดาราจักร (galaxy) คือระบบขนาดมหึมาของดาวฤกษ์ แก๊ส ฝุ่น และสสารมืด ที่ยึดกันไว้ด้วยแรงโน้มถ่วง ดาราจักรเล็กที่สุดมีดาวไม่กี่พันดวง ส่วนดาราจักรยักษ์มีดาวมากกว่าล้านล้านดวง เอกภพที่สังเกตได้มีดาราจักรหลายแสนล้านแห่ง

เมื่อเอกภพกว้างขึ้นทันที

จนถึงต้นศตวรรษที่ 20 นักดาราศาสตร์ยังถกเถียงกันว่า "เนบิวลากังหัน" เป็นกลุ่มแก๊สในทางช้างเผือก หรือเป็นดาราจักรแยกต่างหาก ในปี ค.ศ. 1924 เอ็ดวิน ฮับเบิล พบดาวแปรแสงเซฟีอิดในเนบิวลาแอนดรอเมดา และใช้ความสว่างของมันคำนวณระยะทาง ได้ผลว่าไกลเกินกว่าจะอยู่ในทางช้างเผือก ทางช้างเผือกจึงกลายเป็นเพียงหนึ่งในดาราจักรจำนวนมหาศาล

ดาราจักรแบบต่าง ๆ

• ดาราจักรกังหัน มีจานแบนและแขนกังหันที่มีดาวเกิดใหม่สีฟ้าสว่าง บางแห่งมีคานดาวพาดผ่านใจกลาง เช่น ทางช้างเผือกและแอนดรอเมดา
• ดาราจักรรี รูปทรงรีคล้ายลูกรักบี้ มีดาวอายุมากสีแดงเป็นส่วนใหญ่ แทบไม่มีแก๊สสำหรับสร้างดาวใหม่ ดาราจักรที่ใหญ่ที่สุดในเอกภพมักเป็นแบบนี้
• ดาราจักรลูกสะบ้า มีจานแต่ไม่มีแขนกังหัน อยู่กึ่งกลางระหว่างสองแบบแรก
• ดาราจักรไร้รูปแบบ ไม่มีรูปทรงชัดเจน มักเล็ก เช่น เมฆแมเจลแลน

ฮับเบิลจัดดาราจักรเหล่านี้ลงในแผนภาพรูปส้อมเสียง ซึ่งยังใช้กันจนถึงทุกวันนี้

ดาราจักรชนกันได้

ดาราจักรมักอยู่รวมเป็นกลุ่มและกระจุก และชนกันบ่อยในประวัติศาสตร์เอกภพ การชนกันทำให้แก๊สถูกอัดจนเกิดดาวใหม่จำนวนมาก และดาราจักรกังหันสองแห่งที่รวมกันมักกลายเป็นดาราจักรรี ทางช้างเผือกเองก็เคยกลืนดาราจักรขนาดเล็กไปหลายแห่ง

โครงสร้างใหญ่ที่สุดในเอกภพ

กลุ่มและกระจุกดาราจักรรวมกันเป็นซูเปอร์คลัสเตอร์ เรียงตัวเป็นเส้นใยและแผ่นล้อมรอบที่ว่างขนาดมหึมา คล้ายฟองสบู่หรือใยแมงมุม เรียกว่าโครงข่ายเอกภพ (cosmic web) ซึ่งก่อตัวจากความไม่สม่ำเสมอเล็ก ๆ ในเอกภพยุคแรก ที่เห็นได้ในรังสีไมโครเวฟพื้นหลัง