อภิธานศัพท์ดาราศาสตร์ หมวด B
68 คำ พร้อมคำแปลภาษาไทยและความหมาย
ค้นหาในอภิธานศัพท์บนเว็บไซต์ ›Baikonur Cosmodrome
ท่าอวกาศยานไบโคนูร์ท่าอวกาศยานในคาซัคสถานที่รัสเซียเช่าใช้ เป็นที่ปล่อยสปุตนิก 1 และยูริ กาการิน และยังใช้ส่งนักบินอวกาศด้วยยานโซยุซ
Baily's beads
ปรากฏการณ์ลูกปัดเบลีจุดแสงเรียงเป็นแนวที่ขอบดวงจันทร์ก่อนและหลังสุริยุปราคาเต็มดวง เกิดจากแสงอาทิตย์ลอดผ่านหุบเขาบนขอบดวงจันทร์
Balmer series
อนุกรมบัลเมอร์ชุดเส้นสเปกตรัมของไฮโดรเจนที่อิเล็กตรอนเปลี่ยนระดับพลังงานกับระดับที่ 2 อยู่ในช่วงแสงที่ตามองเห็น เช่น เส้น H-alpha
Barlow lens
เลนส์บาร์โลว์เลนส์เว้าที่ใส่ก่อนเลนส์ใกล้ตาเพื่อเพิ่มความยาวโฟกัสยังผลของกล้อง ทำให้กำลังขยายเพิ่มขึ้น เช่น 2 เท่า
Barnard's Star
ดาวบาร์นาร์ดดาวแคระแดงห่างราว 6 ปีแสง เป็นดาวฤกษ์เดี่ยวที่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุด และมีการเคลื่อนที่เฉพาะบนท้องฟ้าเร็วที่สุดที่รู้จัก
barred spiral galaxy
ดาราจักรกังหันมีคานดาราจักรกังหันที่มีโครงสร้างคล้ายคานพาดผ่านใจกลาง และแขนกังหันเริ่มจากปลายคาน ทางช้างเผือกเป็นดาราจักรแบบนี้
Barry Barish
แบร์รี บาริชนักฟิสิกส์ชาวอเมริกัน ผู้นำโครงการ LIGO จนสร้างเสร็จและพร้อมตรวจจับคลื่นความโน้มถ่วง ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ปี ค.ศ. 2017
barycenter
จุดศูนย์กลางมวลร่วมจุดศูนย์กลางมวลของระบบวัตถุที่โคจรรอบกัน วัตถุทั้งสองโคจรรอบจุดนี้ เช่น จุดศูนย์กลางมวลของโลกกับดวงจันทร์อยู่ใต้ผิวโลก
baryon
แบริออนแฮดรอนที่ประกอบจากควาร์ก 3 ตัว เช่น โปรตอนและนิวตรอน ในดาราศาสตร์ คำว่าสสารแบริออนหมายถึงสสารปกติที่ไม่ใช่สสารมืด
baryon acoustic oscillations
การสั่นแบบเสียงของแบริออนรอยคลื่นเสียงจากเอกภพยุคแรกที่ทิ้งระยะห่างเฉพาะราว 490 ล้านปีแสงไว้ในการกระจายตัวของดาราจักร ใช้เป็นไม้บรรทัดมาตรฐานวัดการขยายตัวของเอกภพ
baryon asymmetry
ความไม่สมมาตรของแบริออนการที่เอกภพมีสสารมากกว่าปฏิสสารมาก แม้บิกแบงน่าจะสร้างทั้งสองอย่างในปริมาณเกือบเท่ากัน ในยุคแรกมีสสารเกินอยู่เพียงราวหนึ่งส่วนในพันล้านส่วน กลไกที่ทำให้เกิดความไม่สมมาตรนี้ยังไม่ทราบแน่ชัด
baseline
เส้นฐานระยะห่างระหว่างกล้องโทรทรรศน์สองตัวในระบบอินเทอร์เฟอโรมิเตอร์ ยิ่งเส้นฐานยาว ยิ่งแยกรายละเอียดได้ละเอียด ความละเอียดประมาณได้เป็นความยาวคลื่นหารด้วยเส้นฐาน และในการวัดพารัลแลกซ์ เส้นฐานคือระยะระหว่างสองตำแหน่งที่สังเกต
Bayer designation
ชื่อแบบไบเออร์ระบบตั้งชื่อดาวด้วยอักษรกรีกตามด้วยชื่อกลุ่มดาว เช่น แอลฟาเซนทอรี เสนอโดย โยฮันน์ ไบเออร์ ในปี ค.ศ. 1603 ดาวที่สว่างกว่ามักได้อักษรต้น ๆ
Be star
ดาว Beดาวฤกษ์ชนิด B ที่สเปกตรัมมีเส้นเปล่งแสงของไฮโดรเจน เพราะหมุนรอบตัวเองเร็วมากจนเหวี่ยงแก๊สออกมาเป็นจานรอบเส้นศูนย์สูตร ตัวอย่างเช่น ดาวแกมมาแคสซิโอเปีย
Beehive Cluster
กระจุกดาวรังผึ้ง (M44)กระจุกดาวเปิดในกลุ่มดาวปู ห่างราว 600 ปีแสง เห็นเป็นฝ้าจาง ๆ ด้วยตาเปล่าในที่มืด และเห็นดาวหลายสิบดวงด้วยกล้องสองตา
Belt of Venus
แถบวีนัสแถบสีชมพูเหนือขอบฟ้าด้านตรงข้ามดวงอาทิตย์ช่วงหลังดวงอาทิตย์ตกหรือก่อนขึ้น อยู่เหนือเงาโลกที่เป็นแถบสีน้ำเงินเทา
belts and zones
แถบมืดและแถบสว่างแถบเมฆสีเข้ม (belt) และสีอ่อน (zone) ที่พาดขนานเส้นศูนย์สูตรของดาวพฤหัสบดีและดาวเสาร์ เห็นได้ด้วยกล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก
Bennu
ดาวเคราะห์น้อยเบนนูดาวเคราะห์น้อยใกล้โลกขนาดราว 490 เมตร ยานโอซิริส-เรกซ์เก็บตัวอย่างกลับมา พบสารอินทรีย์และแร่ที่เกิดจากน้ำ
BepiColombo
ยานเบปีโคลอมโบภารกิจร่วมของ ESA และ JAXA ไปสำรวจดาวพุธ ส่งขึ้นปี ค.ศ. 2018 ประกอบด้วยยานโคจรสองลำ
beta decay
การสลายให้บีตาการสลายตัวที่นิวตรอนเปลี่ยนเป็นโปรตอนพร้อมปล่อยอิเล็กตรอนและแอนตินิวทริโน หรือกลับกัน เกิดจากแรงนิวเคลียร์อย่างอ่อน
Betelgeuse
ดาวบีเทลจุสดาวยักษ์ใหญ่แดงที่ไหล่ของกลุ่มดาวนายพราน เป็นดาวแปรแสง และคาดว่าจะระเบิดเป็นซูเปอร์โนวาในอนาคตทางดาราศาสตร์
Big Bang
บิกแบงแบบจำลองที่อธิบายว่าเอกภพเริ่มจากสภาวะร้อนและหนาแน่นมากเมื่อราว 13,800 ล้านปีก่อน แล้วขยายตัวและเย็นลงมาจนปัจจุบัน
Big Bang nucleosynthesis
การสังเคราะห์นิวเคลียสยุคบิกแบงการสร้างนิวเคลียสธาตุเบาในไม่กี่นาทีแรกหลังบิกแบง ได้ไฮโดรเจน ฮีเลียมราว 25% โดยมวล และดิวเทอเรียม ฮีเลียม-3 กับลิเทียมเล็กน้อย สัดส่วนที่ทำนายตรงกับที่สังเกตได้ จึงเป็นหลักฐานสำคัญของทฤษฎีบิกแบง
Big Crunch
บิ๊กครันช์สถานการณ์สมมติที่การขยายตัวของเอกภพหยุดแล้วยุบกลับจนอัดแน่นอีกครั้ง การสังเกตปัจจุบันไม่สนับสนุน เพราะเอกภพขยายตัวเร็วขึ้น
Big Dipper
กระบวยใหญ่ (ดาวจระเข้)แอสเทอริซึมจากดาวสว่างเจ็ดดวงในกลุ่มดาวหมีใหญ่ ใช้ชี้หาดาวเหนือได้ คนไทยเรียกว่าดาวจระเข้
Big Freeze
บิกฟรีซฉากอนาคตที่เอกภพขยายตัวไปเรื่อย ๆ จนดาวฤกษ์ใช้เชื้อเพลิงหมด ทุกสิ่งเย็นลงจนเกือบถึงศูนย์สัมบูรณ์ เป็นผลที่คาดตามแบบจำลองที่มีพลังงานมืดคงตัว ใกล้เคียงกับแนวคิดความตายเชิงความร้อนของเอกภพ
Big Rip
บิ๊กริปสถานการณ์สมมติที่พลังงานมืดแรงขึ้นเรื่อย ๆ จนฉีกดาราจักร ดาว และอะตอมออกจากกันในที่สุด
binary asteroid
ดาวเคราะห์น้อยคู่ระบบดาวเคราะห์น้อยสองดวงที่โคจรรอบกัน เช่น ดิดิมอสกับดวงจันทร์ไดมอร์ฟอส ซึ่งยาน DART พุ่งชนในปี ค.ศ. 2022 การจับเวลาที่ดวงหนึ่งบังอีกดวงทำให้วัดคาบโคจรได้แม่นยำ
binding energy
พลังงานยึดเหนี่ยวพลังงานที่ต้องใช้แยกระบบที่ยึดกันอยู่ออกเป็นชิ้นส่วน เช่น แยกนิวเคลียสออกเป็นโปรตอนและนิวตรอน นิวเคลียสจึงหนักน้อยกว่าผลรวมของชิ้นส่วนเท่ากับพลังงานนี้หารด้วย c² พลังงานยึดเหนี่ยวต่ออนุภาคสูงสุดที่เหล็กและนิกเกิล
binoculars
กล้องสองตากล้องที่มีลำกล้องสองข้างสำหรับดูด้วยตาทั้งสอง บอกสเปกเป็นกำลังขยายคูณขนาดหน้ากล้อง เช่น 10x50
biosignature
ร่องรอยทางชีวภาพสารหรือรูปแบบที่อาจบ่งบอกว่ามีสิ่งมีชีวิต เช่น ออกซิเจนร่วมกับมีเทนในบรรยากาศของดาวเคราะห์
black body
วัตถุดำวัตถุในอุดมคติที่ดูดกลืนรังสีได้ทั้งหมดทุกความยาวคลื่น และแผ่รังสีออกมาตามอุณหภูมิของมันเท่านั้น
black hole
หลุมดำบริเวณในอวกาศที่แรงโน้มถ่วงสูงจนแม้แต่แสงก็หนีออกมาไม่ได้ ขอบเขตเรียกว่าขอบฟ้าเหตุการณ์
black hole information paradox
ปฏิทรรศน์ข้อมูลของหลุมดำปัญหาว่าข้อมูลของสิ่งที่ตกลงหลุมดำจะหายไปหรือไม่ เมื่อหลุมดำระเหยไปด้วยรังสีฮอว์คิง ซึ่งขัดกับหลักของกลศาสตร์ควอนตัม
black hole shadow
เงาหลุมดำบริเวณมืดตรงกลางภาพของหลุมดำที่ล้อมรอบด้วยวงแสง ใหญ่กว่าขอบฟ้าเหตุการณ์ราว 2.5 เท่า เพราะแสงถูกเลี้ยวเบนรอบหลุมดำ
black hole thermodynamics
อุณหพลศาสตร์ของหลุมดำชุดกฎที่พบว่าหลุมดำมีพฤติกรรมเหมือนระบบทางอุณหพลศาสตร์ คือมีอุณหภูมิ (รังสีฮอว์คิง) และมีเอนโทรปีแปรตามพื้นที่ผิวของขอบฟ้าเหตุการณ์ พื้นที่ขอบฟ้ารวมไม่ลดลงในกระบวนการตามสัมพัทธภาพทั่วไป คล้ายกฎข้อที่สองของอุณหพลศาสตร์
black-body radiation
การแผ่รังสีของวัตถุดำรังสีที่วัตถุดำแผ่ออกมา มีสเปกตรัมขึ้นกับอุณหภูมิตามกฎของพลังค์ ดาวฤกษ์แผ่รังสีใกล้เคียงวัตถุดำ
blazar
เบลซาร์นิวเคลียสดาราจักรกัมมันต์ที่ลำอนุภาคพุ่งตรงมาทางโลก จึงสว่างและเปลี่ยนแปลงความสว่างเร็ว
blink comparator
เครื่องเปรียบเทียบภาพแบบกะพริบเครื่องมือที่สลับให้ดูแผ่นภาพถ่ายท้องฟ้าบริเวณเดียวกันสองแผ่นที่ถ่ายต่างเวลาอย่างรวดเร็ว วัตถุที่เคลื่อนที่หรือเปลี่ยนความสว่างจะกระโดดหรือกะพริบ ไคลด์ ทอมบอห์ ใช้ค้นพบดาวพลูโต
blue giant
ดาวยักษ์สีน้ำเงินดาวฤกษ์มวลมาก อุณหภูมิผิวสูง สีน้ำเงินขาว และมีกำลังส่องสว่างสูงมาก
Blue Marble
ภาพลูกแก้วสีน้ำเงินภาพถ่ายโลกทั้งดวงที่ได้รับแสงเต็มดวง ถ่ายโดยนักบินอวกาศของยานอะพอลโล 17 ในปี ค.ศ. 1972 เป็นหนึ่งในภาพถ่ายที่ถูกเผยแพร่มากที่สุดในโลก
blue moon
บลูมูนชื่อเรียกทั่วไปของดวงจันทร์เต็มดวงครั้งที่สองในเดือนปฏิทินเดียวกัน ไม่ได้มีสีน้ำเงินจริง
Blue Origin
บลูออริจินบริษัทอวกาศเอกชนของสหรัฐอเมริกา ก่อตั้งปี ค.ศ. 2000 สร้างจรวด New Shepard สำหรับท่องอวกาศแบบใต้วงโคจร และจรวด New Glenn
blue straggler
ดาวน้ำเงินหลงยุคดาวในกระจุกดาวที่ดูร้อนและอายุน้อยกว่าดาวดวงอื่นในกระจุก น่าจะเกิดจากดาวสองดวงรวมกันหรือดาวดวงหนึ่งดึงมวลจากดาวคู่
blueshift
การเลื่อนไปทางน้ำเงินการที่ความยาวคลื่นที่สังเกตได้สั้นลงกว่าค่าปกติ เพราะแหล่งกำเนิดเคลื่อนเข้าหาผู้สังเกต
Bohr model
แบบจำลองอะตอมของโบร์แบบจำลองที่อิเล็กตรอนโคจรรอบนิวเคลียสได้เฉพาะบางวงที่มีพลังงานแน่นอน อธิบายเส้นสเปกตรัมของไฮโดรเจน เช่น อนุกรมบัลเมอร์ ได้ดี
bolometer
โบโลมิเตอร์อุปกรณ์วัดรังสีจากความร้อนที่รังสีทำให้เกิด ใช้ในดาราศาสตร์ช่วงอินฟราเรดไกลและคลื่นมิลลิเมตร
bolometric correction
ค่าแก้โบโลเมตริกค่าที่ต้องบวกกับโชติมาตรย่าน V เพื่อให้ได้โชติมาตรโบโลเมตริกซึ่งรวมพลังงานทุกความยาวคลื่น ดาวที่ร้อนมากหรือเย็นมากมีค่าแก้มาก เพราะแสงส่วนใหญ่อยู่นอกย่านที่ตามองเห็น
bolometric magnitude
โชติมาตรรวมทุกความยาวคลื่นโชติมาตรที่คิดจากพลังงานรังสีทั้งหมดทุกความยาวคลื่น ไม่ใช่เฉพาะแสงที่ตามองเห็น
Boltzmann equation
สมการโบลซ์มันน์สมการที่บอกสัดส่วนของอะตอมในระดับพลังงานต่าง ๆ ตามอุณหภูมิ ใช้คู่กับสมการซาฮาเพื่ออธิบายความเข้มของเส้นสเปกตรัมในดาวฤกษ์แต่ละชนิด
Bond albedo
อัลบีโดบอนด์สัดส่วนของพลังงานแสงทั้งหมดที่ตกกระทบดาวเคราะห์แล้วถูกสะท้อนหรือกระเจิงออกไปทุกทิศ รวมทุกความยาวคลื่น ใช้คำนวณสมดุลพลังงานและอุณหภูมิสมดุล โลกมีค่าราว 0.3
booster
จรวดท่อนแรก (บูสเตอร์)จรวดท่อนล่างสุดหรือจรวดเสริมด้านข้างที่ให้แรงขับมหาศาลช่วงทะยานขึ้นจากพื้น
Boötes
กลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์กลุ่มดาวรูปว่าวในซีกฟ้าเหนือที่มีดาวอาร์คตุรุส หาได้โดยลากต่อแนวโค้งของด้ามกระบวยใหญ่
Boötes Void
ช่องว่างคนเลี้ยงสัตว์ช่องว่างขนาดใหญ่ในเอกภพกว้างราว 330 ล้านปีแสงในทิศกลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ มีดาราจักรน้อยมาก
Bortle scale
มาตราบอร์เทิลมาตรา 1 ถึง 9 ที่บอกความมืดของท้องฟ้า 1 คือมืดสนิทที่สุด 9 คือท้องฟ้าใจกลางเมือง
boson
โบซอนอนุภาคที่มีสปินเป็นจำนวนเต็ม หลายตัวอยู่ในสถานะเดียวกันได้ ตัวพาแรงทั้งหมด เช่น โฟตอนและกลูออน เป็นโบซอน
bottom quark
บอตทอมควาร์กควาร์กรุ่นที่สามที่มีประจุ -1/3 หนักกว่าโปรตอนราว 4.5 เท่า
bow shock
คลื่นกระแทกหัวเรือคลื่นกระแทกรูปโค้งด้านหน้าของวัตถุที่เคลื่อนผ่านลมหรือแก๊ส เช่น ด้านหน้าสนามแม่เหล็กโลกที่ลมสุริยะพุ่งชน
bremsstrahlung
รังสีเบรมส์ชตราลุงรังสีที่เกิดเมื่ออิเล็กตรอนถูกเบี่ยงหรือชะลอโดยประจุอื่น เช่น รังสีเอกซ์จากแก๊สร้อนจัดในกระจุกดาราจักร
Brian Schmidt
ไบรอัน ชมิดต์นักดาราศาสตร์ชาวอเมริกันออสเตรเลีย หัวหน้าทีม High-Z Supernova Search ที่ค้นพบการขยายตัวที่เร่งขึ้นของเอกภพ ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ปี ค.ศ. 2011
brightness
ความสว่างปริมาณแสงจากวัตถุที่ผู้สังเกตได้รับ ในทางดาราศาสตร์มักบอกเป็นฟลักซ์หรือโชติมาตร
brown dwarf
ดาวแคระน้ำตาลวัตถุที่มีมวลน้อยเกินกว่าจะหลอมไฮโดรเจนในแกนกลางได้อย่างต่อเนื่อง อยู่ระหว่างดาวเคราะห์ยักษ์กับดาวฤกษ์ ราว 13 ถึง 80 เท่าของมวลดาวพฤหัสบดี
Bullet Cluster
กระจุกดาราจักรกระสุนกระจุกดาราจักรสองกลุ่มที่ชนผ่านกัน แก๊สร้อนถูกชะลออยู่ตรงกลาง แต่มวลส่วนใหญ่จากเลนส์ความโน้มถ่วงผ่านไปกับดาราจักร เป็นหลักฐานสำคัญของสสารมืด
butterfly diagram
แผนภาพผีเสื้อกราฟตำแหน่งละติจูดของจุดมืดตามเวลา จุดมืดเริ่มเกิดที่ละติจูดสูงแล้วเลื่อนเข้าหาเส้นศูนย์สูตรตลอดวัฏจักร ทำให้กราฟคล้ายปีกผีเสื้อ