ซูเปอร์มูน บลูมูน และดวงจันทร์สีเลือด
Supermoons, blue moons and blood moons
อัปเดตล่าสุด
ชื่อเรียกดวงจันทร์เต็มดวงที่ได้ยินในข่าวบ่อย ๆ มีที่มาต่างกัน บางชื่อเป็นปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์จริง บางชื่อเป็นเพียงการนับปฏิทิน บทความนี้แยกให้เห็นว่าแต่ละชื่อหมายถึงอะไร และดวงจันทร์ใหญ่ขึ้นจริงแค่ไหน
ซูเปอร์มูน
วงโคจรของดวงจันทร์เป็นวงรี ระยะห่างจากโลกเปลี่ยนระหว่างราว 356,500 กิโลเมตรที่จุดใกล้โลกที่สุด และ 406,700 กิโลเมตรที่จุดไกลโลกที่สุด เมื่อจันทร์เต็มดวงเกิดใกล้จุดใกล้โลกที่สุด สื่อมักเรียกว่าซูเปอร์มูน คำนี้มาจากนักโหราศาสตร์ ไม่ใช่ศัพท์ทางดาราศาสตร์ และไม่มีนิยามที่ตายตัว
ขนาดปรากฏแปรผกผันกับระยะทาง ความสว่างแปรผกผันกับกำลังสองของระยะทาง เทียบระหว่างจันทร์เต็มดวงที่ใกล้ที่สุดกับไกลที่สุด
ดวงจันทร์ใหญ่ขึ้นราว 14% และสว่างขึ้นราว 30% ฟังดูมาก แต่ถ้าไม่มีภาพมาเทียบคู่กัน ตาคนแทบแยกไม่ออก ผลที่วัดได้จริงคือน้ำขึ้นสูงกว่าปกติเล็กน้อย
ภาพลวงตาของดวงจันทร์
ดวงจันทร์ที่เพิ่งขึ้นจากขอบฟ้าดูใหญ่กว่าตอนอยู่กลางฟ้ามาก แต่ถ้าวัดด้วยกล้องถ่ายภาพจะพบว่าขนาดเท่าเดิม (จริง ๆ แล้วเล็กกว่าเล็กน้อย เพราะตอนอยู่ขอบฟ้าห่างจากเราไกลกว่าราวรัศมีโลก) นี่คือภาพลวงตาที่สมองสร้างขึ้นเมื่อเห็นดวงจันทร์เทียบกับต้นไม้และอาคาร ยังไม่มีคำอธิบายที่นักวิทยาศาสตร์เห็นตรงกันทั้งหมด
บลูมูน
ดวงจันทร์ไม่ได้เป็นสีฟ้า ความหมายที่นิยมในปัจจุบันคือจันทร์เต็มดวงครั้งที่สองในเดือนเดียวกันตามปฏิทินสากล ซึ่งเกิดได้เพราะเดือนจันทรคติยาวราว 29.5 วัน สั้นกว่าเดือนในปฏิทินส่วนใหญ่ เกิดราวทุก 2 ถึง 3 ปี ความหมายนี้เกิดจากการตีความผิดในนิตยสารเมื่อปี ค.ศ. 1946 ความหมายเดิมคือจันทร์เต็มดวงครั้งที่สามในฤดูที่มีจันทร์เต็มดวงสี่ครั้ง ดวงจันทร์ที่ดูเป็นสีฟ้าจริงเกิดได้น้อยมาก เมื่อมีฝุ่นหรือควันขนาดเฉพาะในบรรยากาศ เช่น หลังภูเขาไฟกรากะตัวระเบิดในปี ค.ศ. 1883
ดวงจันทร์สีเลือด
ระหว่างจันทรุปราคาเต็มดวง ดวงจันทร์อยู่ในเงามืดของโลก แต่ไม่มืดสนิท แสงอาทิตย์ที่ผ่านบรรยากาศรอบขอบโลกถูกหักเหเข้าไปในเงา แสงสีน้ำเงินถูกกระเจิงออกไประหว่างทาง เหลือแต่แสงสีแดงส้ม ดวงจันทร์จึงเป็นสีแดงอิฐ ถ้ายืนบนดวงจันทร์ตอนนั้น จะเห็นโลกล้อมรอบด้วยวงแหวนสีแดงของพระอาทิตย์ขึ้นและตกทั่วโลกพร้อมกัน ความเข้มของสีขึ้นกับฝุ่นและเมฆในบรรยากาศโลก หลังภูเขาไฟระเบิดใหญ่ ดวงจันทร์อาจมืดจนแทบมองไม่เห็น
คำศัพท์ในบทความนี้
- supermoonซูเปอร์มูน
- blue moonบลูมูน
- blood moonจันทร์สีเลือด
- perigeeจุดใกล้โลกที่สุด
- apogeeจุดไกลโลกที่สุด
- Moon illusionภาพลวงดวงจันทร์ใหญ่
- lunar eclipseจันทรุปราคา
บทความที่เกี่ยวข้อง
- ดวงจันทร์บริวารดวงเดียวของโลก ที่กำเนิดจากการชนครั้งใหญ่ และค่อย ๆ เคลื่อนห่างออกจากโลกทุกปี
- ทำไมดวงจันทร์จึงมีข้างขึ้นข้างแรมดวงจันทร์ไม่ได้เปลี่ยนรูปร่าง แต่เราเห็นส่วนที่ถูกแสงอาทิตย์มากน้อยต่างกันไปตามตำแหน่งในวงโคจร
- อุปราคาเกิดขึ้นได้อย่างไรสุริยุปราคาและจันทรุปราคาเกิดเมื่อดวงอาทิตย์ โลก และดวงจันทร์เรียงอยู่ในแนวเดียวกันพอดี
- น้ำขึ้นน้ำลงแรงโน้มถ่วงของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ที่ดึงแต่ละด้านของโลกไม่เท่ากัน ทำให้น้ำทะเลป่องออกสองด้าน
- กลศาสตร์วงโคจร: พลังงาน วงรี และสมการวิสไววาทุกอย่างที่โคจรในอวกาศ ตั้งแต่ดาวเทียมไปจนถึงดาวหาง ทำตามกฎชุดเดียวกัน ความเร็ว ณ ตำแหน่งใดบนวงโคจรหาได้จากสมการเดียวที่เชื่อมระยะทางกับขนาดของวงโคจร