สนธยา: ท้องฟ้าหลังพระอาทิตย์ตก

แม้ดวงอาทิตย์จะลับขอบฟ้าไปแล้ว แต่บรรยากาศชั้นบนเหนือศีรษะยังได้รับแสงอาทิตย์อยู่ และกระเจิงแสงนั้นลงมาให้เรา ท้องฟ้าจึงค่อย ๆ มืดลงทีละน้อย ช่วงเวลานี้เรียกว่าสนธยา ทั้งตอนเย็นและตอนเช้ามืด

สามช่วงของสนธยา

แบ่งตามว่าศูนย์กลางของดวงอาทิตย์อยู่ใต้ขอบฟ้ากี่องศา

• สนธยาทางการ (0 ถึง 6 องศา) ยังสว่างพอทำกิจกรรมกลางแจ้งได้โดยไม่ต้องใช้ไฟ เห็นดาวเคราะห์และดาวที่สว่างที่สุดเพียงไม่กี่ดวง
• สนธยาทางทะเล (6 ถึง 12 องศา) ขอบฟ้ายังพอเห็นเป็นเส้นได้ นักเดินเรือในอดีตใช้ช่วงนี้วัดมุมเงยของดาวเทียบกับขอบฟ้าเพื่อหาตำแหน่งเรือ เห็นดาวสว่างทั่วไปและกลุ่มดาวหลัก
• สนธยาทางดาราศาสตร์ (12 ถึง 18 องศา) คนทั่วไปรู้สึกว่ามืดแล้ว แต่ท้องฟ้ายังมีแสงจาง ๆ ที่รบกวนการดูดาราจักรและเนบิวลาจาง ๆ

เมื่อดวงอาทิตย์ลงไปใต้ขอบฟ้าเกิน 18 องศา ท้องฟ้าจึงมืดสนิทจริง (ถ้าไม่มีดวงจันทร์และแสงเมือง)

สนธยายาวแค่ไหน

ขึ้นกับว่าดวงอาทิตย์ดิ่งลงใต้ขอบฟ้าเร็วเพียงใด ใกล้เส้นศูนย์สูตร ดวงอาทิตย์ตกเกือบตั้งฉากกับขอบฟ้า สนธยาจึงสั้น ที่กรุงเทพฯ ช่วงตั้งแต่ดวงอาทิตย์ตกจนท้องฟ้ามืดสนิทใช้เวลาราว 70 ถึง 80 นาที แต่ที่ละติจูดสูง ดวงอาทิตย์ตกเฉียง ๆ สนธยาจึงยาวมาก ในฤดูร้อนที่ลอนดอน ดวงอาทิตย์ไม่ลงไปลึกถึง 18 องศาเลยในบางคืน ท้องฟ้าจึงไม่มืดสนิทตลอดคืน และเหนือละติจูดราว 60 องศาจะเกิดคืนสีขาวที่สว่างทั้งคืน

อัตราที่ดวงอาทิตย์จมลงใต้ขอบฟ้าสัมพันธ์กับละติจูด \phi และเดคลิเนชัน \delta ในวันวิษุวัต (\delta=0) ดวงอาทิตย์เคลื่อนลงในแนวที่ทำมุม 90^\circ-\phi กับขอบฟ้า สนธยาทางดาราศาสตร์จึงยาวประมาณ

ในวันวิษุวัต ช่วงตั้งแต่ดวงอาทิตย์ตกจนท้องฟ้ามืดสนิท ที่เส้นศูนย์สูตรได้ใช้เวลาราว 72 นาที ที่ละติจูด 60 องศาได้ราว 2 ชั่วโมง 24 นาที

สีสันของสนธยา

• แสงสีส้มแดงที่ขอบฟ้าตะวันตก เพราะแสงอาทิตย์ผ่านบรรยากาศหนามาก แสงสีน้ำเงินถูกกระเจิงออกไปเกือบหมด
• แถบสีชมพูทางทิศตรงข้าม เรียกว่าเข็มขัดวีนัส คือแสงอาทิตย์สีแดงที่ส่องกระทบบรรยากาศทางตะวันออก ใต้แถบนี้คือแถบสีน้ำเงินเทาซึ่งเป็นเงาของโลกเองที่ทอดลงบนบรรยากาศ
• ท้องฟ้าสีน้ำเงินเข้ม ช่วงสนธยามีสีน้ำเงินเข้มกว่ากลางวันส่วนหนึ่งเพราะโอโซนดูดกลืนแสงสีส้มและเหลือง ช่วงนี้นักถ่ายภาพเรียกว่าบลูอาวร์