อภิธานศัพท์ดาราศาสตร์ หมวด H
74 คำ พร้อมคำแปลภาษาไทยและความหมาย
ค้นหาในอภิธานศัพท์บนเว็บไซต์ ›H I region
บริเวณ H Iบริเวณในอวกาศที่ไฮโดรเจนเป็นอะตอมที่เป็นกลาง สังเกตได้จากเส้น 21 เซนติเมตร
H II region
บริเวณเอชทูกลุ่มแก๊สไฮโดรเจนที่ถูกรังสีอัลตราไวโอเลตจากดาวร้อนอายุน้อยทำให้แตกตัวเป็นไอออน และเปล่งแสงสีแดง เป็นแหล่งกำเนิดดาวใหม่
H-alpha
เส้นไฮโดรเจนแอลฟาเส้นสเปกตรัมสีแดงของไฮโดรเจนที่ความยาวคลื่น 656.3 นาโนเมตร ใช้สังเกตโครโมสเฟียร์ของดวงอาทิตย์และเนบิวลาเปล่งแสง
Habitable Worlds Observatory
หอดูดาวอวกาศ Habitable Worlds Observatoryแนวคิดกล้องโทรทรรศน์อวกาศขนาดใหญ่ของ NASA สำหรับทศวรรษ 2040 เพื่อถ่ายภาพดาวเคราะห์คล้ายโลกรอบดาวฤกษ์ใกล้เคียงโดยตรงและค้นหาร่องรอยสิ่งมีชีวิตในบรรยากาศ
habitable zone
เขตเอื้อต่อชีวิตช่วงระยะห่างจากดาวฤกษ์ที่อุณหภูมิบนดาวเคราะห์อาจเหมาะให้มีน้ำเป็นของเหลวบนพื้นผิวได้
hadron
แฮดรอนอนุภาคที่ประกอบจากควาร์กยึดกันด้วยแรงเข้ม แบ่งเป็นแบริออนและมีซอน
Hafele-Keating experiment
การทดลองของเฮเฟเลและคีทติงการทดลองปี ค.ศ. 1971 ที่นำนาฬิกาอะตอมขึ้นเครื่องบินโดยสารบินรอบโลกทั้งทางตะวันออกและตะวันตก แล้วเทียบกับนาฬิกาบนพื้น พบว่าเวลาต่างกันตามที่สัมพัทธภาพพิเศษและทั่วไปทำนาย
Hale-Bopp
ดาวหางเฮล-บอปป์ดาวหางสว่างมากที่เห็นด้วยตาเปล่าได้นานราว 18 เดือน สว่างที่สุดในปี ค.ศ. 1997 เป็นหนึ่งในดาวหางที่มีคนเห็นมากที่สุดในประวัติศาสตร์
half-life
ครึ่งชีวิตเวลาที่สารกัมมันตรังสีสลายตัวไปครึ่งหนึ่ง เช่น ยูเรเนียม-238 มีครึ่งชีวิตราว 4,500 ล้านปี ใช้หาอายุของระบบสุริยะ
Halley's Comet
ดาวหางฮัลเลย์ดาวหางคาบสั้นที่มีชื่อเสียงที่สุด คาบราว 76 ปี เข้าใกล้ดวงอาทิตย์ครั้งล่าสุดปี ค.ศ. 1986 และครั้งต่อไปราวปี ค.ศ. 2061
halo
วงแสงรอบดวงอาทิตย์หรือดวงจันทร์ (ทรงกลด)วงแสงรัศมีราว 22 องศารอบดวงอาทิตย์หรือดวงจันทร์ เกิดจากแสงหักเหผ่านผลึกน้ำแข็งในเมฆชั้นสูง หรือบริเวณทรงกลมรอบดาราจักร (ดู galactic halo)
Hannes Alfvén
ฮันเนส อัลฟ์เวนนักฟิสิกส์ชาวสวีเดน (ค.ศ. 1908 ถึง 1995) ผู้วางรากฐานแมกนีโตไฮโดรไดนามิกส์และทำนายคลื่นอัลฟ์เวน ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ปี ค.ศ. 1970
Hans Bethe
ฮันส์ เบเทอนักฟิสิกส์ชาวเยอรมันอเมริกัน อธิบายในปี ค.ศ. 1938 และ 1939 ว่าดาวฤกษ์ผลิตพลังงานด้วยปฏิกิริยานิวเคลียร์ ทั้งลูกโซ่โปรตอน-โปรตอนและวัฏจักรซีเอ็นโอ ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ปี ค.ศ. 1967
harvest moon
ดวงจันทร์เต็มดวงใกล้ศารทวิษุวัตชื่อเรียกแบบตะวันตกของดวงจันทร์เต็มดวงที่ใกล้วันศารทวิษุวัตที่สุด ในละติจูดสูงจะขึ้นเร็วติดกันหลายคืน
Haumea
ดาวเคราะห์แคระเฮาเมอาดาวเคราะห์แคระในแถบไคเปอร์ที่หมุนรอบตัวเองเร็วมาก ราว 4 ชั่วโมงต่อรอบ จนรูปร่างยืดเป็นทรงรีคล้ายไข่ มีวงแหวนและดวงจันทร์ 2 ดวง
Hawking radiation
การแผ่รังสีฮอว์คิงรังสีที่ทฤษฎีทำนายว่าหลุมดำจะแผ่ออกมาจากผลทางควอนตัมใกล้ขอบฟ้าเหตุการณ์ ทำให้หลุมดำค่อย ๆ สูญเสียมวล ยังไม่เคยตรวจพบ
Hayabusa2
ยานฮายาบูสะ 2ยานของ JAXA ที่เก็บตัวอย่างจากดาวเคราะห์น้อยริวงูและนำกลับถึงโลกในปี ค.ศ. 2020 ต่อจากยานฮายาบูสะลำแรกที่นำตัวอย่างจากอิโตกาวะกลับมาในปี ค.ศ. 2010
Hayashi track
เส้นทางฮายาชิเส้นทางบนแผนภาพ H-R ของดาวก่อนเกิดมวลน้อยที่กำลังหดตัว ซึ่งอุณหภูมิผิวเกือบคงที่แต่ความสว่างลดลง
heat death of the universe
ความตายทางความร้อนของเอกภพสถานการณ์ในอนาคตไกลมากที่เอกภพขยายตัวและเย็นลงจนดาวดับหมด พลังงานกระจายสม่ำเสมอจนไม่มีกระบวนการใดเกิดขึ้นได้อีก
heat shield
แผ่นกันความร้อนชั้นป้องกันที่ใต้ยานอวกาศซึ่งทนหรือค่อย ๆ สึกกร่อนไปพร้อมพาความร้อนออก เพื่อปกป้องยานขณะกลับเข้าสู่บรรยากาศ
heliacal rising
การขึ้นพร้อมดวงอาทิตย์ครั้งแรกในรอบปีที่ดาวดวงหนึ่งเห็นได้ทางทิศตะวันออกก่อนฟ้าสว่าง หลังจากหายไปในแสงอาทิตย์ ชาวอียิปต์โบราณใช้การขึ้นของดาวซิริอุสบอกฤดูน้ำหลาก
heliocentric
ซึ่งมีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางวัดหรืออธิบายโดยใช้ดวงอาทิตย์เป็นจุดอ้างอิง เช่น พิกัดใจกลางดวงอาทิตย์
heliocentric model
แบบจำลองดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางแบบจำลองที่ดาวเคราะห์รวมทั้งโลกโคจรรอบดวงอาทิตย์ โคเปอร์นิคัสเสนอในปี ค.ศ. 1543
heliopause
เฮลิโอพอสขอบเขตที่ลมสุริยะถูกตัวกลางระหว่างดาวต้านไว้จนหยุด ถือเป็นขอบเขตด้านนอกของเฮลิโอสเฟียร์ ห่างดวงอาทิตย์ราว 120 au
heliophysics
ฟิสิกส์สุริยะการศึกษาดวงอาทิตย์และผลของดวงอาทิตย์ต่อระบบสุริยะ เช่น ลมสุริยะ สภาพอวกาศ และสนามแม่เหล็กโลก
helioseismology
วิทยาแผ่นดินไหวสุริยะการศึกษาภายในดวงอาทิตย์จากคลื่นเสียงที่ทำให้ผิวดวงอาทิตย์สั่น คล้ายการศึกษาภายในโลกจากคลื่นแผ่นดินไหว
helium flash
การวาบฮีเลียมการจุดฟิวชันฮีเลียมอย่างรวดเร็วในแกนกลางที่เป็นสสารดีเจนเนอเรตของดาวมวลน้อยช่วงปลายดาวยักษ์แดง
Helix Nebula
เนบิวลาเกลียวเนบิวลาดาวเคราะห์ในกลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ ห่างราว 650 ปีแสง เป็นหนึ่งในเนบิวลาดาวเคราะห์ที่ใกล้โลกที่สุด ภาพถ่ายดูคล้ายดวงตา
Hellas Planitia
แอ่งเฮลลัสแอ่งจากการชนขนาดใหญ่บนดาวอังคาร กว้างราว 2,300 กิโลเมตร และลึกราว 7 กิโลเมตร เป็นจุดที่ต่ำที่สุดบนดาวอังคาร
Henrietta Swan Leavitt
เฮนรีเอตตา สวอน เลวิตต์นักดาราศาสตร์หญิงชาวอเมริกัน ค้นพบความสัมพันธ์ระหว่างคาบกับกำลังส่องสว่างของดาวเซเฟอิดในปี ค.ศ. 1912 ทำให้วัดระยะทางไปยังดาราจักรอื่นได้
Henry Draper Catalogue
บัญชีรายชื่อเฮนรี เดรเปอร์บัญชีรายชื่อดาวราว 225,000 ดวงพร้อมชนิดสเปกตรัม จัดทำที่หอดูดาวฮาร์วาร์ดต้นศตวรรษที่ 20 ดาวจึงมีชื่ออย่าง HD 209458
Herbig-Haro object
วัตถุเฮอร์บิก-อาโรกลุ่มแก๊สเรืองแสงขนาดเล็กที่เกิดเมื่อไอพ่นจากดาวเกิดใหม่พุ่งชนแก๊สรอบข้าง
Hercules
กลุ่มดาวเฮอร์คิวลีสกลุ่มดาวขนาดใหญ่ในซีกฟ้าเหนือที่ดาวค่อนข้างจาง มีกระจุกดาวทรงกลม M13
Hercules Cluster
กระจุกดาวเฮอร์คิวลีส (M13)กระจุกดาวทรงกลมสว่างในกลุ่มดาวเฮอร์คิวลีส ห่างราว 22,000 ปีแสง เป็นเป้าหมายของข้อความอาเรซีโบที่ส่งไปในปี ค.ศ. 1974
Herschel Space Observatory
หอดูดาวอวกาศเฮอร์เชลกล้องโทรทรรศน์อวกาศอินฟราเรดไกลของ ESA ปี ค.ศ. 2009 ถึง 2013 กระจกขนาด 3.5 เมตร ศึกษาฝุ่นเย็นและการเกิดดาว
Hertzsprung gap
ช่องว่างเฮิรตซ์สปรุงบริเวณในแผนภาพเฮิรตซ์สปรุง-รัสเซลล์ระหว่างแถบลำดับหลักกับสาขาดาวยักษ์แดงที่พบดาวน้อยมาก เพราะดาวมวลปานกลางถึงมากเคลื่อนผ่านช่วงนี้ไปเร็วมากหลังไฮโดรเจนในแกนหมด
Hertzsprung-Russell diagram
แผนภาพเฮิร์ทซ์สปรัง-รัสเซลล์แผนภาพที่พล็อตกำลังส่องสว่างหรือโชติมาตรสัมบูรณ์ของดาวกับอุณหภูมิหรือชนิดสเปกตรัม ใช้ศึกษาวิวัฒนาการของดาว ย่อว่า H-R diagram
hierarchical structure formation
การก่อโครงสร้างแบบลำดับชั้นรูปแบบการเกิดโครงสร้างในเอกภพที่ก้อนสสารขนาดเล็กเกิดก่อน แล้วรวมตัวกันเป็นโครงสร้างที่ใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ จากดาราจักรเล็กไปเป็นดาราจักรใหญ่และกระจุกดาราจักร เป็นผลของสสารมืดแบบเย็น
Higgs boson
ฮิกส์โบซอนอนุภาคที่เกี่ยวกับสนามฮิกส์ ซึ่งทำให้อนุภาคมูลฐานหลายชนิดมีมวล ค้นพบที่เครื่องเร่งอนุภาค LHC ของ CERN ในปี ค.ศ. 2012
Hill sphere
ทรงกลมฮิลล์บริเวณรอบดาวเคราะห์ที่แรงโน้มถ่วงของดาวเคราะห์มีอิทธิพลเหนือดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ต้องโคจรอยู่ภายในบริเวณนี้จึงจะเสถียร
Himawari
ดาวเทียมฮิมาวาริดาวเทียมอุตุนิยมวิทยาในวงโคจรค้างฟ้าของญี่ปุ่น ถ่ายภาพเมฆครอบคลุมเอเชียตะวันออกและออสเตรเลียทุกไม่กี่นาที กรมอุตุนิยมวิทยาของไทยก็ใช้ภาพจากดาวเทียมนี้
Hipparchus
ฮิปปาคัสนักดาราศาสตร์กรีกเมื่อราว 150 ปีก่อนคริสตกาล ทำบัญชีรายชื่อดาว เริ่มระบบความสว่างที่พัฒนาเป็นโชติมาตร และค้นพบการหมุนควงของวิษุวัต
Hipparcos
ดาวเทียมฮิปปาร์คอสดาวเทียมของ ESA ปี ค.ศ. 1989 ถึง 1993 ที่วัดพารัลแลกซ์ของดาวราว 118,000 ดวงอย่างแม่นยำเป็นครั้งแรกจากอวกาศ เป็นรุ่นก่อนของไกอา
Hohmann transfer orbit
วงโคจรถ่ายโอนแบบโฮมันน์วงโคจรรีที่ใช้ย้ายยานระหว่างวงโคจรวงกลมสองวงโดยใช้พลังงานน้อยที่สุด จุดใกล้สุดและไกลสุดแตะวงโคจรทั้งสอง
horizon
ขอบฟ้าเส้นที่ท้องฟ้าดูเหมือนจรดพื้นโลก ในทางดาราศาสตร์คือวงกลมใหญ่ที่อยู่ห่างจุดเหนือศีรษะ 90 องศา
horizon coordinates
พิกัดขอบฟ้าระบบพิกัดที่ใช้ขอบฟ้าของผู้สังเกตเป็นหลัก บอกตำแหน่งด้วยมุมทิศและมุมเงย ค่าเปลี่ยนตามเวลาและสถานที่
horizon problem
ปัญหาขอบฟ้าคำถามว่าทำไมรังสีไมโครเวฟพื้นหลังจากทิศตรงข้ามกันจึงมีอุณหภูมิเท่ากันมาก ทั้งที่ไม่น่าเคยสัมผัสกัน ทฤษฎีการพองตัวเสนอคำตอบ
horizontal branch
แถบแนวนอนบริเวณในแผนภาพ H-R ของดาวมวลน้อยที่กำลังหลอมฮีเลียมในแกนกลาง หลังผ่านช่วงดาวยักษ์แดง
Horsehead Nebula
เนบิวลาหัวม้าเนบิวลามืดรูปหัวม้าในกลุ่มดาวนายพราน ใกล้ดาวดวงซ้ายสุดของเข็มขัดนายพราน เห็นเป็นเงาดำตัดกับแก๊สเรืองแสงสีแดงด้านหลัง
horseshoe orbit
วงโคจรรูปเกือกม้าวงโคจรของวัตถุที่มีคาบใกล้เคียงกับดาวเคราะห์ เมื่อมองเทียบกับดาวเคราะห์จะเคลื่อนเป็นรูปเกือกม้า เช่น ดาวเคราะห์น้อยบางดวงเทียบกับโลก
hot dark matter
สสารมืดร้อนสสารมืดที่ประกอบด้วยอนุภาคเบาซึ่งเคลื่อนที่เร็วใกล้แสงในเอกภพยุคแรก เช่น นิวทริโน มันจะลบโครงสร้างขนาดเล็กทิ้ง จึงอธิบายการเกิดดาราจักรที่สังเกตได้ไม่ดี สสารมืดส่วนใหญ่จึงเชื่อว่าเป็นแบบเย็น
hot Jupiter
ดาวพฤหัสร้อนดาวเคราะห์นอกระบบขนาดใกล้ดาวพฤหัสบดีที่โคจรใกล้ดาวฤกษ์มาก คาบไม่กี่วัน จึงร้อนจัด
hour angle
มุมชั่วโมงมุมวัดไปทางตะวันตกตามเส้นศูนย์สูตรฟ้าจากเมริเดียนของผู้สังเกตถึงวงกลมชั่วโมงของวัตถุ เท่ากับเวลาดาราคติท้องถิ่นลบไรต์แอสเซนชัน
hour circle
วงกลมชั่วโมงวงกลมใหญ่บนทรงกลมท้องฟ้าที่ผ่านขั้วฟ้าทั้งสองและผ่านวัตถุ
Hubble constant
ค่าคงตัวฮับเบิลอัตราการขยายตัวของเอกภพในปัจจุบัน วัดได้ราว 67 ถึง 73 กิโลเมตรต่อวินาทีต่อเมกะพาร์เซก ขึ้นกับวิธีวัด
Hubble Deep Field
ภาพห้วงลึกฮับเบิลภาพที่กล้องฮับเบิลถ่ายท้องฟ้าส่วนเล็กมากในกลุ่มดาวหมีใหญ่ติดต่อกันหลายวันในปี ค.ศ. 1995 พบดาราจักรราว 3,000 แห่งในบริเวณที่ดูเหมือนว่างเปล่า
Hubble flow
การไหลแบบฮับเบิลการเคลื่อนที่ของดาราจักรที่ห่างออกไปตามการขยายตัวของเอกภพ ไม่รวมการเคลื่อนที่เฉพาะตัวของดาราจักร
Hubble parameter
พารามิเตอร์ฮับเบิลอัตราการขยายตัวของเอกภพ ณ เวลาหนึ่ง เท่ากับอัตราการเปลี่ยนของตัวประกอบสเกลหารด้วยตัวประกอบสเกล ค่าปัจจุบันคือค่าคงที่ฮับเบิล ส่วนในอดีตมีค่ามากกว่านี้
Hubble sequence
ลำดับฮับเบิลระบบจำแนกดาราจักรตามรูปร่าง ได้แก่ ดาราจักรรี ดาราจักรลูกสะบ้า ดาราจักรกังหัน และดาราจักรกังหันมีคาน มักวาดเป็นแผนภาพรูปส้อมเสียง
Hubble Space Telescope
กล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลกล้องโทรทรรศน์อวกาศของ NASA และ ESA ขนาดกระจก 2.4 เมตร ส่งขึ้นปี ค.ศ. 1990 สังเกตในช่วงอัลตราไวโอเลต แสงที่ตามองเห็น และอินฟราเรดใกล้
Hubble sphere
ทรงกลมฮับเบิลทรงกลมรอบผู้สังเกตที่ดาราจักรบนผิวของมันถอยห่างด้วยอัตราเร็วเท่าแสงพอดีตามกฎของฮับเบิล รัศมีปัจจุบันราว 14,000 ล้านปีแสง ดาราจักรที่ไกลกว่านี้ถอยห่างเร็วกว่าแสง ซึ่งไม่ขัดกับสัมพัทธภาพเพราะเป็นการขยายตัวของอวกาศเอง
Hubble tension
ความขัดแย้งค่าคงที่ฮับเบิลปัญหาที่ค่าคงที่ฮับเบิลจากรังสีไมโครเวฟพื้นหลัง (ราว 67 กม./วินาที/เมกะพาร์เซก) ไม่ตรงกับค่าจากดาวเซเฟอิดและซูเปอร์โนวา (ราว 73) ยังไม่มีคำอธิบายที่ยอมรับกัน
Hubble time
เวลาฮับเบิลส่วนกลับของค่าคงที่ฮับเบิล ราว 14,000 ล้านปี เป็นค่าประมาณคร่าว ๆ ของอายุเอกภพ
Hubble Ultra Deep Field
ภาพห้วงลึกพิเศษของฮับเบิลภาพถ่ายท้องฟ้าผืนเล็กในกลุ่มดาวเตาหลอมที่ฮับเบิลถ่ายรวมเวลานานมากในปี ค.ศ. 2004 เห็นดาราจักรราวหนึ่งหมื่นแห่ง บางแห่งอยู่ในยุคที่เอกภพอายุไม่ถึงพันล้านปี
Hubble's law
กฎของฮับเบิลความเร็วที่ดาราจักรไกลออกไปแปรผันตรงกับระยะทาง v = H0 d เป็นหลักฐานว่าเอกภพกำลังขยายตัว (ปัจจุบันเรียกว่ากฎฮับเบิล-เลอแมตร์)
Hulse-Taylor pulsar
พัลซาร์ของฮัลส์และเทย์เลอร์พัลซาร์คู่ PSR B1913+16 ที่ค้นพบปี ค.ศ. 1974 คาบการโคจรของมันลดลงช้า ๆ ตรงกับที่สัมพัทธภาพทั่วไปทำนายว่าระบบเสียพลังงานไปกับคลื่นความโน้มถ่วง เป็นหลักฐานทางอ้อมชิ้นแรกของคลื่นความโน้มถ่วง ผู้ค้นพบได้รางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ปี ค.ศ. 1993
Huygens probe
ยานฮอยเกนส์ยานลงจอดของ ESA ที่ไปกับยานแคสสินี ลงจอดบนดวงจันทร์ไททันของดาวเสาร์เมื่อวันที่ 14 มกราคม ค.ศ. 2005 เป็นการลงจอดครั้งแรกในระบบสุริยะชั้นนอก
Hyades
กระจุกดาวไฮยาดีสกระจุกดาวเปิดที่ใกล้โลกที่สุดแห่งหนึ่ง ราว 150 ปีแสง เป็นรูปตัววีที่หน้าของกลุ่มดาววัว
hybrid solar eclipse
สุริยุปราคาผสมสุริยุปราคาที่บางช่วงของแนวคราสเป็นแบบวงแหวน และบางช่วงเป็นแบบเต็มดวง เพราะความโค้งของผิวโลก เกิดไม่บ่อย
hydrogen burning limit
ขีดจำกัดการเผาไหม้ไฮโดรเจนมวลต่ำสุดที่วัตถุจะหลอมไฮโดรเจนในแกนได้อย่างต่อเนื่องจนเป็นดาวฤกษ์ ราว 0.075 ถึง 0.08 เท่าของมวลดวงอาทิตย์ หรือราว 75 ถึง 80 เท่าของดาวพฤหัสบดี วัตถุที่เบากว่านี้เป็นดาวแคระน้ำตาล
hydrostatic equilibrium
สมดุลอุทกสถิตสภาวะที่แรงดันของแก๊สต้านแรงโน้มถ่วงพอดี ทำให้ดาวฤกษ์คงขนาดอยู่ได้
hypergiant
ดาวไฮเพอร์ไจแอนต์ดาวฤกษ์มวลมากที่มีกำลังส่องสว่างสูงที่สุดและสูญเสียมวลอย่างรุนแรง
hypernova
ไฮเพอร์โนวาซูเปอร์โนวาที่รุนแรงกว่าปกติมาก เกิดจากการยุบตัวของดาวมวลมากมาก และอาจสัมพันธ์กับการระเบิดของรังสีแกมมา