ดาวหางฮัลเลย์: ดาวหางดวงแรกที่ทำนายการกลับมาได้

ตลอดประวัติศาสตร์ ดาวหางเป็นสิ่งลึกลับที่ปรากฏขึ้นโดยไม่มีใครคาดคิด หลายวัฒนธรรมมองว่าเป็นลางร้าย และแม้แต่นักดาราศาสตร์ก็ไม่แน่ใจว่าดาวหางมาจากไหน บ้างคิดว่าเคลื่อนที่เป็นเส้นตรงผ่านมาครั้งเดียวแล้วจากไป การเปลี่ยนแปลงความเข้าใจนี้มาจากเพื่อนคนหนึ่งของไอแซก นิวตัน

สามดาวหาง หนึ่งดวง

เอ็ดมันด์ ฮัลเลย์ นักดาราศาสตร์ชาวอังกฤษ เป็นผู้ผลักดันและออกเงินพิมพ์หนังสือ Principia ของนิวตันในปี ค.ศ. 1687 ซึ่งเสนอกฎแรงโน้มถ่วงสากล ฮัลเลย์นำกฎนี้มาคำนวณวงโคจรของดาวหางที่มีบันทึกการสังเกตไว้ 24 ดวง และในปี ค.ศ. 1705 เขาพบว่าดาวหางที่เห็นในปี ค.ศ. 1531 1607 และ 1682 มีวงโคจรเกือบเหมือนกัน และปรากฏห่างกันราว 75 ถึง 76 ปี เขาสรุปว่านี่คือดาวหางดวงเดียวกันที่โคจรเป็นวงรีรอบดวงอาทิตย์ และทำนายว่าจะกลับมาอีกในราวปี ค.ศ. 1758

การกลับมาที่ฮัลเลย์ไม่ได้เห็น

ฮัลเลย์เสียชีวิตในปี ค.ศ. 1742 ก่อนถึงวันพิสูจน์ ขณะที่ปี ค.ศ. 1758 ใกล้เข้ามา นักคณิตศาสตร์ชาวฝรั่งเศส อาแล็กซี แกลโร และทีมงาน คำนวณเพิ่มเติมว่าแรงโน้มถ่วงของดาวพฤหัสบดีและดาวเสาร์จะดึงให้ดาวหางมาช้าลง และทำนายว่าจะผ่านจุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดราวเดือนเมษายน ค.ศ. 1759 คลาดเคลื่อนได้ราวหนึ่งเดือน

ในคืนวันคริสต์มาส ค.ศ. 1758 โยฮันน์ พาลิทซ์ช ชาวนาและนักดาราศาสตร์สมัครเล่นชาวเยอรมัน มองเห็นดาวหางดวงนี้กลับมาจริง และดาวหางผ่านจุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดในวันที่ 13 มีนาคม ค.ศ. 1759 อยู่ในช่วงที่ทำนายไว้ ดาวหางดวงนี้จึงได้ชื่อว่าดาวหางฮัลเลย์ นับเป็นครั้งแรกที่มนุษย์ทำนายการกลับมาของดาวหางได้สำเร็จ และเป็นหลักฐานที่ทรงพลังว่ากฎแรงโน้มถ่วงของนิวตันใช้กับวัตถุทุกชนิดในระบบสุริยะได้

ในประวัติศาสตร์

• บันทึกของนักดาราศาสตร์จีนที่เชื่อว่าเป็นดาวหางฮัลเลย์ย้อนไปได้ถึงราวปี 240 ก่อนคริสต์ศักราช และพบบันทึกการกลับมาเกือบทุกครั้งหลังจากนั้น
• ปี ค.ศ. 1066 ดาวหางปรากฏก่อนสงครามที่อังกฤษ และถูกปักไว้ในผ้าปักบายเยอ (Bayeux Tapestry) ที่เล่าเรื่องสงครามนั้น
• ปี ค.ศ. 1910 โลกโคจรผ่านหางของดาวหาง มีข่าวว่าหางมีแก๊สพิษ ทำให้ผู้คนจำนวนหนึ่งตื่นตระหนก ถึงขั้นมีคนขาย "ยาเม็ดกันดาวหาง" แต่หางดาวหางเบาบางมากจนไม่มีผลใด ๆ ต่อโลก มาร์ก ทเวน นักเขียนที่เกิดในปีที่ดาวหางมาเยือน ค.ศ. 1835 เสียชีวิตในปี ค.ศ. 1910 ตามที่เขาเคยพูดไว้ว่าจะจากไปพร้อมกับดาวหาง

เห็นนิวเคลียสครั้งแรก

การกลับมาในปี ค.ศ. 1986 ไม่สว่างนักเมื่อมองจากโลก แต่มนุษย์ส่งยานอวกาศหลายลำออกไปพบ ซึ่งรู้จักกันในชื่อกองยานฮัลเลย์ ได้แก่ ยานเวกา 1 และ 2 ของสหภาพโซเวียต ยานซุยเซและซากิงาเกะของญี่ปุ่น และยานจอตโต (Giotto) ขององค์การอวกาศยุโรป ซึ่งบินผ่านนิวเคลียสในระยะราว 600 กิโลเมตรเมื่อวันที่ 14 มีนาคม ค.ศ. 1986 ภาพที่ได้แสดงนิวเคลียสรูปร่างคล้ายเมล็ดถั่ว ยาวราว 15 กิโลเมตร สีดำเข้มยิ่งกว่าถ่าน มีไอพ่นแก๊สและฝุ่นพุ่งออกมาจากบางจุดบนผิว ยืนยันแนวคิด "ก้อนหิมะสกปรก" ที่ว่านิวเคลียสดาวหางเป็นน้ำแข็งปนฝุ่น

ฮัลเลย์รอบตัวเรา และการกลับมาครั้งต่อไป

ทุกครั้งที่ผ่านดวงอาทิตย์ ดาวหางฮัลเลย์ทิ้งเศษฝุ่นไว้ตามวงโคจร เมื่อโลกโคจรผ่านธารฝุ่นนี้ เราจะเห็นฝนดาวตกอีตาอควอริดส์ในต้นเดือนพฤษภาคม และฝนดาวตกโอไรออนิดส์ในเดือนตุลาคมของทุกปี ดาวหางเพิ่งผ่านจุดไกลดวงอาทิตย์ที่สุดในเดือนธันวาคม ค.ศ. 2023 และกำลังเดินทางกลับเข้ามา จะผ่านจุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดอีกครั้งในวันที่ 28 กรกฎาคม ค.ศ. 2061 คราวนี้ตำแหน่งของดาวหางและโลกเหมาะกว่าปี ค.ศ. 1986 มาก จึงน่าจะสว่างกว่าและเห็นได้ดีกว่า