แถบไคเปอร์และเมฆออร์ต: ขอบนอกของระบบสุริยะ
The Kuiper belt and the Oort cloud
อัปเดตล่าสุด

เลยวงโคจรของดาวเนปจูนออกไปมีแถบวัตถุน้ำแข็งนับแสนชิ้น ซึ่งดาวพลูโตเป็นสมาชิกตัวหนึ่ง และไกลออกไปอีกพันเท่าคือเปลือกทรงกลมของดาวหางนับล้านล้านดวงที่ห่อหุ้มระบบสุริยะไว้ นี่คือแหล่งที่มาของดาวหางเกือบทุกดวงที่เราเคยเห็น
เมื่อพบดาวพลูโตในปี ค.ศ. 1930 มันถูกมองว่าเป็นดาวเคราะห์ดวงสุดท้ายที่อยู่โดดเดี่ยว แต่ในปี ค.ศ. 1992 เดวิด จูวิตต์ และ เจน ลู ค้นพบวัตถุดวงแรกที่อยู่เลยดาวเนปจูนนอกจากพลูโตและแครอน นับจากนั้นมีการค้นพบอีกหลายพันดวง ทำให้รู้ว่าพลูโตเป็นเพียงสมาชิกที่ใหญ่ที่สุดดวงหนึ่งของแถบวัตถุน้ำแข็งที่กว้างใหญ่
แถบไคเปอร์
แถบไคเปอร์อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ราว 30 ถึง 50 หน่วยดาราศาสตร์ เป็นแถบรูปโดนัทหนา ๆ ที่มีวัตถุน้ำแข็งขนาดใหญ่กว่า 100 กิโลเมตรราวแสนชิ้น และขนาดเล็กกว่านั้นอีกจำนวนมาก วัตถุเหล่านี้เป็นเศษที่เหลือจากการก่อตัวของระบบสุริยะ ซึ่งไม่เคยรวมกันเป็นดาวเคราะห์ เพราะอยู่ห่างและกระจายตัวเกินไป
- พลูโต และดาวเคราะห์แคระอื่นอย่างเฮาเมอา มาเกมาเก และอีริส (อยู่ในจานกระจัดกระจายที่ไกลกว่า)
- อาร์รอคอท วัตถุรูปตุ๊กตาหิมะสองก้อนที่ติดกัน ยานนิวฮอไรซันส์บินผ่านในวันขึ้นปีใหม่ ค.ศ. 2019 เป็นวัตถุที่อยู่ไกลและดั้งเดิมที่สุดที่ยานอวกาศเคยไปเยือน
- วัตถุหลายดวงโคจรสั่นพ้องกับดาวเนปจูน เช่น พลูโตโคจรสองรอบทุกครั้งที่ดาวเนปจูนโคจรสามรอบ จึงไม่ชนกันแม้วงโคจรจะตัดกัน
แถบไคเปอร์เป็นแหล่งของดาวหางคาบสั้น (คาบน้อยกว่าราว 200 ปี) ซึ่งโคจรใกล้ระนาบของดาวเคราะห์
เมฆออร์ต
ดาวหางคาบยาวมาจากทุกทิศบนท้องฟ้า ไม่ได้มาตามระนาบของดาวเคราะห์ และมีวงโคจรที่ไกลถึงหลายหมื่นหน่วยดาราศาสตร์ ในปี ค.ศ. 1950 แยน ออร์ต เสนอว่าระบบสุริยะถูกห่อหุ้มด้วยเปลือกทรงกลมของดาวหางนับล้านล้านดวง อยู่ห่างราว 2,000 ถึง 100,000 หน่วยดาราศาสตร์ หรือเกือบครึ่งทางถึงดาวฤกษ์ที่ใกล้ที่สุด
เมฆออร์ตยังไม่เคยถูกสังเกตโดยตรง เพราะวัตถุในนั้นเล็กและอยู่ไกลเกินกว่าจะมองเห็น แต่วงโคจรของดาวหางคาบยาวเป็นหลักฐานทางอ้อมที่หนักแน่น เชื่อกันว่าวัตถุเหล่านี้เดิมก่อตัวใกล้ดาวเคราะห์ยักษ์ แล้วถูกแรงโน้มถ่วงของดาวพฤหัสบดีและดาวเสาร์เหวี่ยงออกไปไกลในช่วงแรกของระบบสุริยะ ดาวฤกษ์ที่ผ่านใกล้และแรงไทดัลของทางช้างเผือกค่อย ๆ รบกวนวงโคจร ส่งดาวหางบางดวงกลับเข้ามาหาดวงอาทิตย์เป็นครั้งคราว
วัตถุแปลกที่ไกลยิ่งกว่า
วัตถุบางดวงอย่างเซดนามีวงโคจรที่ไกลมาก ระยะใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดก็ยังไกลกว่าดาวเนปจูนมาก จนดาวเนปจูนดึงมันไปไม่ถึง วงโคจรของวัตถุไกลมากหลายดวงยังดูเหมือนเรียงตัวในทิศคล้ายกัน ซึ่งนักวิทยาศาสตร์บางกลุ่มเสนอว่าอาจเกิดจากดาวเคราะห์ดวงที่เก้าที่ยังไม่ถูกค้นพบ ซึ่งหนักกว่าโลกหลายเท่าและอยู่ไกลหลายร้อยหน่วยดาราศาสตร์ สมมติฐานนี้ยังเป็นที่ถกเถียง และการค้นหายังดำเนินต่อไป
คำศัพท์ในบทความนี้
- Kuiper beltแถบไคเปอร์
- Oort cloudเมฆออร์ต
- scattered discจานกระจาย
- trans-Neptunian objectวัตถุพ้นดาวเนปจูน
- long-period cometดาวหางคาบยาว
- periodic cometดาวหางคาบสั้น
- Arrokothอาร์โรคอท
- Sednaเซดนา
- dwarf planetดาวเคราะห์แคระ
บทความที่เกี่ยวข้อง
- ดาวหางก้อนน้ำแข็งปนฝุ่นจากขอบระบบสุริยะ ที่เมื่อเข้าใกล้ดวงอาทิตย์จะระเหยเป็นหัวฟุ้งและหางยาวหลายล้านกิโลเมตร
- ดาวพลูโตและดาวเคราะห์แคระโลกน้ำแข็งเล็ก ๆ ที่เคยเป็นดาวเคราะห์ดวงที่เก้า และเพื่อนร่วมประเภทอย่างซีรีส อีริส เฮาเมอา และมาคีมาคี
- ระบบสุริยะดวงอาทิตย์กับทุกสิ่งที่โคจรรอบ ตั้งแต่ดาวเคราะห์ 8 ดวง ไปจนถึงดาวหางในเมฆออร์ตที่อยู่ไกลเกือบครึ่งทางถึงดาวดวงถัดไป
- ดาวเนปจูนดาวเคราะห์ที่ไกลที่สุด ค้นพบด้วยการคำนวณก่อนจะมีใครเห็น และมีลมแรงที่สุดในระบบสุริยะ
- วัตถุระหว่างดาว: ผู้มาเยือนจากระบบดาวอื่นในปี ค.ศ. 2017 นักดาราศาสตร์พบวัตถุที่พุ่งผ่านระบบสุริยะด้วยความเร็วสูงเกินกว่าจะถูกดวงอาทิตย์ยึดไว้ได้ แปลว่ามันมาจากระบบดาวอื่น นับจากนั้นมีการค้นพบผู้มาเยือนแบบนี้อีก แต่ละดวงเป็นตัวอย่างวัสดุจากระบบดาวที่เราไม่มีวันเดินทางไปถึง