ดาวพลูโตและดาวเคราะห์แคระ

ดาวพลูโตถูกค้นพบในปี ค.ศ. 1930 โดยไคลด์ ทอมบอห์ ที่หอดูดาวโลเวลล์ และถูกนับเป็นดาวเคราะห์ดวงที่เก้านาน 76 ปี จนกระทั่งปี ค.ศ. 2006 สหพันธ์ดาราศาสตร์สากลกำหนดนิยามของดาวเคราะห์ใหม่ และจัดดาวพลูโตเป็นดาวเคราะห์แคระ

ทำไมต้องเปลี่ยน

ตั้งแต่ทศวรรษ 1990 นักดาราศาสตร์พบวัตถุน้ำแข็งจำนวนมากในแถบไคเปอร์ บริเวณเดียวกับดาวพลูโต และในปี ค.ศ. 2005 พบอีริส ซึ่งมีมวลมากกว่าดาวพลูโต ถ้ายังนับดาวพลูโตเป็นดาวเคราะห์ ก็ต้องนับวัตถุเหล่านี้ด้วย ซึ่งอาจมีอีกหลายสิบดวง นิยามใหม่จึงกำหนดว่าดาวเคราะห์ต้องกวาดวงโคจรของตัวเองให้โล่ง ซึ่งดาวพลูโตทำไม่ได้

รู้จักดาวพลูโต

ดาวพลูโตมีเส้นผ่านศูนย์กลางราว 2,380 กิโลเมตร เล็กกว่าดวงจันทร์ของโลก วงโคจรรีและเอียงมาก ครบรอบในราว 248 ปี บางช่วงเข้ามาใกล้ดวงอาทิตย์กว่าดาวเนปจูน (ครั้งล่าสุดคือปี ค.ศ. 1979 ถึง 1999) แต่ไม่มีวันชนกัน เพราะดาวพลูโตโคจร 2 รอบพอดีทุกครั้งที่ดาวเนปจูนโคจร 3 รอบ (การสั่นพ้อง 3 ต่อ 2)

ชารอน ดวงจันทร์ที่ใหญ่ที่สุดของดาวพลูโต มีขนาดราวครึ่งหนึ่งของดาวพลูโต ทั้งคู่หันด้านเดิมเข้าหากันตลอดเวลา ในปี ค.ศ. 2015 ยานนิวฮอไรซันส์บินผ่านดาวพลูโต และพบภูมิประเทศที่ยังมีชีวิตชีวา เช่น ที่ราบรูปหัวใจซึ่งเป็นธารน้ำแข็งไนโตรเจน ภูเขาน้ำแข็งสูงหลายกิโลเมตร และชั้นหมอกบาง ๆ สีฟ้า

ดาวเคราะห์แคระดวงอื่น

• ซีรีส วัตถุที่ใหญ่ที่สุดในแถบดาวเคราะห์น้อย เส้นผ่านศูนย์กลางราว 940 กิโลเมตร ยานดอว์นพบจุดสว่างที่เป็นตะกอนเกลือ
• อีริส ขนาดใกล้เคียงดาวพลูโตแต่มีมวลมากกว่า อยู่ไกลกว่ามาก การค้นพบอีริสเป็นชนวนให้เกิดนิยามดาวเคราะห์ใหม่
• เฮาเมอา หมุนรอบตัวเองเร็วมากจนมีรูปร่างยาวรี และมีวงแหวน
• มาคีมาคี วัตถุสว่างในแถบไคเปอร์ที่ผิวปกคลุมด้วยน้ำแข็งมีเทน