โรเซตตาและฟีเล: ลงจอดบนดาวหางครั้งแรก

ดาวหางเป็นเศษเหลือจากการก่อตัวของระบบสุริยะเมื่อ 4,600 ล้านปีก่อน เก็บรักษาน้ำแข็งและฝุ่นดั้งเดิมไว้ในที่เย็นจัดไกลจากดวงอาทิตย์ ภารกิจโรเซตตา (Rosetta) ขององค์การอวกาศยุโรปตั้งชื่อตามศิลาโรเซตตาที่ช่วยถอดรหัสอักษรอียิปต์โบราณ ด้วยความหวังว่ามันจะช่วยถอดรหัสที่มาของระบบสุริยะได้เช่นกัน

การเดินทางสิบปี

ยานออกเดินทางเมื่อวันที่ 2 มีนาคม ค.ศ. 2004 บินผ่านโลกสามครั้งและดาวอังคารหนึ่งครั้งเพื่อเร่งความเร็วให้ทันดาวหาง ระหว่างทางบินผ่านดาวเคราะห์น้อยสไตน์ส (Šteins) และลูทีเชีย (Lutetia) เมื่ออยู่ไกลดวงอาทิตย์เกินกว่าแผงโซลาร์เซลล์จะให้พลังงานพอ ยานถูกสั่งให้จำศีลนาน 31 เดือน แล้วตื่นขึ้นตามนาฬิกาปลุกในเดือนมกราคม ค.ศ. 2014 ท่ามกลางความลุ้นของทีมงาน

วันที่ 6 สิงหาคม ค.ศ. 2014 โรเซตตาไปถึงดาวหาง 67P/Churyumov-Gerasimenko และกลายเป็นยานลำแรกที่โคจรรอบดาวหาง ดาวหางยาวราวสี่กิโลเมตร มีรูปร่างเป็นสองก้อนติดกันคล้ายเป็ดยาง แรงโน้มถ่วงอ่อนมาก ยานจึงต้อง "โคจร" อย่างช้า ๆ ด้วยความเร็วไม่ถึงหนึ่งเมตรต่อวินาที

ฟีเล: การลงจอดที่กระดอนสองครั้ง

วันที่ 12 พฤศจิกายน ค.ศ. 2014 ยานลงจอดฟีเล (Philae) ขนาดเท่าเครื่องซักผ้า ร่อนลงสู่ผิวดาวหาง ฉมวกที่จะยึดตัวไว้กับพื้นไม่ทำงาน แรงโน้มถ่วงที่อ่อนมากทำให้ฟีเลกระดอนสูงราวหนึ่งกิโลเมตรและลอยอยู่ราวสองชั่วโมง กระดอนอีกครั้ง แล้วหยุดนิ่งในซอกหน้าผาที่มืดสลัว แผงโซลาร์เซลล์จึงได้แสงน้อยมาก

ฟีเลทำงานด้วยแบตเตอรี่ได้ราว 60 ชั่วโมง ทันทำการวัดส่วนใหญ่ที่วางแผนไว้ พบสารอินทรีย์หลายชนิดบนผิว และพบว่าพื้นผิวเป็นชั้นฝุ่นบาง ๆ ปิดน้ำแข็งที่แข็งกว่าที่คาด จากนั้นยานก็หลับไป ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 2015 เมื่อดาวหางเข้าใกล้ดวงอาทิตย์มากขึ้น ฟีเลตื่นขึ้นมาส่งสัญญาณสั้น ๆ อีกครั้งก่อนเงียบไปตลอดกาล และในเดือนกันยายน ค.ศ. 2016 กล้องของโรเซตตาก็ถ่ายภาพพบฟีเลนอนตะแคงอยู่ในซอกหิน

สิ่งที่โรเซตตาพบ

• น้ำต่างจากโลก น้ำของดาวหาง 67P มีสัดส่วนดิวทีเรียม (ไฮโดรเจนหนัก) ต่อไฮโดรเจนราวสามเท่าของน้ำในมหาสมุทรโลก แสดงว่าดาวหางแบบนี้ไม่น่าจะเป็นแหล่งน้ำหลักของโลก ดาวเคราะห์น้อยน่าจะมีบทบาทมากกว่า
• ส่วนประกอบของชีวิต พบกรดอะมิโนไกลซีนและฟอสฟอรัสในฝุ่นของดาวหาง สนับสนุนแนวคิดว่าดาวหางอาจนำวัตถุดิบของชีวิตมาส่งยังโลกยุคแรก
• ออกซิเจนโมเลกุล พบแก๊สออกซิเจนในปริมาณที่น่าแปลกใจ ซึ่งน่าจะถูกเก็บไว้ตั้งแต่ระบบสุริยะยังไม่เกิด
• ดาวหางที่ตื่นขึ้น ยานติดตามดาวหางขณะเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ เห็นไอพ่นแก๊สและฝุ่นพุ่งออก หน้าผาถล่ม และรูปร่างที่เปลี่ยนไป ข้อมูลระยะยาวแบบนี้ไม่เคยมีมาก่อน

ลงไปอยู่กับฟีเล

เมื่อดาวหางเคลื่อนออกห่างดวงอาทิตย์จนพลังงานไม่พอ ทีมงานตัดสินใจให้โรเซตตาค่อย ๆ ร่อนลงชนดาวหางอย่างนุ่มนวลในวันที่ 30 กันยายน ค.ศ. 2016 ถ่ายภาพระยะใกล้ที่สุดเท่าที่เคยมีระหว่างร่วงลง แล้วหยุดทำงานเมื่อสัมผัสพื้น ยานทั้งสองยังอยู่บนดาวหางที่โคจรรอบดวงอาทิตย์ทุก 6.5 ปีจนถึงทุกวันนี้