การสำรวจดาวอังคาร: ตามหาร่องรอยของน้ำและชีวิต

ในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 นักดาราศาสตร์บางคนเชื่อว่าเห็นคลองบนดาวอังคาร และจินตนาการถึงอารยธรรมชาวอังคาร ยุคอวกาศทำลายภาพฝันนั้น แต่ก็เผยให้เห็นโลกที่น่าทึ่งไม่แพ้กัน

ยุคแรก: ดาวที่ดูตายแล้ว

ในปี ค.ศ. 1965 ยานมาริเนอร์ 4 บินผ่านดาวอังคารและส่งภาพแรกกลับมา เป็นพื้นผิวที่เต็มไปด้วยหลุมอุกกาบาตคล้ายดวงจันทร์ ทำให้หลายคนผิดหวัง แต่ในปี ค.ศ. 1971 ยานมาริเนอร์ 9 กลายเป็นยานลำแรกที่โคจรรอบดาวเคราะห์ดวงอื่น และพบภูเขาไฟโอลิมปัส มอนส์ ที่สูงราว 22 กิโลเมตร สูงที่สุดในระบบสุริยะ หุบเขาวัลเลส มาริเนริส ยาวกว่าสี่พันกิโลเมตร และร่องรอยของร่องน้ำโบราณ

ไวกิ้ง: ค้นหาชีวิตครั้งแรก

ในปี ค.ศ. 1976 ยานลงจอดไวกิ้ง 1 และ 2 ลงจอดสำเร็จ และทำการทดลองทางชีววิทยาสามชุดกับดิน ผลที่ได้กำกวม การทดลองหนึ่งดูเหมือนบวก แต่เครื่องตรวจสารอินทรีย์ไม่พบสารอินทรีย์เลย นักวิทยาศาสตร์ส่วนใหญ่สรุปว่าเป็นปฏิกิริยาเคมีของดินที่มีสารออกซิไดซ์สูง ภายหลังยานฟีนิกซ์ (ค.ศ. 2008) พบเกลือเปอร์คลอเรตในดิน ซึ่งช่วยอธิบายผลของไวกิ้ง

ยุคของรถสำรวจ

• โซเจอร์เนอร์ (ค.ศ. 1997) รถสำรวจคันแรก ขนาดเท่าเตาอบไมโครเวฟ
• สปิริตและออปพอร์ทูนิตี (ค.ศ. 2004) ออกแบบให้ทำงาน 90 วัน แต่ออปพอร์ทูนิตีทำงานได้เกือบ 15 ปี วิ่งได้กว่า 45 กิโลเมตร พบแร่ที่เกิดได้เฉพาะในน้ำ
• คิวริออซิตี (ค.ศ. 2012) ขนาดเท่ารถยนต์ ลงจอดด้วยเครนลอยฟ้า พบว่าหลุมเกลซึ่งเป็นจุดลงจอดเคยเป็นทะเลสาบน้ำจืดที่มีองค์ประกอบทางเคมีที่สิ่งมีชีวิตใช้ได้ และพบสารอินทรีย์ในหิน
• เพอร์ซีเวียแรนซ์ (ค.ศ. 2021) ลงจอดในหลุมเจเซโร ซึ่งเคยเป็นทะเลสาบที่มีสามเหลี่ยมปากแม่น้ำ กำลังเก็บตัวอย่างหินใส่หลอดเพื่อรอนำกลับโลกในอนาคต ในปี ค.ศ. 2024 พบหินที่มีลวดลายซึ่งบนโลกมักเกี่ยวข้องกับจุลินทรีย์ แต่ก็อาจเกิดจากกระบวนการเคมีได้
• อินเจนูอิตี เฮลิคอปเตอร์ขนาดเล็กที่ไปพร้อมเพอร์ซีเวียแรนซ์ เป็นอากาศยานลำแรกที่บินด้วยพลังของตัวเองบนดาวเคราะห์อื่น บินได้ 72 ครั้ง ทั้งที่บรรยากาศดาวอังคารเบาบางเพียงราว 1% ของโลก
• จู้หรง (ค.ศ. 2021) รถสำรวจของจีน ทำให้จีนเป็นประเทศที่สองที่ใช้รถสำรวจบนดาวอังคารได้สำเร็จ

ดาวอังคารเคยเปียก

หลักฐานรวมกันชี้ว่าเมื่อราวสามถึงสี่พันล้านปีก่อน ดาวอังคารมีบรรยากาศหนากว่านี้และมีน้ำไหลบนผิว มีแม่น้ำ ทะเลสาบ และอาจมีมหาสมุทรทางซีกเหนือ แต่ดาวอังคารเล็กกว่าโลก แกนกลางเย็นตัวเร็ว สนามแม่เหล็กหายไป ลมสุริยะจึงค่อย ๆ กัดกร่อนบรรยากาศออกไป ยานเมเวน (ค.ศ. 2014) วัดการสูญเสียบรรยากาศนี้ได้โดยตรง ปัจจุบันน้ำส่วนใหญ่อยู่ในรูปน้ำแข็งที่ขั้วและใต้พื้นผิว

ก้าวต่อไป

การนำตัวอย่างหินกลับมาวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการบนโลกเป็นเป้าหมายใหญ่ เพราะเครื่องมือบนโลกละเอียดกว่าเครื่องมือที่ส่งไปได้มาก และการส่งมนุษย์ไปดาวอังคารยังเป็นความฝันระยะยาว ซึ่งต้องแก้ปัญหาใหญ่ทั้งรังสีคอสมิก การเดินทางที่ยาวนานหลายเดือน และการลงจอดยานขนาดใหญ่ในบรรยากาศที่เบาบาง