สุริยวิถีและจักรราศี: ดาราศาสตร์ไม่ใช่โหราศาสตร์

เมื่อมองจากโลก ดวงอาทิตย์ดูเหมือนเคลื่อนที่ไปทางตะวันออกเทียบกับดาวฤกษ์วันละราว 1 องศา ครบรอบท้องฟ้าในหนึ่งปี เส้นทางนี้เรียกว่าสุริยวิถี ซึ่งจริง ๆ แล้วคือภาพของระนาบวงโคจรของโลกที่ยื่นออกไปบนท้องฟ้า เราเห็นดาวที่อยู่ด้านหลังดวงอาทิตย์ได้ไม่ได้เพราะแสงจ้า แต่รู้ได้จากดาวที่ขึ้นก่อนรุ่งและตกหลังค่ำ

ทำไมดาวเคราะห์อยู่ใกล้สุริยวิถี

ดาวเคราะห์ทุกดวงโคจรในระนาบที่เกือบเป็นระนาบเดียวกัน เพราะเกิดจากจานแก๊สและฝุ่นแบน ๆ รอบดวงอาทิตย์อายุน้อย ดวงจันทร์ก็โคจรเอียงจากระนาบนี้เพียงราว 5 องศา ดวงจันทร์และดาวเคราะห์จึงปรากฏอยู่ในแถบแคบ ๆ ตามแนวสุริยวิถีเสมอ แถบนี้คือจักรราศี

สุริยวิถีเอียงจากเส้นศูนย์สูตรฟ้า

แกนโลกเอียงราว 23.4 องศา สุริยวิถีจึงเอียงจากเส้นศูนย์สูตรฟ้าเป็นมุมเท่ากัน ทั้งสองตัดกันสองจุด คือจุดวสันตวิษุวัตและศารทวิษุวัต ซึ่งดวงอาทิตย์ผ่านราววันที่ 20 มีนาคม และ 23 กันยายน ส่วนจุดที่สุริยวิถีอยู่สูงและต่ำที่สุดคือจุดครีษมายันและเหมายัน ความเอียงนี้คือสาเหตุของฤดูกาล

ราศีกับกลุ่มดาวไม่ตรงกันแล้ว

โหราศาสตร์ตะวันตกแบ่งจักรราศีเป็น 12 ราศี ราศีละ 30 องศาพอดี เริ่มจากจุดวสันตวิษุวัตเป็นราศีเมษ ราว 2,000 ปีก่อน จุดนี้อยู่ในกลุ่มดาวแกะจริง แต่แกนโลกควงช้า ๆ ครบรอบราว 26,000 ปี จุดวสันตวิษุวัตจึงถอยไปทางตะวันตกราว 1 องศาทุก 72 ปี ปัจจุบันจุดนี้เลื่อนไปอยู่ในกลุ่มดาวปลาแล้ว ราศีตามโหราศาสตร์ตะวันตกจึงคลาดจากกลุ่มดาวจริงไปเกือบหนึ่งกลุ่ม

กลุ่มดาวคนแบกงู

เส้นแบ่งกลุ่มดาวที่ IAU กำหนดทำให้สุริยวิถีผ่านกลุ่มดาว 13 กลุ่ม ไม่ใช่ 12 กลุ่มที่ 13 คือกลุ่มดาวคนแบกงู ซึ่งดวงอาทิตย์อยู่ในกลุ่มนี้ราววันที่ 30 พฤศจิกายนถึง 17 ธันวาคม และกลุ่มดาวแต่ละกลุ่มก็มีขนาดไม่เท่ากัน ดวงอาทิตย์อยู่ในกลุ่มดาวหญิงสาวราว 45 วัน แต่อยู่ในกลุ่มดาวแมงป่องเพียงราว 7 วัน

ดาราศาสตร์กับโหราศาสตร์

ในอดีตทั้งสองเรื่องเคยเป็นศาสตร์เดียวกัน ข้อมูลการสังเกตที่โหรบันทึกไว้หลายพันปีมีคุณค่าทางวิทยาศาสตร์มาก แต่ปัจจุบันแยกจากกันชัดเจน ดาราศาสตร์ศึกษาวัตถุและปรากฏการณ์บนท้องฟ้าด้วยวิธีทางวิทยาศาสตร์ ส่วนโหราศาสตร์อ้างว่าตำแหน่งของดาวมีผลต่อนิสัยและชะตาชีวิตของคน ซึ่งการทดสอบอย่างเป็นระบบหลายครั้งไม่พบหลักฐานสนับสนุน