ดาวเคราะห์ดวงที่เก้า: มีดาวเคราะห์ซ่อนอยู่ไกลกว่าเนปจูนหรือไม่

หลังดาวพลูโตถูกจัดเป็นดาวเคราะห์แคระในปี ค.ศ. 2006 ระบบสุริยะเหลือดาวเคราะห์แปดดวง แต่มีหลักฐานทางอ้อมบางอย่างชี้ว่าอาจยังมีดาวเคราะห์ดวงที่เก้าซ่อนอยู่ในความมืดไกลออกไป เรื่องนี้ยังเป็นปริศนาที่ถกเถียงกันอยู่

วงโคจรที่เรียงตัวแปลก ๆ

ไกลออกไปหลังดาวเนปจูนมีวัตถุจำนวนหนึ่งที่วงโคจรรีมากและไม่เคยเข้ามาใกล้ดาวเนปจูนเลย เช่น เซดนา (Sedna) ซึ่งเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดราว 76 หน่วยดาราศาสตร์ และออกไปไกลกว่าเก้าร้อยหน่วยดาราศาสตร์ วัตถุแบบนี้ไม่น่าจะถูกดาวเนปจูนเหวี่ยงไปอยู่ที่นั่นได้ ในปี ค.ศ. 2014 นักดาราศาสตร์สังเกตว่าวัตถุไกลโพ้นกลุ่มนี้หลายดวงมีจุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดอยู่ในทิศคล้ายกัน และระนาบวงโคจรเอียงไปในทางคล้ายกัน ถ้ากระจายแบบสุ่ม ไม่น่าจะเรียงตัวกันได้แบบนี้

สมมติฐาน

ในปี ค.ศ. 2016 คอนสแตนติน บาตีกิน และ ไมเคิล บราวน์ แห่งสถาบันเทคโนโลยีแคลิฟอร์เนีย (ไมเคิล บราวน์คือผู้ค้นพบอีริส ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งที่พลูโตถูกจัดเป็นดาวเคราะห์แคระ) เสนอว่าการเรียงตัวนี้อธิบายได้ถ้ามีดาวเคราะห์ดวงที่เก้า (Planet Nine) ที่มีมวลราวห้าถึงสิบเท่าของโลก โคจรเป็นวงรีห่างจากดวงอาทิตย์หลายร้อยหน่วยดาราศาสตร์ แรงโน้มถ่วงของมันจะต้อนวงโคจรของวัตถุเล็ก ๆ ให้ชี้ไปในทิศเดียวกันเป็นเวลานาน แบบจำลองยังทำนายว่าน่าจะมีวัตถุบางกลุ่มที่วงโคจรเอียงตั้งฉากกับระนาบของดาวเคราะห์ ซึ่งต่อมาก็พบวัตถุลักษณะนี้จริงบางส่วน

ดาวเคราะห์ที่อยู่ไกลขนาดนี้จะได้รับแสงอาทิตย์น้อยมาก และใช้เวลาโคจรรอบดวงอาทิตย์นานนับหมื่นปี เคลื่อนที่ช้ามากบนท้องฟ้า มันจะจางกว่าดาวพลูโตหลายเท่า แม้กล้องใหญ่ก็หาได้ยากมาก ถ้าไม่รู้ว่าควรมองตรงไหน

เสียงคัดค้าน

• อคติจากการสังเกต วัตถุไกลโพ้นจะสว่างพอให้ค้นพบได้เฉพาะเมื่ออยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ และกล้องโทรทรรศน์สำรวจท้องฟ้าบางส่วนบ่อยกว่าส่วนอื่น นักดาราศาสตร์บางกลุ่มที่วิเคราะห์ข้อมูลจากการสำรวจที่รู้รูปแบบการมองชัดเจน พบว่าการเรียงตัวอาจเกิดจากการเลือกค้นหาเท่านั้น ไม่ได้มีจริง
• คำอธิบายอื่น แรงโน้มถ่วงรวมของวัตถุเล็กจำนวนมากในแถบไกลโพ้น หรือดาวฤกษ์ที่เคยผ่านใกล้ระบบสุริยะในอดีต ก็อาจทำให้เกิดรูปแบบบางอย่างได้
• ข้อมูลยังน้อย วัตถุไกลโพ้นที่ใช้วิเคราะห์มีเพียงไม่กี่สิบดวง ความน่าเชื่อถือทางสถิติจึงยังเป็นที่ถกเถียง

คำตอบอาจใกล้แล้ว

หอดูดาวเวรา รูบิน ซึ่งเริ่มสำรวจท้องฟ้าซีกใต้ซ้ำทุกไม่กี่คืนในปี ค.ศ. 2025 ถึง 2026 จะค้นพบวัตถุในแถบไคเปอร์ได้อีกหลายพันดวง ซึ่งจะบอกได้ชัดเจนขึ้นว่าการเรียงตัวมีอยู่จริงหรือไม่ และถ้าดาวเคราะห์ดวงที่เก้ามีอยู่และอยู่ในบริเวณที่หอดูดาวนี้มองเห็น ก็มีโอกาสพบตัวจริงด้วย ไม่ว่าคำตอบจะออกมาทางใด ก็จะบอกเราได้มากเกี่ยวกับการก่อตัวของระบบสุริยะ ปริศนานี้ยังชวนให้นึกถึงการค้นพบดาวเนปจูนด้วยการคำนวณในปี ค.ศ. 1846 และการตามหาดาวเคราะห์ X ที่จบลงด้วยการพบดาวพลูโตโดยบังเอิญ