เพอร์ซีเวียแรนซ์และอินเจนูอิตี: ตามหาร่องรอยชีวิตโบราณบนดาวอังคาร

เพอร์ซีเวียแรนซ์เป็นรถสำรวจของ NASA ขนาดเท่ารถยนต์คันเล็ก หนักราวหนึ่งตัน ออกเดินทางเมื่อวันที่ 30 กรกฎาคม ค.ศ. 2020 และลงจอดบนดาวอังคารในวันที่ 18 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2021 เป้าหมายต่างจากรถรุ่นก่อน ๆ ที่หาว่าดาวอังคารเคยอยู่อาศัยได้หรือไม่ เพอร์ซีเวียแรนซ์ตั้งคำถามตรงกว่านั้น ว่าเคยมีสิ่งมีชีวิตจริงหรือเปล่า

ลงจอดในทะเลสาบโบราณ

จุดลงจอดคือหลุมเจเซโร (Jezero) หลุมอุกกาบาตกว้างราว 45 กิโลเมตร ซึ่งเมื่อราวสามพันห้าร้อยล้านปีก่อนเคยเป็นทะเลสาบ มีแม่น้ำไหลเข้ามาสร้างสามเหลี่ยมปากแม่น้ำที่ยังเห็นชัดจากวงโคจร บนโลก สามเหลี่ยมปากแม่น้ำเป็นที่ที่ตะกอนละเอียดทับถมและเก็บรักษาร่องรอยของสิ่งมีชีวิตไว้ได้ดี

การลงจอดใช้ "เจ็ดนาทีแห่งความหวาดกลัว" เหมือนรถคิวริออซิตี ยานชะลอด้วยแผ่นกันความร้อน ร่มชูชีพ และจรวด แล้วใช้เครนลอยฟ้าหย่อนรถลงด้วยสายเคเบิล ครั้งนี้มีระบบใหม่ที่เปรียบเทียบภาพพื้นดินระหว่างร่วงลงกับแผนที่ในหน่วยความจำ เพื่อหลบหน้าผาและก้อนหินด้วยตัวเอง กล้องหลายตัวบันทึกวิดีโอการลงจอดบนดาวอังคารเป็นครั้งแรก และไมโครโฟนก็ได้ยินเสียงลมบนดาวอังคาร

อินเจนูอิตี: พี่น้องตระกูลไรต์บนดาวอังคาร

ใต้ท้องรถมีเฮลิคอปเตอร์หนักเพียง 1.8 กิโลกรัมติดมาด้วย บรรยากาศดาวอังคารเบาบางเพียงราว 1% ของโลก ใบพัดจึงต้องหมุนเร็วราว 2,400 รอบต่อนาที เร็วกว่าเฮลิคอปเตอร์บนโลกหลายเท่า เมื่อวันที่ 19 เมษายน ค.ศ. 2021 อินเจนูอิตีลอยขึ้นสามเมตร ค้างไว้ราว 30 วินาที แล้วลงจอด กลายเป็นอากาศยานลำแรกที่บินด้วยพลังของตัวเองบนดาวเคราะห์ดวงอื่น บนตัวมันมีเศษผ้าจากปีกเครื่องบินของพี่น้องตระกูลไรต์ที่บินครั้งแรกบนโลกในปี ค.ศ. 1903

เดิมวางแผนบินทดสอบเพียงห้าครั้ง แต่อินเจนูอิตีบินได้ถึง 72 ครั้ง ระยะรวมกว่า 17 กิโลเมตร สูงสุดราว 24 เมตร และช่วยสำรวจเส้นทางล่วงหน้าให้รถ จนเดือนมกราคม ค.ศ. 2024 ใบพัดเสียหายระหว่างลงจอด ภารกิจจึงจบลง ความสำเร็จนี้ทำให้ภารกิจในอนาคตออกแบบอากาศยานไว้สำรวจดาวดวงอื่น เช่น ยานดรากอนฟลายที่จะบินบนไททัน

เครื่องมือบนรถ

• กล้องและเลเซอร์ ยิงเลเซอร์ใส่หินจากระยะหลายเมตรแล้ววิเคราะห์แสงที่เกิดขึ้นเพื่อดูองค์ประกอบ
• PIXL และ SHERLOC เครื่องมือที่แขนกลซึ่งทำแผนที่ธาตุและสารอินทรีย์บนผิวหินในระดับเม็ดทราย
• RIMFAX เรดาร์ส่องใต้ดินที่เห็นชั้นหินลึกหลายสิบเมตร
• MOXIE การทดลองผลิตออกซิเจนจากคาร์บอนไดออกไซด์ในบรรยากาศ ทำงาน 16 ครั้ง ผลิตออกซิเจนได้รวม 122 กรัม พิสูจน์ว่านักบินอวกาศในอนาคตอาจผลิตออกซิเจนสำหรับหายใจและเป็นเชื้อเพลิงจรวดได้ที่ดาวอังคาร

หินลายจุดเสือดาว

ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 2024 รถพบหินชื่อ Cheyava Falls ในหุบเขาแม่น้ำโบราณ มีจุดสีอ่อนขอบดำคล้ายลายเสือดาว ร่วมกับสารอินทรีย์ บนโลก ลวดลายแบบนี้มักเกิดจากปฏิกิริยาเคมีที่จุลินทรีย์ใช้เป็นแหล่งพลังงาน ในปี ค.ศ. 2025 ผลการวิเคราะห์ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Nature เรียกสิ่งนี้ว่า "ร่องรอยที่อาจเป็นสัญญาณของชีวิต (potential biosignature)" ซึ่งชัดเจนที่สุดเท่าที่เคยพบบนดาวอังคาร แต่ปฏิกิริยาเคมีที่ไม่ต้องอาศัยสิ่งมีชีวิตก็อาจสร้างลวดลายแบบนี้ได้ การจะสรุปได้จริงต้องนำตัวอย่างกลับมาตรวจในห้องปฏิบัติการบนโลก

หลอดตัวอย่างที่รอวันกลับบ้าน

รถมีหลอดเก็บตัวอย่าง 43 หลอด ใช้เจาะแกนหินขนาดเท่าชอล์กแล้วปิดผนึก ภายในปี ค.ศ. 2025 เก็บไปแล้วกว่าสามสิบหลอด และวางหลอดสำรองสิบหลอดไว้บนพื้นที่จุดที่เรียกว่า Three Forks เผื่อรถเสียก่อน ตามแผนเดิม NASA และ ESA จะส่งยานไปเก็บหลอดเหล่านี้ยิงขึ้นวงโคจรแล้วนำกลับโลก แต่ค่าใช้จ่ายที่ประเมินไว้พุ่งขึ้นถึงราว 11,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ แผนเดิมจึงถูกระงับ และในช่วงที่เขียนบทความนี้ยังไม่มีแผนนำตัวอย่างกลับที่ได้รับงบประมาณชัดเจน ระหว่างนี้รถเพอร์ซีเวียแรนซ์ยังคงสำรวจต่อบนขอบหลุมเจเซโร ซึ่งมีหินที่เก่าแก่ที่สุดบางส่วนของดาวอังคาร