การแข่งขันอวกาศ: จากสปุตนิกถึงรอยเท้าบนดวงจันทร์

หลังสงครามโลกครั้งที่สอง สหภาพโซเวียตและสหรัฐอเมริกาอยู่ในภาวะสงครามเย็น ต่างพัฒนาขีปนาวุธข้ามทวีปที่ส่งหัวรบได้ไกลครึ่งโลก จรวดชนิดเดียวกันนี้ก็ส่งดาวเทียมขึ้นวงโคจรได้ อวกาศจึงกลายเป็นสนามแข่งขันที่แต่ละฝ่ายใช้แสดงความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีให้โลกเห็น

สหภาพโซเวียตนำก่อน

• 4 ตุลาคม ค.ศ. 1957 สปุตนิก 1 ดาวเทียมดวงแรกของโลก เป็นทรงกลมโลหะกว้างราว 58 เซนติเมตร หนักราว 84 กิโลกรัม ส่งสัญญาณวิทยุ "บี๊บ บี๊บ" ที่ใครมีวิทยุก็รับฟังได้ทั่วโลก โคจรรอบโลกทุก 96 นาที
• 3 พฤศจิกายน ค.ศ. 1957 สปุตนิก 2 พาสุนัขชื่อไลกาขึ้นวงโคจร เป็นสัตว์ตัวแรกที่โคจรรอบโลก ยานไม่ได้ออกแบบให้กลับลงมา และไลกาตายภายในไม่กี่ชั่วโมงจากความร้อน
• ค.ศ. 1959 ยานลูนา 2 เป็นวัตถุแรกที่ไปถึงดวงจันทร์ (พุ่งชน) และลูนา 3 ถ่ายภาพด้านไกลของดวงจันทร์ที่ไม่มีใครเคยเห็นมาก่อน
• 12 เมษายน ค.ศ. 1961 ยูรี กาการิน ขึ้นไปกับยานวอสตอค 1 เป็นมนุษย์คนแรกในอวกาศ โคจรรอบโลกหนึ่งรอบในเวลาราว 108 นาที แล้วดีดตัวออกจากแคปซูลและลงมาด้วยร่มชูชีพ
• 16 มิถุนายน ค.ศ. 1963 วาเลนตีนา เตเรชโควา ผู้หญิงคนแรกในอวกาศ โคจรรอบโลก 48 รอบในเกือบสามวัน
• 18 มีนาคม ค.ศ. 1965 อะเล็กเซย์ เลโอนอฟ ออกไปนอกยานเป็นครั้งแรก (spacewalk) ชุดอวกาศพองตัวในสุญญากาศจนแทบกลับเข้ายานไม่ได้ เขาต้องปล่อยอากาศออกจากชุดก่อนจึงเข้าได้
• 3 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1966 ยานลูนา 9 ลงจอดบนดวงจันทร์อย่างนุ่มนวลได้เป็นลำแรก และส่งภาพจากพื้นผิว พิสูจน์ว่าพื้นดวงจันทร์รับน้ำหนักยานได้ ไม่ได้เป็นฝุ่นลึกที่จะกลืนยานอย่างที่บางคนกังวล

สหรัฐอเมริกาไล่ตาม

สปุตนิกสร้างความตื่นตระหนกในสหรัฐอเมริกา ความพยายามส่งดาวเทียมครั้งแรกด้วยจรวด Vanguard ระเบิดบนฐานต่อหน้ากล้องโทรทัศน์ แต่ในวันที่ 31 มกราคม ค.ศ. 1958 ดาวเทียมเอกซ์พลอเรอร์ 1 ก็ขึ้นสู่วงโคจรได้ และพบแถบอนุภาคมีประจุที่ถูกสนามแม่เหล็กโลกกักไว้ ซึ่งต่อมาเรียกว่าแถบรังสีแวนอัลเลน นับเป็นการค้นพบทางวิทยาศาสตร์ครั้งสำคัญครั้งแรกของยุคอวกาศ ในปีเดียวกันสหรัฐอเมริกาก่อตั้ง NASA ขึ้น

เดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1961 อลัน เชพเพิร์ด เป็นชาวอเมริกันคนแรกในอวกาศด้วยเที่ยวบินแบบขึ้นแล้วตกกลับยาว 15 นาที ไม่กี่สัปดาห์ต่อมา ประธานาธิบดีจอห์น เอฟ. เคนเนดี ประกาศเป้าหมายส่งมนุษย์ไปลงดวงจันทร์และกลับมาอย่างปลอดภัยภายในสิ้นทศวรรษนั้น สหรัฐอเมริกาจึงเร่งพัฒนาผ่านสามโครงการต่อเนื่อง

• เมอร์คิวรี (ค.ศ. 1961 ถึง 1963) ยานคนเดียว ส่งจอห์น เกลนน์ โคจรรอบโลกเป็นชาวอเมริกันคนแรกในปี ค.ศ. 1962
• เจมิไน (ค.ศ. 1965 ถึง 1966) ยานสองคน ฝึกทักษะที่ต้องใช้ไปดวงจันทร์ ทั้งการอยู่ในอวกาศนานสองสัปดาห์ การนัดพบและเชื่อมต่อยานสองลำในวงโคจร และการทำงานนอกยาน
• อะพอลโล ยานสามคนพร้อมจรวดยักษ์แซเทิร์น 5 ในปี ค.ศ. 1967 ไฟไหม้ในแคปซูลอะพอลโล 1 ระหว่างการซ้อมบนฐานปล่อย คร่าชีวิตนักบินอวกาศสามคน ยานจึงถูกออกแบบใหม่ให้ปลอดภัยขึ้น ในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1968 อะพอลโล 8 พามนุษย์ไปโคจรรอบดวงจันทร์เป็นครั้งแรก และถ่ายภาพ Earthrise โลกกำลังขึ้นเหนือขอบดวงจันทร์

เส้นชัย

วันที่ 20 กรกฎาคม ค.ศ. 1969 ยานลงจอดของอะพอลโล 11 ลงบนทะเลแห่งความเงียบสงบ (Sea of Tranquility) นีล อาร์มสตรอง และบัซ อัลดริน เดินบนดวงจันทร์ ขณะที่ไมเคิล คอลลินส์ รออยู่ในวงโคจร ผู้คนราว 600 ล้านคนทั่วโลกดูการถ่ายทอดสด ฝ่ายโซเวียตก็พัฒนาจรวด N1 เพื่อพามนุษย์ไปดวงจันทร์เช่นกัน แต่ล้มเหลวทั้งสี่ครั้งที่ทดสอบ โครงการจึงถูกยกเลิก และสหภาพโซเวียตหันไปเน้นสถานีอวกาศและยานหุ่นยนต์ ซึ่งนำหินดวงจันทร์กลับมาได้ด้วยยานลูนา 16 ในปี ค.ศ. 1970

จากคู่แข่งเป็นหุ้นส่วน

ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1975 ยานอะพอลโลและยานโซยุซเชื่อมต่อกันในวงโคจร นักบินอวกาศสองชาติจับมือกันผ่านช่องประตูยาน เป็นสัญลักษณ์ว่าการแข่งขันเปลี่ยนเป็นความร่วมมือ ความร่วมมือนี้นำไปสู่สถานีอวกาศนานาชาติในเวลาต่อมา เทคโนโลยีจากยุคแข่งขันอวกาศ ตั้งแต่ดาวเทียมสื่อสาร ดาวเทียมพยากรณ์อากาศ จนถึงระบบนำทาง ยังเป็นสิ่งที่เราใช้ทุกวันจนถึงปัจจุบัน