3I/ATLAS: ดาวหางจากระบบดาวอื่นที่เก่ากว่าระบบสุริยะ
3I/ATLAS, the third interstellar visitor
อัปเดตล่าสุด
ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 2025 กล้องสำรวจในชิลีพบดาวหางที่พุ่งเข้ามาเร็วกว่าที่ดวงอาทิตย์จะยึดไว้ได้ เป็นวัตถุจากระบบดาวอื่นชิ้นที่สามที่เคยพบ และอาจเป็นวัตถุที่เก่าแก่ที่สุดที่มนุษย์เคยเห็นผ่านเข้ามาใกล้
เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม ค.ศ. 2025 กล้องสำรวจ ATLAS ที่ประเทศชิลีพบวัตถุจาง ๆ ในกลุ่มดาวคนยิงธนู การคำนวณวงโคจรภายในไม่กี่วันแสดงว่ามันไม่ได้โคจรรอบดวงอาทิตย์ แต่พุ่งผ่านเข้ามาจากอวกาศระหว่างดาว มันจึงได้ชื่อว่า 3I/ATLAS ตัว I มาจาก interstellar และเลข 3 บอกว่าเป็นชิ้นที่สามที่รู้จัก ต่อจาก 1I/โอมูอามูอา ในปี ค.ศ. 2017 และ 2I/บอริซอฟ ในปี ค.ศ. 2019
รู้ได้อย่างไรว่ามาจากนอกระบบสุริยะ
วัตถุที่ถูกดวงอาทิตย์ยึดไว้มีพลังงานรวมติดลบ ส่วนวัตถุที่หลุดลอยได้มีพลังงานรวมเป็นบวก พลังงานต่อหน่วยมวลของวัตถุที่ระยะ
ถ้า
เส้นทางผ่านระบบสุริยะ
- ตุลาคม ค.ศ. 2025 ผ่านใกล้ดาวอังคาร ยานที่โคจรรอบดาวอังคารถ่ายภาพมันได้จากระยะใกล้กว่ากล้องบนโลก
- 29 ตุลาคม ค.ศ. 2025 ผ่านจุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุด ห่างราว 1.36 หน่วยดาราศาสตร์ อยู่ภายในวงโคจรของดาวอังคารเล็กน้อย ช่วงนั้นมันอยู่อีกฝั่งของดวงอาทิตย์ มองจากโลกไม่เห็น
- ธันวาคม ค.ศ. 2025 ใกล้โลกที่สุดราว 1.8 หน่วยดาราศาสตร์ หรือราว 270 ล้านกิโลเมตร ไม่มีอันตรายต่อโลกเลย
- มีนาคม ค.ศ. 2026 ผ่านใกล้ดาวพฤหัสบดี แล้วมุ่งหน้าออกจากระบบสุริยะไปตลอดกาล
เป็นดาวหางที่แปลก
ต่างจากโอมูอามูอาที่ไม่มีหาง 3I/ATLAS มีโคมาและหางแบบดาวหางชัดเจน กล้องฮับเบิลประเมินว่านิวเคลียสกว้างไม่เกินราว 5.6 กิโลเมตร และอาจเล็กกว่านั้นมาก กล้องเจมส์ เว็บบ์พบว่าแก๊สรอบตัวมันมีคาร์บอนไดออกไซด์มากกว่าน้ำอย่างผิดปกติเมื่อเทียบกับดาวหางในระบบสุริยะ และมีการตรวจพบไอของโลหะนิกเกิล ข้อมูลเหล่านี้บอกว่ามันก่อตัวในสภาพแวดล้อมที่ต่างจากระบบสุริยะของเรา
จากทิศทางและความเร็ว นักดาราศาสตร์บางกลุ่มประเมินว่ามันอาจมาจากประชากรดาวที่เก่าแก่ของทางช้างเผือก และอาจมีอายุมากกว่าระบบสุริยะซึ่งมีอายุ 4,600 ล้านปี ถ้าเป็นเช่นนั้น เรากำลังมองเศษวัสดุจากระบบดาวที่เกิดก่อนดวงอาทิตย์จะถือกำเนิด
คำศัพท์ในบทความนี้
- 3I/ATLASดาวหาง 3I/ATLAS
- interstellar objectวัตถุระหว่างดาว
- 'Oumuamuaโอมูอามูอา
- 2I/Borisovดาวหางบอริซอฟ (2I)
- cometดาวหาง
- escape velocityความเร็วหลุดพ้น
บทความที่เกี่ยวข้อง
- วัตถุระหว่างดาว: ผู้มาเยือนจากระบบดาวอื่นในปี ค.ศ. 2017 นักดาราศาสตร์พบวัตถุที่พุ่งผ่านระบบสุริยะด้วยความเร็วสูงเกินกว่าจะถูกดวงอาทิตย์ยึดไว้ได้ แปลว่ามันมาจากระบบดาวอื่น นับจากนั้นมีการค้นพบผู้มาเยือนแบบนี้อีก แต่ละดวงเป็นตัวอย่างวัสดุจากระบบดาวที่เราไม่มีวันเดินทางไปถึง
- ดาวหางก้อนน้ำแข็งปนฝุ่นจากขอบระบบสุริยะ ที่เมื่อเข้าใกล้ดวงอาทิตย์จะระเหยเป็นหัวฟุ้งและหางยาวหลายล้านกิโลเมตร
- ความเร็วหลุดพ้น: ต้องเร็วแค่ไหนถึงหนีแรงโน้มถ่วงได้ถ้าขว้างลูกบอลขึ้นฟ้าแรงพอ มันจะไม่ตกกลับลงมาอีก ความเร็วขั้นต่ำนี้คือความเร็วหลุดพ้น ซึ่งอธิบายได้ว่าทำไมดวงจันทร์ไม่มีบรรยากาศ และทำไมหลุมดำจึงไม่ปล่อยแม้แต่แสงออกมา
- กลศาสตร์วงโคจร: พลังงาน วงรี และสมการวิสไววาทุกอย่างที่โคจรในอวกาศ ตั้งแต่ดาวเทียมไปจนถึงดาวหาง ทำตามกฎชุดเดียวกัน ความเร็ว ณ ตำแหน่งใดบนวงโคจรหาได้จากสมการเดียวที่เชื่อมระยะทางกับขนาดของวงโคจร
- แถบไคเปอร์และเมฆออร์ต: ขอบนอกของระบบสุริยะเลยวงโคจรของดาวเนปจูนออกไปมีแถบวัตถุน้ำแข็งนับแสนชิ้น ซึ่งดาวพลูโตเป็นสมาชิกตัวหนึ่ง และไกลออกไปอีกพันเท่าคือเปลือกทรงกลมของดาวหางนับล้านล้านดวงที่ห่อหุ้มระบบสุริยะไว้ นี่คือแหล่งที่มาของดาวหางเกือบทุกดวงที่เราเคยเห็น