เนบิวลา

เนบิวลา (ภาษาละตินแปลว่าเมฆหรือหมอก) คือกลุ่มแก๊สและฝุ่นในอวกาศระหว่างดาว แต่เดิมคำนี้ใช้เรียกวัตถุที่ดูพร่ามัวทุกชนิดในกล้องโทรทรรศน์ รวมถึงดาราจักรด้วย จนกระทั่งต้นศตวรรษที่ 20 จึงรู้ว่าดาราจักรเป็นคนละอย่างกัน

เนบิวลาแบบต่าง ๆ

• เนบิวลาเปล่งแสง แก๊สไฮโดรเจนที่ถูกรังสีอัลตราไวโอเลตจากดาวร้อนที่เพิ่งเกิดกระตุ้นจนเรืองแสง มักเป็นสีแดงอมชมพูในภาพถ่าย เช่น เนบิวลานายพราน (M42) ซึ่งเห็นเป็นฝ้าจาง ๆ ได้ด้วยตาเปล่าใต้เข็มขัดนายพราน ห่างราว 1,300 ปีแสง และเป็นแหล่งกำเนิดดาวที่ใกล้โลกที่สุดแห่งหนึ่ง
• เนบิวลาสะท้อนแสง ฝุ่นที่สะท้อนแสงดาวใกล้เคียง มักเป็นสีฟ้า ด้วยเหตุผลเดียวกับที่ท้องฟ้าเป็นสีฟ้า เช่น ฝุ่นรอบกระจุกดาวลูกไก่
• เนบิวลามืด ฝุ่นหนาที่บังแสงจากด้านหลัง เห็นเป็นเงาดำ เช่น เนบิวลารูปหัวม้า และแถบมืดที่แบ่งทางช้างเผือก
• เนบิวลาดาวเคราะห์ เปลือกแก๊สที่ดาวฤกษ์มวลน้อยถึงปานกลางปล่อยออกมาตอนใกล้สิ้นอายุ มีดาวแคระขาวร้อนจัดอยู่ตรงกลาง เช่น เนบิวลาวงแหวน (M57) ชื่อนี้ตั้งโดยวิลเลียม เฮอร์เชล เพราะในกล้องรุ่นเก่าดูกลมเหมือนดาวเคราะห์ แต่ไม่เกี่ยวกับดาวเคราะห์เลย
• ซากซูเปอร์โนวา แก๊สที่ถูกเหวี่ยงออกจากการระเบิดของดาว เช่น เนบิวลาปู (M1)

แหล่งกำเนิดดาว

ดาวฤกษ์เกิดในเมฆโมเลกุล ซึ่งเป็นเนบิวลาที่เย็นและหนาแน่นที่สุด เมื่อบางส่วนของเมฆยุบตัวด้วยแรงโน้มถ่วง จะหมุนเร็วขึ้นและร้อนขึ้นเป็นดาวฤกษ์ก่อนเกิด ล้อมรอบด้วยจานก่อกำเนิดดาวเคราะห์ ภาพ "เสาแห่งการก่อกำเนิด" ในเนบิวลานกอินทรีที่ถ่ายโดยกล้องฮับเบิลและเจมส์ เว็บบ์ เป็นตัวอย่างของบริเวณที่ดาวกำลังเกิด

เนบิวลาจึงเป็นทั้งจุดเริ่มต้นและจุดจบของดาวฤกษ์ แก๊สที่ดาวรุ่นก่อนทิ้งไว้ ซึ่งมีธาตุหนักเพิ่มขึ้น จะกลายเป็นวัตถุดิบของดาวรุ่นถัดไป