หน้าหลัก › บทความดาราศาสตร์ › ปรากฏการณ์
ปรากฏการณ์

ดาวเคราะห์เรียงตัว: ความจริงเบื้องหลังข่าวขบวนพาเหรดดาวเคราะห์

Planetary alignments and planet parades

อัปเดตล่าสุด

ดาวเคราะห์เรียงบนฟ้าก่อนรุ่งในปี ค.ศ. 2022
ดาวเคราะห์เรียงบนฟ้าก่อนรุ่งในปี ค.ศ. 2022ภาพ: Astrobond, CC BY-SA 4.0 (ครอปและย่อขนาดจากต้นฉบับ)

ข่าวดาวเคราะห์เรียงตัวมาให้เห็นทุกปี บางข่าวบอกว่าจะเกิดภัยพิบัติ ความจริงคือดาวเคราะห์ไม่เคยเรียงเป็นเส้นตรงในอวกาศ สิ่งที่เราเห็นคือดาวเคราะห์หลายดวงอยู่บนฟ้าพร้อมกัน ซึ่งสวยงามแต่ไม่มีผลอะไรต่อโลก

ดาวเคราะห์ทุกดวงโคจรรอบดวงอาทิตย์ในระนาบที่เกือบเป็นแผ่นเดียวกัน เมื่อมองจากโลก ดาวเคราะห์จึงอยู่ใกล้เส้นเดียวกันบนท้องฟ้าเสมอ คือแนวสุริยวิถีที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนผ่านตลอดปี เมื่อดาวเคราะห์หลายดวงบังเอิญอยู่ฝั่งเดียวกันของดวงอาทิตย์ เราจะเห็นพวกมันเรียงเป็นแนวโค้งบนฟ้าหลังพระอาทิตย์ตกหรือก่อนพระอาทิตย์ขึ้น สื่อมักเรียกเหตุการณ์นี้ว่าดาวเคราะห์เรียงตัว หรือขบวนพาเหรดดาวเคราะห์

ไม่ได้เรียงเป็นเส้นตรงจริง

ในอวกาศ ดาวเคราะห์แต่ละดวงอยู่ห่างกันเป็นร้อยล้านถึงพันล้านกิโลเมตร และกระจายอยู่คนละมุมรอบดวงอาทิตย์ ที่ดูเหมือนเรียงกันเป็นแนวเพราะเรามองระนาบของระบบสุริยะจากด้านข้าง เหมือนมองรถบนถนนวงกลมจากกลางสนาม รถที่อยู่ห่างกันมากก็ดูเรียงเป็นแถวเดียวกันได้ ดาวเคราะห์ทั้งแปดไม่เคยและจะไม่มีวันเรียงเป็นเส้นตรงเส้นเดียวในอวกาศพร้อมกัน

เห็นพร้อมกันได้กี่ดวง

เหตุการณ์ที่เห็นดาวเคราะห์สี่หรือห้าดวงบนฟ้าพร้อมกันเกิดขึ้นได้แทบทุกปี ส่วนการเห็นครบทุกดวงพร้อมกันเกิดยากกว่า เช่นปลายเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 2025 ที่ดาวเคราะห์ทั้งเจ็ดดวงนอกจากโลกอยู่บนฟ้ายามหัวค่ำพร้อมกัน แต่ต้องรู้ว่าดาวยูเรนัสและดาวเนปจูนจางเกินกว่าจะเห็นด้วยตาเปล่า ต้องใช้กล้องสองตาหรือกล้องโทรทรรศน์ ส่วนดาวพุธกับดาวเสาร์ในครั้งนั้นอยู่ต่ำมากใกล้ขอบฟ้า ภาพข่าวที่เห็นทุกดวงเรียงสวยงามมักมาจากการถ่ายหลายภาพมารวมกัน

มีผลต่อโลกไหม

สิ่งที่ดาวเคราะห์อื่นส่งผลถึงโลกได้คือแรงโน้มถ่วง แต่ผลที่ทำให้เกิดน้ำขึ้นน้ำลงหรือยืดตัวโลกคือแรงไทดัล ซึ่งแปรผันตามมวลหารด้วยระยะทางยกกำลังสาม

F_{\text{tide}} \propto \frac{M}{d^3}

เทียบดาวพฤหัสบดีตอนอยู่ใกล้โลกที่สุด (ราว 630 ล้านกิโลเมตร) กับดวงจันทร์ (ราว 384,000 กิโลเมตร)

\frac{F_{\text{Jupiter}}}{F_{\text{Moon}}} = \frac{M_J}{M_M}\left(\frac{d_M}{d_J}\right)^3 \approx 2.6\times10^{4} \times \left(6.1\times10^{-4}\right)^3 \approx 6 \times 10^{-6}

แรงไทดัลจากดาวพฤหัสบดีเหลือเพียงราวหกในล้านส่วนของดวงจันทร์ แม้รวมดาวเคราะห์ทุกดวงที่เรียงอยู่ฝั่งเดียวกันก็ยังน้อยกว่าผลของดวงจันทร์หลายหมื่นเท่า และน้อยกว่าความต่างของแรงไทดัลดวงจันทร์ระหว่างตอนที่มันอยู่ใกล้กับไกลโลกในแต่ละเดือนมาก ดาวเคราะห์เรียงตัวจึงไม่ทำให้เกิดแผ่นดินไหว น้ำท่วม หรือความผิดปกติใด ๆ

ดูเองได้อย่างไร

มองหาบนฟ้าตามแนวที่ดวงอาทิตย์เพิ่งตกหรือกำลังจะขึ้น ดาวเคราะห์สว่างกว่าดาวฤกษ์ส่วนใหญ่และแสงไม่กะพริบ ดาวศุกร์สว่างที่สุด ดาวพฤหัสบดีรองลงมา ดาวอังคารมีสีส้มแดง ใช้ท้องฟ้าจำลองของเว็บนี้ดูได้ว่าคืนนี้ดาวเคราะห์ดวงไหนอยู่ตรงไหน

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยข่าวลือว่าดาวเคราะห์เรียงตัวจะทำให้โลกมืดหลายวัน แรงโน้มถ่วงเปลี่ยน หรือเกิดภัยพิบัติ ไม่เป็นความจริงเลย ข่าวแบบนี้วนกลับมาทุกครั้งที่มีดาวเคราะห์อยู่บนฟ้าพร้อมกัน และทุกครั้งก็ผ่านไปโดยไม่มีอะไรเกิดขึ้น เพราะแรงจากดาวเคราะห์อื่นน้อยมากเมื่อเทียบกับดวงจันทร์และดวงอาทิตย์
เปิดในเว็บไซต์ NewTutorAstronomy ›

คำศัพท์ในบทความนี้

บทความที่เกี่ยวข้อง